Mahabharata 7.28: aṣṭāviṃśo'dhyāyaḥ
Mahābhārata 7.28
- Language
- Sanskrit
aṣṭāviṃśo'dhyāyaḥ
7.28.1
dhṛtarāṣṭra uvāca |
tathā kruddhaḥ kimakarodbhagadattasya pāṇḍavaḥ |
prāgjyotiṣo vā pārthasya tanme śaṃsa yathātatham || 1 ||
7.28.2
saṃjaya uvāca |
prāgjyotiṣeṇa saṃsaktāvubhau dāśārhapāṇḍavau |
mṛtyorivāntikaṃ prāptau sarvabhūtāni menire || 2 ||
7.28.3
tathā hi śaravarṣāṇi pātayatyaniśaṃ prabho |
bhagadatto gajaskandhātkṛṣṇayoḥ syandanasthayoḥ || 3 ||
7.28.4
atha kārṣṇāyasairbāṇaiḥ pūrṇakārmukaniḥsṛtaiḥ |
avidhyaddevakīputraṃ hemapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ || 4 ||
7.28.5
agnisparśasamāstīkṣṇā bhagadattena coditāḥ |
nirbhidya devakīputraṃ kṣitiṃ jagmuḥ śarāstataḥ || 5 ||
7.28.6
tasya pārtho dhanuśchittvā śarāvāpaṃ nihatya ca |
lāḍayanniva rājānaṃ bhagadattamayodhayat || 6 ||
7.28.7
so'rkaraśminibhāṃstīkṣṇāṃstomarānvai caturdaśa |
prerayatsavyasācī tāṃstridhaikaikamathācchinat || 7 ||
7.28.8
tato nāgasya tadvarma vyadhamatpākaśāsaniḥ |
śarajālena sa babhau vyabhraḥ parvatarāḍiva || 8 ||
7.28.9
tataḥ prāgjyotiṣaḥ śaktiṃ hemadaṇḍāmayasmayīm |
vyasṛjadvāsudevāya dvidhā tāmarjuno'cchinat || 9 ||
7.28.10
tataśchatraṃ dhvajaṃ caiva chittvā rājño'rjunaḥ śaraiḥ |
vivyādha daśabhistūrṇamutsmayanparvatādhipam || 10 ||
7.28.11
so'tividdho'rjunaśaraiḥ supuṅkhaiḥ kaṅkapatribhiḥ |
bhagadattastataḥ kruddhaḥ pāṇḍavasya mahātmanaḥ || 11 ||
7.28.12
vyasṛjattomarānmūrdhni śvetāśvasyonnanāda ca |
tairarjunasya samare kirīṭaṃ parivartitam || 12 ||
7.28.13
parivṛttaṃ kirīṭaṃ taṃ yamayanneva phalgunaḥ |
sudṛṣṭaḥ kriyatāṃ loka iti rājānamabravīt || 13 ||
7.28.14
evamuktastu saṃkruddhaḥ śaravarṣeṇa pāṇḍavam |
abhyavarṣatsagovindaṃ dhanurādāya bhāsvaram || 14 ||
7.28.15
tasya pārtho dhanuśchittvā tūṇīrānsaṃnikṛtya ca |
tvaramāṇo dvisaptatyā sarvamarmasvatāḍayat || 15 ||
7.28.16
viddhastathāpyavyathito vaiṣṇavāstramudīrayan |
abhimantryāṅkuśaṃ kruddho vyasṛjatpāṇḍavorasi || 16 ||
7.28.17
visṛṣṭaṃ bhagadattena tadastraṃ sarvaghātakam |
urasā pratijagrāha pārthaṃ saṃchādya keśavaḥ || 17 ||
7.28.18
vaijayantyabhavanmālā tadastraṃ keśavorasi |
tato'rjunaḥ klāntamanāḥ keśavaṃ pratyabhāṣata || 18 ||
7.28.19
ayudhyamānasturagānsaṃyantāsmi janārdana |
ityuktvā puṇḍarīkākṣa pratijñāṃ svāṃ na rakṣasi || 19 ||
7.28.20
yadyahaṃ vyasanī vā syāmaśakto vā nivāraṇe |
tatastvayaivaṃ kāryaṃ syānna tu kāryaṃ mayi sthite || 20 ||
7.28.21
sabāṇaḥ sadhanuścāhaṃ sasurāsuramānavān |
śakto lokānimāñjetuṃ taccāpi viditaṃ tava || 21 ||
7.28.22
tato'rjunaṃ vāsudevaḥ pratyuvācārthavadvacaḥ |
śṛṇu guhyamidaṃ pārtha yathā vṛttaṃ purānagha || 22 ||
7.28.23
caturmūrtirahaṃ śaśvallokatrāṇārthamudyataḥ |
ātmānaṃ pravibhajyeha lokānāṃ hitamādadhe || 23 ||
7.28.24
ekā mūrtistapaścaryāṃ kurute me bhuvi sthitā |
aparā paśyati jagatkurvāṇaṃ sādhvasādhunī || 24 ||
7.28.25
aparā kurute karma mānuṣaṃ lokamāśritā |
śete caturthī tvaparā nidrāṃ varṣasahasrikām || 25 ||
7.28.26
yāsau varṣasahasrānte mūrtiruttiṣṭhate mama |
varārhebhyo varāñśreṣṭhāṃstasminkāle dadāti sā || 26 ||
7.28.27
taṃ tu kālamanuprāptaṃ viditvā pṛthivī tadā |
prāyācata varaṃ yaṃ māṃ narakārthāya taṃ śṛṇu || 27 ||
7.28.28
devānāmasurāṇāṃ ca avadhyastanayo'stu me |
upeto vaiṣṇavāstreṇa tanme tvaṃ dātumarhasi || 28 ||
7.28.29
evaṃ varamahaṃ śrutvā jagatyāstanaye tadā |
amoghamastramadadaṃ vaiṣṇavaṃ tadahaṃ purā || 29 ||
7.28.30
avocaṃ caitadastraṃ vai hyamoghaṃ bhavatu kṣame |
narakasyābhirakṣārthaṃ nainaṃ kaścidvadhiṣyati || 30 ||
7.28.31
anenāstreṇa te guptaḥ sutaḥ parabalārdanaḥ |
bhaviṣyati durādharṣaḥ sarvalokeṣu sarvadā || 31 ||
7.28.32
tathetyuktvā gatā devī kṛtakāmā manasvinī |
sa cāpyāsīddurādharṣo narakaḥ śatrutāpanaḥ || 32 ||
7.28.33
tasmātprāgjyotiṣaṃ prāptaṃ tadastraṃ pārtha māmakam |
nāsyāvadhyo'sti lokeṣu sendrarudreṣu māriṣa || 33 ||
7.28.34
tanmayā tvatkṛtenaitadanyathā vyapanāśitam |
viyuktaṃ paramāstreṇa jahi pārtha mahāsuram || 34 ||
7.28.35
vairiṇaṃ yudhi durdharṣaṃ bhagadattaṃ suradviṣam |
yathāhaṃ jaghnivānpūrvaṃ hitārthaṃ narakaṃ tathā || 35 ||
7.28.36
evamuktastataḥ pārthaḥ keśavena mahātmanā |
bhagadattaṃ śitairbāṇaiḥ sahasā samavākirat || 36 ||
7.28.37
tataḥ pārtho mahābāhurasaṃbhrānto mahāmanāḥ |
kumbhayorantare nāgaṃ nārācena samārpayat || 37 ||
7.28.38
samāsādya tu taṃ nāgaṃ bāṇo vajra ivācalam |
abhyagātsaha puṅkhena valmīkamiva pannagaḥ || 38 ||
7.28.39
sa tu viṣṭabhya gātrāṇi dantābhyāmavaniṃ yayau |
nadannārtasvaraṃ prāṇānutsasarja mahādvipaḥ || 39 ||
7.28.40
tataścandrārdhabimbena śareṇa nataparvaṇā |
bibheda hṛdayaṃ rājño bhagadattasya pāṇḍavaḥ || 40 ||
7.28.41
sa bhinnahṛdayo rājā bhagadattaḥ kirīṭinā |
śarāsanaṃ śarāṃścaiva gatāsuḥ pramumoca ha || 41 ||
7.28.42
śirasastasya vibhraṣṭaḥ papāta ca varāṅkuśaḥ |
nālatāḍanavibhraṣṭaṃ palāśaṃ nalinādiva || 42 ||
7.28.43
sa hemamālī tapanīyabhāṇḍātpapāta nāgādgirisaṃnikāśāt |
supuṣpito mārutavegarugṇo mahīdharāgrādiva karṇikāraḥ || 43 ||
7.28.44
nihatya taṃ narapatimindravikramaṃ sakhāyamindrasya tathaindrirāhave |
tato'parāṃstava jayakāṅkṣiṇo narānbabhañja vāyurbalavāndrumāniva || 44 ||
Commentaries (5)
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara 1650, Sanskrit
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (2)
- Southern recension — Sanskrit
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
Discussed in (1)
- Minerals and Metals in Ancient India — Biswas & Biswas 1996, English