Pramāṇa · Search · About · API

Mahabharata 7.25: pañcaviṃśo'dhyāyaḥ

Mahābhārata 7.25

Language
Sanskrit

pañcaviṃśo'dhyāyaḥ

7.25.1

dhṛtarāṣṭra uvāca |
teṣvevaṃ saṃnivṛtteṣu pratyudyāteṣu bhāgaśaḥ |
kathaṃ yuyudhire pārthā māmakāśca tarasvinaḥ || 1 ||

7.25.2

kimarjunaścāpyakarotsaṃśaptakabalaṃ prati |
saṃśaptakā vā pārthasya kimakurvata saṃjaya || 2 ||

7.25.3

saṃjaya uvāca |
tathā teṣu nivṛtteṣu pratyudyāteṣu bhāgaśaḥ |
svayamabhyadravadbhīmaṃ nāgānīkena te sutaḥ || 3 ||

7.25.4

sa nāga iva nāgena govṛṣeṇeva govṛṣaḥ |
samāhūtaḥ svayaṃ rājñā nāgānīkamupādravat || 4 ||

7.25.5

sa yuddhakuśalaḥ pārtho bāhuvīryeṇa cānvitaḥ |
abhinatkuñjarānīkamacireṇaiva māriṣa || 5 ||

7.25.6

te gajā girisaṃkāśāḥ kṣarantaḥ sarvato madam |
bhīmasenasya nārācairvimukhā vimadīkṛtāḥ || 6 ||

7.25.7

vidhamedabhrajālāni yathā vāyuḥ samantataḥ |
vyadhamattānyanīkāni tathaiva pavanātmajaḥ || 7 ||

7.25.8

sa teṣu visṛjanbāṇānbhīmo nāgeṣvaśobhata |
bhuvaneṣviva sarveṣu gabhastīnudito raviḥ || 8 ||

7.25.9

te bhīmabāṇaiḥ śataśaḥ saṃsyūtā vibabhurgajāḥ |
gabhastibhirivārkasya vyomni nānābalāhakāḥ || 9 ||

7.25.10

tathā gajānāṃ kadanaṃ kurvāṇamanilātmajam |
kruddho duryodhano'bhyetya pratyavidhyacchitaiḥ śaraiḥ || 10 ||

7.25.11

tataḥ kṣaṇena kṣitipaṃ kṣatajapratimekṣaṇaḥ |
kṣayaṃ ninīṣurniśitairbhīmo vivyādha patribhiḥ || 11 ||

7.25.12

sa śarārpitasarvāṅgaḥ kruddho vivyādha pāṇḍavam |
nārācairarkaraśmyābhairbhīmasenaṃ smayanniva || 12 ||

7.25.13

tasya nāgaṃ maṇimayaṃ ratnacitraṃ dhvaje sthitam |
bhallābhyāṃ kārmukaṃ caiva kṣipraṃ ciccheda pāṇḍavaḥ || 13 ||

7.25.14

duryodhanaṃ pīḍyamānaṃ dṛṣṭvā bhīmena māriṣa |
cukṣobhayiṣurabhyāgādaṅgo mātaṅgamāsthitaḥ || 14 ||

7.25.15

tamāpatantaṃ mātaṅgamambudapratimasvanam |
kumbhāntare bhīmaseno nārācenārdayadbhṛśam || 15 ||

7.25.16

tasya kāyaṃ vinirbhidya mamajja dharaṇītale |
tataḥ papāta dvirado vajrāhata ivācalaḥ || 16 ||

7.25.17

tasyāvarjitanāgasya mlecchasyāvapatiṣyataḥ |
śiraściccheda bhallena kṣiprakārī vṛkodaraḥ || 17 ||

7.25.18

tasminnipatite vīre saṃprādravata sā camūḥ |
saṃbhrāntāśvadviparathā padātīnavamṛdnatī || 18 ||

7.25.19

teṣvanīkeṣu sarveṣu vidravatsu samantataḥ |
prāgjyotiṣastato bhīmaṃ kuñjareṇa samādravat || 19 ||

7.25.20

yena nāgena maghavānajayaddaityadānavān |
sa nāgapravaro bhīmaṃ sahasā samupādravat || 20 ||

7.25.21

śravaṇābhyāmatho padbhyāṃ saṃhatena kareṇa ca |
vyāvṛttanayanaḥ kruddhaḥ pradahanniva pāṇḍavam || 21 ||

7.25.22

tataḥ sarvasya sainyasya nādaḥ samabhavanmahān |
hā hā vinihato bhīmaḥ kuñjareṇeti māriṣa || 22 ||

7.25.23

tena nādena vitrastā pāṇḍavānāmanīkinī |
sahasābhyadravadrājanyatra tasthau vṛkodaraḥ || 23 ||

7.25.24

tato yudhiṣṭhiro rājā hataṃ matvā vṛkodaram |
bhagadattaṃ sapāñcālaḥ sarvataḥ samavārayat || 24 ||

7.25.25

taṃ rathai rathināṃ śreṣṭhāḥ parivārya samantataḥ |
avākirañśaraistīkṣṇaiḥ śataśo'tha sahasraśaḥ || 25 ||

7.25.26

sa vighātaṃ pṛṣatkānāmaṅkuśena samācaran |
gajena pāṇḍupāñcālānvyadhamatparvateśvaraḥ || 26 ||

7.25.27

tadadbhutamapaśyāma bhagadattasya saṃyuge |
tathā vṛddhasya caritaṃ kuñjareṇa viśāṃ pate || 27 ||

7.25.28

tato rājā daśārṇānāṃ prāgjyotiṣamupādravat |
tiryagyātena nāgena samadenāśugāminā || 28 ||

7.25.29

tayoryuddhaṃ samabhavannāgayorbhīmarūpayoḥ |
sapakṣayoḥ parvatayoryathā sadrumayoḥ purā || 29 ||

7.25.30

prāgjyotiṣapaternāgaḥ saṃnipatyāpavṛtya ca |
pārśve daśārṇādhipaterbhittvā nāgamapātayat || 30 ||

7.25.31

tomaraiḥ sūryaraśmyābhairbhagadatto'tha saptabhiḥ |
jaghāna dviradasthaṃ taṃ śatruṃ pracalitāsanam || 31 ||

7.25.32

upasṛtya tu rājānaṃ bhagadattaṃ yudhiṣṭhiraḥ |
rathānīkena mahatā sarvataḥ paryavārayat || 32 ||

7.25.33

sa kuñjarastho rathibhiḥ śuśubhe sarvato vṛtaḥ |
parvate vanamadhyastho jvalanniva hutāśanaḥ || 33 ||

7.25.34

maṇḍalaṃ sarvataḥ śliṣṭaṃ rathināmugradhanvinām |
kiratāṃ śaravarṣāṇi sa nāgaḥ paryavartata || 34 ||

7.25.35

tataḥ prāgjyotiṣo rājā parigṛhya dviparṣabham |
preṣayāmāsa sahasā yuyudhānarathaṃ prati || 35 ||

7.25.36

śineḥ pautrasya tu rathaṃ parigṛhya mahādvipaḥ |
abhicikṣepa vegena yuyudhānastvapākramat || 36 ||

7.25.37

bṛhataḥ saindhavānaśvānsamutthāpya tu sārathiḥ |
tasthau sātyakimāsādya saṃplutastaṃ rathaṃ punaḥ || 37 ||

7.25.38

sa tu labdhvāntaraṃ nāgastvarito rathamaṇḍalāt |
niścakrāma tataḥ sarvānparicikṣepa pārthivān || 38 ||

7.25.39

te tvāśugatinā tena trāsyamānā nararṣabhāḥ |
tamekaṃ dviradaṃ saṃkhye menire śataśo nṛpāḥ || 39 ||

7.25.40

te gajasthena kālyante bhagadattena pāṇḍavāḥ |
airāvatasthena yathā devarājena dānavāḥ || 40 ||

7.25.41

teṣāṃ pradravatāṃ bhīmaḥ pāñcālānāmitastataḥ |
gajavājikṛtaḥ śabdaḥ sumahānsamajāyata || 41 ||

7.25.42

bhagadattena samare kālyamāneṣu pāṇḍuṣu |
prāgjyotiṣamabhikruddhaḥ punarbhīmaḥ samabhyayāt || 42 ||

7.25.43

tasyābhidravato vāhānhastamuktena vāriṇā |
siktvā vyatrāsayannāgaste pārthamaharaṃstataḥ || 43 ||

7.25.44

tatastamabhyayāttūrṇaṃ ruciparvākṛtīsutaḥ |
samukṣañśaravarṣeṇa rathastho'ntakasaṃnibhaḥ || 44 ||

7.25.45

tato ruciraparvāṇaṃ śareṇa nataparvaṇā |
suparvā parvatapatirninye vaivasvatakṣayam || 45 ||

7.25.46

tasminnipatite vīre saubhadro draupadīsutāḥ |
cekitāno dhṛṣṭaketuryuyutsuścārdayandvipam || 46 ||

7.25.47

ta enaṃ śaradhārābhirdhārābhiriva toyadāḥ |
siṣicurbhairavānnādānvinadanto jighāṃsavaḥ || 47 ||

7.25.48

tataḥ pārṣṇyaṅkuśāṅguṣṭhaiḥ kṛtinā codito dvipaḥ |
prasāritakaraḥ prāyātstabdhakarṇekṣaṇo drutam || 48 ||

7.25.49

so'dhiṣṭhāya padā vāhānyuyutsoḥ sūtamārujat |
putrastu tava saṃbhrāntaḥ saubhadrasyāpluto ratham || 49 ||

7.25.50

sa kuñjarastho visṛjanniṣūnariṣu pārthivaḥ |
babhau raśmīnivādityo bhuvaneṣu samutsṛjan || 50 ||

7.25.51

tamārjunirdvādaśabhiryuyutsurdaśabhiḥ śaraiḥ |
tribhistribhirdraupadeyā dhṛṣṭaketuśca vivyadhuḥ || 51 ||

7.25.52

so'riyatnārpitairbāṇairācito dvirado babhau |
saṃsyūta iva sūryasya raśmibhirjalado mahān || 52 ||

7.25.53

niyantuḥ śilpayatnābhyāṃ preṣito'riśarārditaḥ |
paricikṣepa tānnāgaḥ sa ripūnsavyadakṣiṇam || 53 ||

7.25.54

gopāla iva daṇḍena yathā paśugaṇānvane |
āveṣṭayata tāṃ senāṃ bhagadattastathā muhuḥ || 54 ||

7.25.55

kṣipraṃ śyenābhipannānāṃ vāyasānāmiva svanaḥ |
babhūva pāṇḍaveyānāṃ bhṛśaṃ vidravatāṃ svanaḥ || 55 ||

7.25.56

sa nāgarājaḥ pravarāṅkuśāhataḥ purā sapakṣo'drivaro yathā nṛpa |
bhayaṃ tathā ripuṣu samādadhadbhṛśaṃ vaṇiggaṇānāṃ kṣubhito yathārṇavaḥ || 56 ||

7.25.57

tato dhvanirdviradarathāśvapārthivairbhayāddravadbhirjanito'tibhairavaḥ |
kṣitiṃ viyaddyāṃ vidiśo diśastathā samāvṛṇotpārthiva saṃyuge tadā || 57 ||

7.25.58

sa tena nāgapravareṇa pārthivo bhṛśaṃ jagāhe dviṣatāmanīkinīm |
purā suguptāṃ vibudhairivāhave virocano devavarūthinīmiva || 58 ||

7.25.59

bhṛśaṃ vavau jvalanasakho viyadrajaḥ samāvṛṇonmuhurapi caiva sainikān |
tamekanāgaṃ gaṇaśo yathā gajāḥ samantato drutamiva menire janāḥ || 59 ||

Commentaries (5)

Other recensions (2)

Discussed in (2)