Pramāṇa · Search · About · API

Mahabharata 7.64: catuḥ ṣaṣṭhitamo'dhyāyaḥ

Mahābhārata 7.64

Language
Sanskrit

catuḥ ṣaṣṭhitamo'dhyāyaḥ

7.64.1

saṃjaya uvāca |
tato vyūḍheṣvanīkeṣu samutkruṣṭeṣu māriṣa |
tāḍyamānāsu bherīṣu mṛdaṅgeṣu nadatsu ca || 1 ||

7.64.2

anīkānāṃ ca saṃhrāde vāditrāṇāṃ ca nisvane |
pradhmāpiteṣu śaṅkheṣu saṃnāde lomaharṣaṇe || 2 ||

7.64.3

abhihārayatsu śanakairbharateṣu yuyutsuṣu |
raudre muhūrte saṃprāpte savyasācī vyadṛśyata || 3 ||

7.64.4

vaḍānāṃ vāyasānāṃ ca purastātsavyasācinaḥ |
bahulāni sahasrāṇi prākrīḍaṃstatra bhārata || 4 ||

7.64.5

mṛgāśca ghorasaṃnādāḥ śivāścāśivadarśanāḥ |
dakṣiṇena prayātānāmasmākaṃ prāṇadaṃstathā || 5 ||

7.64.6

sanirghātā jvalantyaśca peturulkāḥ samantataḥ |
cacāla ca mahī kṛtsnā bhaye ghore samutthite || 6 ||

7.64.7

viṣvagvātāḥ sanirghātā rūkṣāḥ śarkaravarṣiṇaḥ |
vavurāyāti kaunteye saṃgrāme samupasthite || 7 ||

7.64.8

nākulistu śatānīko dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥ |
pāṇḍavānāmanīkāni prājñau tau vyūhatustadā || 8 ||

7.64.9

tato rathasahasreṇa dviradānāṃ śatena ca |
tribhiraśvasahasraiśca padātīnāṃ śataiḥ śataiḥ || 9 ||

7.64.10

adhyardhamātre dhanuṣāṃ sahasre tanayastava |
agrataḥ sarvasainyānāṃ sthitvā durmarṣaṇo'bravīt || 10 ||

7.64.11

adya gāṇḍīvadhanvānaṃ tapantaṃ yuddhadurmadam |
ahamāvārayiṣyāmi veleva makarālayam || 11 ||

7.64.12

adya paśyantu saṃgrāme dhanaṃjayamamarṣaṇam |
viṣaktaṃ mayi durdharṣamaśmakūṭamivāśmani || 12 ||

7.64.13

evaṃ bruvanmahārāja mahātmā sa mahāmatiḥ |
maheṣvāsairvṛto rājanmaheṣvāso vyavasthitaḥ || 13 ||

7.64.14

tato'ntaka iva kruddhaḥ savajra iva vāsavaḥ |
daṇḍapāṇirivāsahyo mṛtyuḥ kālena coditaḥ || 14 ||

7.64.15

śūlapāṇirivākṣobhyo varuṇaḥ pāśavāniva |
yugāntāgnirivārciṣmānpradhakṣyanvai punaḥ prajāḥ || 15 ||

7.64.16

krodhāmarṣabaloddhūto nivātakavacāntakaḥ |
jayo jetā sthitaḥ satye pārayiṣyanmahāvratam || 16 ||

7.64.17

āmuktakavacaḥ khaḍgī jāmbūnadakirīṭabhṛt |
śubhravarmāmbaradharaḥ svaṅgadī cārukuṇḍalī || 17 ||

7.64.18

rathapravaramāsthāya naro nārāyaṇānugaḥ |
vidhunvangāṇḍivaṃ saṃkhye babhau sūrya ivoditaḥ || 18 ||

7.64.19

so'grānīkasya mahata iṣupāte dhanaṃjayaḥ |
vyavasthāpya rathaṃ sajjaṃ śaṅkhaṃ dadhmau pratāpavān || 19 ||

7.64.20

atha kṛṣṇo'pyasaṃbhrāntaḥ pārthena saha māriṣa |
prādhmāpayatpāñcajanyaṃ śaṅkhapravaramojasā || 20 ||

7.64.21

tayoḥ śaṅkhapraṇādena tava sainye viśāṃ pate |
āsansaṃhṛṣṭaromāṇaḥ kampitā gatacetasaḥ || 21 ||

7.64.22

yathā trasanti bhūtāni sarvāṇyaśaninisvanāt |
tathā śaṅkhapraṇādena vitresustava sainikāḥ || 22 ||

7.64.23

prasusruvuḥ śakṛnmūtraṃ vāhanāni ca sarvaśaḥ |
evaṃ savāhanaṃ sarvamāvignamabhavadbalam || 23 ||

7.64.24

vyaṣīdanta narā rājañśaṅkhaśabdena māriṣa |
visaṃjñāścābhavankecitkecidrājanvitatrasuḥ || 24 ||

7.64.25

tataḥ kapirmahānādaṃ saha bhūtairdhvajālayaiḥ |
akarodvyāditāsyaśca bhīṣayaṃstava sainikān || 25 ||

7.64.26

tataḥ śaṅkhāśca bheryaśca mṛdaṅgāścānakaiḥ saha |
punarevābhyahanyanta tava sainyapraharṣaṇāḥ || 26 ||

7.64.27

nānāvāditrasaṃhrādaiḥ kṣveḍitāsphoṭitākulaiḥ |
siṃhanādaiḥ savāditraiḥ samāhūtairmahārathaiḥ || 27 ||

7.64.28

tasminsutumule śabde bhīrūṇāṃ bhayavardhane |
atīva hṛṣṭo dāśārhamabravītpākaśāsaniḥ || 28 ||

7.64.29

codayāśvānhṛṣīkeśa yatra durmarṣaṇaḥ sthitaḥ |
etadbhittvā gajānīkaṃ pravekṣyāmyarivāhinīm || 29 ||

7.64.30

evamukto mahābāhuḥ keśavaḥ savyasācinā |
acodayaddhayāṃstatra yatra durmarṣaṇaḥ sthitaḥ || 30 ||

7.64.31

sa saṃprahārastumulaḥ saṃpravṛttaḥ sudāruṇaḥ |
ekasya ca bahūnāṃ ca rathanāganarakṣayaḥ || 31 ||

7.64.32

tataḥ sāyakavarṣeṇa parjanya iva vṛṣṭimān |
parānavākiratpārthaḥ parvatāniva nīradaḥ || 32 ||

7.64.33

te cāpi rathinaḥ sarve tvaritāḥ kṛtahastavat |
avākiranbāṇajālaistataḥ kṛṣṇadhanaṃjayau || 33 ||

7.64.34

tataḥ kruddho mahābāhurvāryamāṇaḥ parairyudhi |
śirāṃsi rathināṃ pārthaḥ kāyebhyo'pāharaccharaiḥ || 34 ||

7.64.35

udbhrāntanayanairvaktraiḥ saṃdaṣṭoṣṭhapuṭaiḥ śubhaiḥ |
sakuṇḍalaśirastrāṇairvasudhā samakīryata || 35 ||

7.64.36

puṇḍarīkavanānīva vidhvastāni samantataḥ |
vinikīrṇāni yodhānāṃ vadanāni cakāśire || 36 ||

7.64.37

tapanīyavicitrāṇi siktāni rudhireṇa ca |
adṛśyanta yathā rājanmeghasaṃghāḥ savidyutaḥ || 37 ||

7.64.38

śirasāṃ patatāṃ rājañśabdo'bhūtpṛthivītale |
kālena paripakvānāṃ tālānāṃ patatāmiva || 38 ||

7.64.39

tataḥ kabandhaḥ kaścittu dhanurālambya tiṣṭhati |
kaścitkhaḍgaṃ viniṣkṛṣya bhujenodyamya tiṣṭhati || 39 ||

7.64.40

nājānanta śirāṃsyurvyāṃ patitāni nararṣabhāḥ |
amṛṣyamāṇāḥ kaunteyaṃ saṃgrāme jayagṛddhinaḥ || 40 ||

7.64.41

hayānāmuttamāṅgaiśca hastihastaiśca medinī |
bāhubhiśca śirobhiśca vīrāṇāṃ samakīryata || 41 ||

7.64.42

ayaṃ pārthaḥ kutaḥ pārtha eṣa pārtha iti prabho |
tava sainyeṣu yodhānāṃ pārthabhūtamivābhavat || 42 ||

7.64.43

anyonyamapi cājaghnurātmānamapi cāpare |
pārthabhūtamamanyanta jagatkālena mohitāḥ || 43 ||

7.64.44

niṣṭanantaḥ sarudhirā visaṃjñā gāḍhavedanāḥ |
śayānā bahavo vīrāḥ kīrtayantaḥ suhṛjjanam || 44 ||

7.64.45

sabhiṇḍipālāḥ saprāsāḥ saśaktyṛṣṭiparaśvadhāḥ |
saniryūhāḥ sanistriṃśāḥ saśarāsanatomarāḥ || 45 ||

7.64.46

sabāṇavarmābharaṇāḥ sagadāḥ sāṅgadā raṇe |
mahābhujagasaṃkāśā bāhavaḥ parighopamāḥ || 46 ||

7.64.47

udveṣṭanti viceṣṭanti saṃveṣṭanti ca sarvaśaḥ |
vegaṃ kurvanti saṃrabdhā nikṛttāḥ parameṣubhiḥ || 47 ||

7.64.48

yo yaḥ sma samare pārthaṃ pratisaṃrabhate naraḥ |
tasya tasyāntako bāṇaḥ śarīramupasarpati || 48 ||

7.64.49

nṛtyato rathamārgeṣu dhanurvyāyacchatastathā |
na kaścittatra pārthasya dadarśāntaramaṇvapi || 49 ||

7.64.50

yattasya ghaṭamānasya kṣipraṃ vikṣipataḥ śarān |
lāghavātpāṇḍuputrasya vyasmayanta pare janāḥ || 50 ||

7.64.51

hastinaṃ hastiyantāramaśvamāśvikameva ca |
abhinatphalguno bāṇai rathinaṃ ca sasārathim || 51 ||

7.64.52

āvartamānamāvṛttaṃ yudhyamānaṃ ca pāṇḍavaḥ |
pramukhe tiṣṭhamānaṃ ca na kaṃcinna nihanti saḥ || 52 ||

7.64.53

yathodayanvai gagane sūryo hanti mahattamaḥ |
tathārjuno gajānīkamavadhītkaṅkapatribhiḥ || 53 ||

7.64.54

hastibhiḥ patitairbhinnaistava sainyamadṛśyata |
antakāle yathā bhūmirvinikīrṇairmahīdharaiḥ || 54 ||

7.64.55

yathā madhyaṃdine sūryo duṣprekṣyaḥ prāṇibhiḥ sadā |
tathā dhanaṃjayaḥ kruddho duṣprekṣyo yudhi śatrubhiḥ || 55 ||

7.64.56

tattathā tava putrasya sainyaṃ yudhi paraṃtapa |
prabhagnaṃ drutamāvignamatīva śarapīḍitam || 56 ||

7.64.57

māruteneva mahatā meghānīkaṃ vidhūyatā |
prakālyamānaṃ tatsainyaṃ nāśakatprativīkṣitum || 57 ||

7.64.58

pratodaiścāpakoṭībhirhuṃkāraiḥ sādhuvāhitaiḥ |
kaśāpārṣṇyabhighātaiśca vāgbhirugrābhireva ca || 58 ||

7.64.59

codayanto hayāṃstūrṇaṃ palāyante sma tāvakāḥ |
sādino rathinaścaiva pattayaścārjunārditāḥ || 59 ||

7.64.60

pārṣṇyaṅguṣṭhāṅkuśairnāgāṃścodayantastathāpare |
śaraiḥ saṃmohitāścānye tamevābhimukhā yayau |
tava yodhā hatotsāhā vibhrāntamanasastadā || 60 ||

Commentaries (5)

Other recensions (1)

Discussed in (2)