Mahabharata 7.65: pañcaṣaṣṭhitamo'dhyāyaḥ
Mahābhārata 7.65
- Language
- Sanskrit
pañcaṣaṣṭhitamo'dhyāyaḥ
7.65.1
dhṛtarāṣṭra uvāca |
tasminprabhagne sainyāgre vadhyamāne kirīṭinā |
ke nu tatra raṇe vīrāḥ pratyudīyurdhanaṃjayam || 1 ||
7.65.2
āhosvicchakaṭavyūhaṃ praviṣṭā moghaniścayāḥ |
droṇamāśritya tiṣṭhantaḥ prākāramakutobhayāḥ || 2 ||
7.65.3
saṃjaya uvāca |
tathārjunena saṃbhagne tasmiṃstava bale tadā |
hatavīre hatotsāhe palāyanakṛtakṣaṇe || 3 ||
7.65.4
pākaśāsaninābhīkṣṇaṃ vadhyamāne śarottamaiḥ |
na tatra kaścitsaṃgrāme śaśākārjunamīkṣitum || 4 ||
7.65.5
tatastava suto rājandṛṣṭvā sainyaṃ tathāgatam |
duḥśāsano bhṛśaṃ kruddho yuddhāyārjunamabhyayāt || 5 ||
7.65.6
sa kāñcanavicitreṇa kavacena samāvṛtaḥ |
jāmbūnadaśirastrāṇaḥ śūrastīvraparākramaḥ || 6 ||
7.65.7
nāgānīkena mahatā grasanniva mahīmimām |
duḥśāsano mahārāja savyasācinamāvṛṇot || 7 ||
7.65.8
hrādena gajaghaṇṭānāṃ śaṅkhānāṃ ninadena ca |
jyākṣepaninadaiścaiva virāveṇa ca dantinām || 8 ||
7.65.9
bhūrdiśaścāntarikṣaṃ ca śabdenāsītsamāvṛtam |
sa muhūrtaṃ pratibhayo dāruṇaḥ samapadyata || 9 ||
7.65.10
tāndṛṣṭvā patatastūrṇamaṅkuśairabhicoditān |
vyālambahastānsaṃrabdhānsapakṣāniva parvatān || 10 ||
7.65.11
siṃhanādena mahatā narasiṃho dhanaṃjayaḥ |
gajānīkamamitrāṇāmabhito vyadhamaccharaiḥ || 11 ||
7.65.12
mahormiṇamivoddhūtaṃ śvasanena mahārṇavam |
kirīṭī tadgajānīkaṃ prāviśanmakaro yathā || 12 ||
7.65.13
kāṣṭhātīta ivādityaḥ pratapanyugasaṃkṣaye |
dadṛśe dikṣu sarvāsu pārthaḥ parapuraṃjayaḥ || 13 ||
7.65.14
khuraśabdena cāśvānāṃ nemighoṣeṇa tena ca |
tena cotkruṣṭaśabdena jyāninādena tena ca |
devadattasya ghoṣeṇa gāṇḍīvaninadena ca || 14 ||
7.65.15
mandavegatarā nāgā babhūvuste vicetasaḥ |
śarairāśīviṣasparśairnirbhinnāḥ savyasācinā || 15 ||
7.65.16
te gajā viśikhaistīkṣṇairyudhi gāṇḍīvacoditaiḥ |
anekaśatasāhasraiḥ sarvāṅgeṣu samarpitāḥ || 16 ||
7.65.17
ārāvaṃ paramaṃ kṛtvā vadhyamānāḥ kirīṭinā |
nipeturaniśaṃ bhūmau chinnapakṣā ivādrayaḥ || 17 ||
7.65.18
apare dantaveṣṭeṣu kumbheṣu ca kaṭeṣu ca |
śaraiḥ samarpitā nāgāḥ krauñcavadvyanadanmuhuḥ || 18 ||
7.65.19
gajaskandhagatānāṃ ca puruṣāṇāṃ kirīṭinā |
ācchidyantottamāṅgāni bhallaiḥ saṃnataparvabhiḥ || 19 ||
7.65.20
sakuṇḍalānāṃ patatāṃ śirasāṃ dharaṇītale |
padmānāmiva saṃghātaiḥ pārthaścakre nivedanam || 20 ||
7.65.21
yantrabaddhā vikavacā vraṇārtā rudhirokṣitāḥ |
bhramatsu yudhi nāgeṣu manuṣyā vilalambire || 21 ||
7.65.22
kecidekena bāṇena sumuktena patatriṇā |
dvau trayaśca vinirbhinnā nipeturdharaṇītale || 22 ||
7.65.23
maurvīṃ dhanurdhvajaṃ caiva yugānīṣāstathaiva ca |
rathināṃ kuṭṭayāmāsa bhallaiḥ saṃnataparvabhiḥ || 23 ||
7.65.24
na saṃdadhanna cāpyasyanna vimuñcanna coddharan |
maṇḍalenaiva dhanuṣā nṛtyanpārthaḥ sma dṛśyate || 24 ||
7.65.25
atividdhāśca nārācairvamanto rudhiraṃ mukhaiḥ |
muhūrtānnipatantyanye vāraṇā vasudhātale || 25 ||
7.65.26
utthitānyagaṇeyāni kabandhāni samantataḥ |
adṛśyanta mahārāja tasminparamasaṃkule || 26 ||
7.65.27
sacāpāḥ sāṅgulitrāṇāḥ sakhaḍgāḥ sāṅgadā raṇe |
adṛśyanta bhujāśchinnā hemābharaṇabhūṣitāḥ || 27 ||
7.65.28
sūpaskarairadhiṣṭhānairīṣādaṇḍakabandhuraiḥ |
cakrairvimathitairakṣai bhagnaiśca bahudhā yugaiḥ || 28 ||
7.65.29
varmacāpaśaraiścaiva vyavakīrṇaistatastataḥ |
sragbhirābharaṇairvastraiḥ patitaiśca mahādhvajaiḥ || 29 ||
7.65.30
nihatairvāraṇairaśvaiḥ kṣatriyaiśca nipātitaiḥ |
adṛśyata mahī tatra dāruṇapratidarśanā || 30 ||
7.65.31
evaṃ duḥśāsanabalaṃ vadhyamānaṃ kirīṭinā |
saṃprādravanmahārāja vyathitaṃ vai sanāyakam || 31 ||
7.65.32
tato duḥśāsanastrastaḥ sahānīkaḥ śarārditaḥ |
droṇaṃ trātāramākāṅkṣañśakaṭavyūhamabhyagāt || 32 ||
Commentaries (5)
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara 1650, Sanskrit
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (1)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
Linked texts (1)
- Sexual Life in Ancient India: A Study in the Comparative History of Indian Culture — Johann Jakob Meyer, English