Mahabharata 7.30: triṃśo'dhyāyaḥ
Mahābhārata 7.30
- Language
- Sanskrit
triṃśo'dhyāyaḥ
7.30.1
dhṛtarāṣṭra uvāca |
teṣvanīkeṣu bhagneṣu pāṇḍuputreṇa saṃjaya |
calitānāṃ drutānāṃ ca kathamāsīnmano hi vaḥ || 1 ||
7.30.2
anīkānāṃ prabhagnānāṃ vyavasthānamapaśyatām |
duṣkaraṃ pratisaṃdhānaṃ tanmamācakṣva saṃjaya || 2 ||
7.30.3
saṃjaya uvāca |
tathāpi tava putrasya priyakāmā viśāṃ pate |
yaśaḥ pravīrā lokeṣu rakṣanto droṇamanvayuḥ || 3 ||
7.30.4
samudyateṣu śastreṣu saṃprāpte ca yudhiṣṭhire |
akurvannāryakarmāṇi bhairave satyabhītavat || 4 ||
7.30.5
antaraṃ bhīmasenasya prāpatannamitaujasaḥ |
sātyakeścaiva śūrasya dhṛṣṭadyumnasya cābhibho || 5 ||
7.30.6
droṇaṃ droṇamiti krūrāḥ pāñcālāḥ samacodayan |
mā droṇamiti putrāste kurūnsarvānacodayan || 6 ||
7.30.7
droṇaṃ droṇamiti hyeke mā droṇamiti cāpare |
kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca droṇadyūtamavartata || 7 ||
7.30.8
yaṃ yaṃ sma bhajate droṇaḥ pāñcālānāṃ rathavrajam |
tatra tatra sma pāñcālyo dhṛṣṭadyumno'tha dhīyate || 8 ||
7.30.9
yathābhāgaviparyāse saṃgrāme bhairave sati |
vīrāḥ samāsadanvīrānagacchanbhīravaḥ parān || 9 ||
7.30.10
akampanīyāḥ śatrūṇāṃ babhūvustatra pāṇḍavāḥ |
akampayaṃstvanīkāni smarantaḥ kleśamātmanaḥ || 10 ||
7.30.11
te tvamarṣavaśaṃ prāptā hrīmantaḥ sattvacoditāḥ |
tyaktvā prāṇānnyavartanta ghnanto droṇaṃ mahāhave || 11 ||
7.30.12
ayasāmiva saṃpātaḥ śilānāmiva cābhavat |
dīvyatāṃ tumule yuddhe prāṇairamitatejasām || 12 ||
7.30.13
na tu smaranti saṃgrāmamapi vṛddhāstathāvidham |
dṛṣṭapūrvaṃ mahārāja śrutapūrvamathāpi vā || 13 ||
7.30.14
prākampateva pṛthivī tasminvīrāvasādane |
pravartatā balaughena mahatā bhārapīḍitā || 14 ||
7.30.15
ghūrṇato hi balaughasya divaṃ stabdhveva nisvanaḥ |
ajātaśatroḥ kruddhasya putrasya tava cābhavat || 15 ||
7.30.16
samāsādya tu pāṇḍūnāmanīkāni sahasraśaḥ |
droṇena caratā saṃkhye prabhagnāni śitaiḥ śaraiḥ || 16 ||
7.30.17
teṣu pramathyamāneṣu droṇenādbhutakarmaṇā |
paryavārayadāsādya droṇaṃ senāpatiḥ svayam || 17 ||
7.30.18
tadadbhutamabhūdyuddhaṃ droṇapāñcālyayostadā |
naiva tasyopamā kācitsaṃbhavediti me matiḥ || 18 ||
7.30.19
tato nīlo'nalaprakhyo dadāha kuruvāhinīm |
śarasphuliṅgaścāpārcirdahankakṣamivānalaḥ || 19 ||
7.30.20
taṃ dahantamanīkāni droṇaputraḥ pratāpavān |
pūrvābhibhāṣī suślakṣṇaṃ smayamāno'bhyabhāṣata || 20 ||
7.30.21
nīla kiṃ bahubhirdagdhaistava yodhaiḥ śarārciṣā |
mayaikena hi yudhyasva kruddhaḥ prahara cāśugaiḥ || 21 ||
7.30.22
taṃ padmanikarākāraṃ padmapatranibhekṣaṇam |
vyākośapadmābhamukhaṃ nīlo vivyādha sāyakaiḥ || 22 ||
7.30.23
tenātividdhaḥ sahasā drauṇirbhallaiḥ śitaistribhiḥ |
dhanurdhvajaṃ ca chatraṃ ca dviṣataḥ sa nyakṛntata || 23 ||
7.30.24
sotplutya syandanāttasmānnīlaścarmavarāsidhṛk |
droṇāyaneḥ śiraḥ kāyāddhartumaicchatpatatrivat || 24 ||
7.30.25
tasyodyatāseḥ sunasaṃ śiraḥ kāyātsakuṇḍalam |
bhallenāpāharaddrauṇiḥ smayamāna ivānagha || 25 ||
7.30.26
saṃpūrṇacandrābhamukhaḥ padmapatranibhekṣaṇaḥ |
prāṃśurutpalagarbhābho nihato nyapatatkṣitau || 26 ||
7.30.27
tataḥ pravivyathe senā pāṇḍavī bhṛśamākulā |
ācāryaputreṇa hate nīle jvalitatejasi || 27 ||
7.30.28
acintayaṃśca te sarve pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ |
kathaṃ no vāsavistrāyācchatrubhya iti māriṣa || 28 ||
7.30.29
dakṣiṇena tu senāyāḥ kurute kadanaṃ balī |
saṃśaptakāvaśeṣasya nārāyaṇabalasya ca || 29 ||
Commentaries (5)
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara 1650, Sanskrit
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (2)
- Southern recension — Sanskrit
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
Discussed in (1)
- The World of Courtesans — Chandra 1973, English