Pramāṇa · Search · About · API

Mahabharata 7.31: ekatriṃśo'dhyāyaḥ

Mahābhārata 7.31

Language
Sanskrit

ekatriṃśo'dhyāyaḥ

7.31.1

saṃjaya uvāca |
pratighātaṃ tu sainyasya nāmṛṣyata vṛkodaraḥ |
so'bhinadbāhlikaṃ ṣaṣṭyā karṇaṃ ca daśabhiḥ śaraiḥ || 1 ||

7.31.2

tasya droṇaḥ śitairbāṇaistīkṣṇadhārairayasmayaiḥ |
jīvitāntamabhiprepsurmarmaṇyāśu jaghāna ha || 2 ||

7.31.3

karṇo dvādaśabhirbāṇairaśvatthāmā ca saptabhiḥ |
ṣaḍbhirduryodhano rājā tata enamavākirat || 3 ||

7.31.4

bhīmaseno'pi tānsarvānpratyavidhyanmahābalaḥ |
droṇaṃ pañcāśateṣūṇāṃ karṇaṃ ca daśabhiḥ śaraiḥ || 4 ||

7.31.5

duryodhanaṃ dvādaśabhirdrauṇiṃ cāṣṭābhirāśugaiḥ |
ārāvaṃ tumulaṃ kurvannabhyavartata tānraṇe || 5 ||

7.31.6

tasminsaṃtyajati prāṇānmṛtyusādhāraṇīkṛte |
ajātaśatrustānyodhānbhīmaṃ trātetyacodayat || 6 ||

7.31.7

te yayurbhīmasenasya samīpamamitaujasaḥ |
yuyudhānaprabhṛtayo mādrīputrau ca pāṇḍavau || 7 ||

7.31.8

te sametya susaṃrabdhāḥ sahitāḥ puruṣarṣabhāḥ |
maheṣvāsavarairguptaṃ droṇānīkaṃ bibhitsavaḥ || 8 ||

7.31.9

samāpeturmahāvīryā bhīmaprabhṛtayo rathāḥ |
tānpratyagṛhṇādavyagro droṇo'pi rathināṃ varaḥ || 9 ||

7.31.10

mahābalānatirathānvīrānsamaraśobhinaḥ |
bāhyaṃ mṛtyubhayaṃ kṛtvā tāvakāḥ pāṇḍavānyayuḥ || 10 ||

7.31.11

sādinaḥ sādino'bhyaghnaṃstathaiva rathino rathān |
āsīcchaktyasisaṃpāto yuddhamāsītparaśvadhaiḥ || 11 ||

7.31.12

nikṛṣṭamasiyuddhaṃ ca babhūva kaṭukodayam |
kuñjarāṇāṃ ca saṃghātairyuddhamāsītsudāruṇam || 12 ||

7.31.13

apatatkuñjarādanyo hayādanyastvavākśirāḥ |
naro bāṇena nirbhinno rathādanyaśca māriṣa || 13 ||

7.31.14

tatrānyasya ca saṃmarde patitasya vivarmaṇaḥ |
śiraḥ pradhvaṃsayāmāsa vakṣasyākramya kuñjaraḥ || 14 ||

7.31.15

apare'pyaparāñjaghnurvāraṇāḥ patitānnarān |
viṣāṇaiścāvaniṃ gatvā vyabhindanrathino bahūn || 15 ||

7.31.16

narāntraiḥ kecidapare viṣāṇālagnasaṃsravaiḥ |
babhramuḥ śataśo nāgā mṛdnantaḥ śataśo narān || 16 ||

7.31.17

kāṃsyāyasatanutrāṇānnarāśvarathakuñjarān |
patitānpothayāṃ cakrurdvipāḥ sthūlanaḍāniva || 17 ||

7.31.18

gṛdhrapatrādhivāsāṃsi śayanāni narādhipāḥ |
hrīmantaḥ kālasaṃpakvāḥ suduḥkhānyadhiśerate || 18 ||

7.31.19

hanti smātra pitā putraṃ rathenābhyativartate |
putraśca pitaraṃ mohānnirmaryādamavartata || 19 ||

7.31.20

akṣo bhagno dhvajaśchinnaśchatramurvyāṃ nipātitam |
yugārdhaṃ chinnamādāya pradudrāva tathā hayaḥ || 20 ||

7.31.21

sāsirbāhurnipatitaḥ śiraśchinnaṃ sakuṇḍalam |
gajenākṣipya balinā rathaḥ saṃcūrṇitaḥ kṣitau || 21 ||

7.31.22

rathinā tāḍito nāgo nārācenāpatadvyasuḥ |
sārohaścāpatadvājī gajenātāḍito bhṛśam || 22 ||

7.31.23

nirmaryādaṃ mahadyuddhamavartata sudāruṇam |
hā tāta hā putra sakhe kvāsi tiṣṭha kva dhāvasi || 23 ||

7.31.24

praharāhara jahyenaṃ smitakṣveḍitagarjitaiḥ |
ityevamuccarantyaḥ sma śrūyante vividhā giraḥ || 24 ||

7.31.25

narasyāśvasya nāgasya samasajjata śoṇitam |
upāśāmyadrajo bhaumaṃ bhīrūnkaśmalamāviśat || 25 ||

7.31.26

āsītkeśaparāmarśo muṣṭiyuddhaṃ ca dāruṇam |
nakhairdantaiśca śūrāṇamadvīpe dvīpamicchatām || 26 ||

7.31.27

tatrācchidyata vīrasya sakhaḍgo bāhurudyataḥ |
sadhanuścāparasyāpi saśaraḥ sāṅkuśastathā || 27 ||

7.31.28

prākrośadanyamanyo'tra tathānyo vimukho'dravat |
anyaḥ prāptasya cānyasya śiraḥ kāyādapāharat || 28 ||

7.31.29

śabdamabhyadravaccānyaḥ śabdādanyo'dravadbhṛśam |
svānanyo'tha parānanyo jaghāna niśitaiḥ śaraiḥ || 29 ||

7.31.30

giriśṛṅgopamaścātra nārācena nipātitaḥ |
mātaṅgo nyapatadbhūmau nadīrodha ivoṣṇage || 30 ||

7.31.31

tathaiva rathinaṃ nāgaḥ kṣarangiririvārujat |
adhyatiṣṭhatpadā bhūmau sahāśvaṃ sahasārathim || 31 ||

7.31.32

śūrānpraharato dṛṣṭvā kṛtāstrānrudhirokṣitān |
bahūnapyāviśanmoho bhīrūnhṛdayadurbalān || 32 ||

7.31.33

sarvamāvignamabhavanna prājñāyata kiṃcana |
sainye ca rajasā dhvaste nirmaryādamavartata || 33 ||

7.31.34

tataḥ senāpatiḥ śīghramayaṃ kāla iti bruvan |
nityābhitvaritāneva tvarayāmāsa pāṇḍavān || 34 ||

7.31.35

kurvantaḥ śāsanaṃ tasya pāṇḍaveyā yaśasvinaḥ |
saro haṃsā ivāpeturghnanto droṇarathaṃ prati || 35 ||

7.31.36

gṛhṇītādravatānyonyaṃ vibhītā vinikṛntata |
ityāsīttumulaḥ śabdo durdharṣasya rathaṃ prati || 36 ||

7.31.37

tato droṇaḥ kṛpaḥ karṇo drauṇī rājā jayadrathaḥ |
vindānuvindāvāvantyau śalyaścainānavārayan || 37 ||

7.31.38

te tvāryadharmasaṃrabdhā durnivāryā durāsadāḥ |
śarārtā na jahurdroṇaṃ pāñcālāḥ pāṇḍavaiḥ saha || 38 ||

7.31.39

tato droṇo'bhisaṃkruddho visṛjañśataśaḥ śarān |
cedipāñcālapāṇḍūnāmakarotkadanaṃ mahat || 39 ||

7.31.40

tasya jyātalanirghoṣaḥ śuśruve dikṣu māriṣa |
vajrasaṃghātasaṃkāśastrāsayanpāṇḍavānbahūn || 40 ||

7.31.41

etasminnantare jiṣṇurhatvā saṃśaptakānbalī |
abhyayāttatra yatra sma droṇaḥ pāṇḍūnpramardati || 41 ||

7.31.42

taṃ śaraughamahāvartaṃ śoṇitodaṃ mahāhradam |
tīrṇaḥ saṃśaptakānhatvā pratyadṛśyata phalgunaḥ || 42 ||

7.31.43

tasya kīrtimato lakṣma sūryapratimatejasaḥ |
dīpyamānamapaśyāma tejasā vānaradhvajam || 43 ||

7.31.44

saṃśaptakasamudraṃ tamucchoṣyāstragabhastibhiḥ |
sa pāṇḍavayugāntārkaḥ kurūnapyabhyatītapat || 44 ||

7.31.45

pradadāha kurūnsarvānarjunaḥ śastratejasā |
yugānte sarvabhūtāni dhūmaketurivotthitaḥ || 45 ||

7.31.46

tena bāṇasahasraughairgajāśvarathayodhinaḥ |
tāḍyamānāḥ kṣitiṃ jagmurmuktaśastrāḥ śarārditāḥ || 46 ||

7.31.47

kecidārtasvaraṃ cakrurvinedurapare punaḥ |
pārthabāṇahatāḥ kecinnipeturvigatāsavaḥ || 47 ||

7.31.48

teṣāmutpatatāṃ kāṃścitpatitāṃśca parāṅmukhān |
na jaghānārjuno yodhānyodhavratamanusmaran || 48 ||

7.31.49

te viśīrṇarathāśvebhāḥ prāyaśaśca parāṅmukhāḥ |
kuravaḥ karṇa karṇeti hā heti ca vicukruśuḥ || 49 ||

7.31.50

tamādhirathirākrandaṃ vijñāya śaraṇaiṣiṇām |
mā bhaiṣṭeti pratiśrutya yayāvabhimukho'rjunam || 50 ||

7.31.51

sa bhāratarathaśreṣṭhaḥ sarvabhārataharṣaṇaḥ |
prāduścakre tadāgneyamastramastravidāṃ varaḥ || 51 ||

7.31.52

tasya dīptaśaraughasya dīptacāpadharasya ca |
śaraughāñśarajālena vidudhāva dhanaṃjayaḥ |
astramastreṇa saṃvārya prāṇadadvisṛjañśarān || 52 ||

7.31.53

dhṛṣṭadyumnaśca bhīmaśca sātyakiśca mahārathaḥ |
vivyadhuḥ karṇamāsādya tribhistribhirajihmagaiḥ || 53 ||

7.31.54

arjunāstraṃ tu rādheyaḥ saṃvārya śaravṛṣṭibhiḥ |
teṣāṃ trayāṇāṃ cāpāni ciccheda viśikhaistribhiḥ || 54 ||

7.31.55

te nikṛttāyudhāḥ śūrā nirviṣā bhujagā iva |
rathaśaktīḥ samutkṣipya bhṛśaṃ siṃhā ivānadan || 55 ||

7.31.56

tā bhujāgrairmahāvegā visṛṣṭā bhujagopamāḥ |
dīpyamānā mahāśaktyo jagmurādhirathiṃ prati || 56 ||

7.31.57

tā nikṛtya śitairbāṇaistribhistribhirajihmagaiḥ |
nanāda balavānkarṇaḥ pārthāya visṛjañśarān || 57 ||

7.31.58

arjunaścāpi rādheyaṃ viddhvā saptabhirāśugaiḥ |
karṇādavarajaṃ bāṇairjaghāna niśitaistribhiḥ || 58 ||

7.31.59

tataḥ śatruṃjayaṃ hatvā pārthaḥ ṣaḍbhirajihmagaiḥ |
jahāra sadyo bhallena vipāṭasya śiro rathāt || 59 ||

7.31.60

paśyatāṃ dhārtarāṣṭrāṇāmekenaiva kirīṭinā |
pramukhe sūtaputrasya sodaryā nihatāstrayaḥ || 60 ||

7.31.61

tato bhīmaḥ samutpatya svarathādvainateyavat |
varāsinā karṇapakṣāñjaghāna daśa pañca ca || 61 ||

7.31.62

punaḥ svarathamāsthāya dhanurādāya cāparam |
vivyādha daśabhiḥ karṇaṃ sūtamaśvāṃśca pañcabhiḥ || 62 ||

7.31.63

dhṛṣṭadyumno'pyasivaraṃ carma cādāya bhāsvaram |
jaghāna candravarmāṇaṃ bṛhatkṣatraṃ ca pauravam || 63 ||

7.31.64

tataḥ svarathamāsthāya pāñcālyo'nyacca kārmukam |
ādāya karṇaṃ vivyādha trisaptatyā nadanraṇe || 64 ||

7.31.65

śaineyo'pyanyadādāya dhanurindrāyudhadyuti |
sūtaputraṃ catuḥṣaṣṭyā viddhvā siṃha ivānadat || 65 ||

7.31.66

bhallabhyāṃ sādhumuktābhyāṃ chittvā karṇasya kārmukam |
punaḥ karṇaṃ tribhirbāṇairbāhvorurasi cārpayat || 66 ||

7.31.67

tato duryodhano droṇo rājā caiva jayadrathaḥ |
nimajjamānaṃ rādheyamujjahruḥ sātyakārṇavāt || 67 ||

7.31.68

dhṛṣṭadyumnaśca bhīmaśca saubhadro'rjuna eva ca |
nakulaḥ sahadevaśca sātyakiṃ jugupū raṇe || 68 ||

7.31.69

evameṣa mahāraudraḥ kṣayārthaṃ sarvadhanvinām |
tāvakānāṃ pareṣāṃ ca tyaktvā prāṇānabhūdraṇaḥ || 69 ||

7.31.70

padātirathanāgāśvairgajāśvarathapattayaḥ |
rathino nāgapattyaśvai rathapattī rathadvipaiḥ || 70 ||

7.31.71

aśvairaśvā gajairnāgā rathino rathibhiḥ saha |
saṃsaktāḥ samadṛśyanta pattayaścāpi pattibhiḥ || 71 ||

7.31.72

evaṃ sukalilaṃ yuddhamāsītkravyādaharṣaṇam |
mahadbhistairabhītānāṃ yamarāṣṭravivardhanam || 72 ||

7.31.73

tato hatā nararathavājikuñjarairanekaśo dviparathavājipattayaḥ |
gajairgajā rathibhirudāyudhā rathā hayairhayāḥ pattigaṇaiśca pattayaḥ || 73 ||

7.31.74

rathairdvipā dviradavarairmahāhayā hayairnarā vararathibhiśca vājinaḥ |
nirastajihvādaśanekṣaṇāḥ kṣitau kṣayaṃ gatāḥ pramathitavarmabhūṣaṇāḥ || 74 ||

7.31.75

tathā parairbahukaraṇairvarāyudhairhatā gatāḥ pratibhayadarśanāḥ kṣitim |
vipothitā hayagajapādatāḍitā bhṛśākulā rathakhuranemibhirhatāḥ || 75 ||

7.31.76

pramodane śvāpadapakṣirakṣasāṃ janakṣaye vartati tatra dāruṇe |
mahābalāste kupitāḥ parasparaṃ niṣūdayantaḥ pravicerurojasā || 76 ||

7.31.77

tato bale bhṛśalulite parasparaṃ nirīkṣamāṇe rudhiraughasaṃplute |
divākare'staṃgirimāsthite śanairubhe prayāte śibirāya bhārata || 77 ||

Commentaries (5)

Other recensions (2)

Linked texts (1)