Mahabharata 7.70: saptatitamo'dhyāyaḥ
Mahābhārata 7.70
- Language
- Sanskrit
saptatitamo'dhyāyaḥ
7.70.1
saṃjaya uvāca |
praviṣṭayormahārāja pārthavārṣṇeyayostadā |
duryodhane prayāte ca pṛṣṭhataḥ puruṣarṣabhe || 1 ||
7.70.2
javenābhyadravandroṇaṃ mahatā nisvanena ca |
pāṇḍavāḥ somakaiḥ sārdhaṃ tato yuddhamavartata || 2 ||
7.70.3
tadyuddhamabhavadghoraṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam |
pāñcālānāṃ kurūṇāṃ ca vyūhasya purato'dbhutam || 3 ||
7.70.4
rājankadācinnāsmābhirdṛṣṭaṃ tādṛṅna ca śrutam |
yādṛṅmadhyagate sūrye yuddhamāsīdviśāṃ pate || 4 ||
7.70.5
dhṛṣṭadyumnamukhāḥ pārthā vyūḍhānīkāḥ prahāriṇaḥ |
droṇasya sainyaṃ te sarve śaravarṣairavākiran || 5 ||
7.70.6
vayaṃ droṇaṃ puraskṛtya sarvaśastrabhṛtāṃ varam |
pārṣatapramukhānpārthānabhyavarṣāma sāyakaiḥ || 6 ||
7.70.7
mahāmeghāvivodīrṇau miśravātau himātyaye |
senāgre viprakāśete rucire rathabhūṣite || 7 ||
7.70.8
sametya tu mahāsene cakraturvegamuttamam |
jāhnavīyamune nadyau prāvṛṣīvolbaṇodake || 8 ||
7.70.9
nānāśastrapurovāto dvipāśvarathasaṃvṛtaḥ |
gadāvidyunmahāraudraḥ saṃgrāmajalado mahān || 9 ||
7.70.10
bhāradvājāniloddhūtaḥ śaradhārāsahasravān |
abhyavarṣanmahāraudraḥ pāṇḍusenāgnimuddhatam || 10 ||
7.70.11
samudramiva gharmānte vivānghoro mahānilaḥ |
vyakṣobhayadanīkāni pāṇḍavānāṃ dvijottamaḥ || 11 ||
7.70.12
te'pi sarvaprayatnena droṇameva samādravan |
bibhitsanto mahāsetuṃ vāryoghāḥ prabalā iva || 12 ||
7.70.13
vārayāmāsa tāndroṇo jalaughānacalo yathā |
pāṇḍavānsamare kruddhānpāñcālāṃśca sakekayān || 13 ||
7.70.14
athāpare'pi rājānaḥ parāvṛtya samantataḥ |
mahābalā raṇe śūrāḥ pāñcālānanvavārayan || 14 ||
7.70.15
tato raṇe naravyāghraḥ pārṣataḥ pāṇḍavaiḥ saha |
saṃjaghānāsakṛddroṇaṃ bibhitsurarivāhinīm || 15 ||
7.70.16
yathaiva śaravarṣāṇi droṇo varṣati pārṣate |
tathaiva śaravarṣāṇi dhṛṣṭadyumno'bhyavarṣata || 16 ||
7.70.17
sanistriṃśapurovātaḥ śaktiprāsarṣṭisaṃvṛtaḥ |
jyāvidyuccāpasaṃhrādo dhṛṣṭadyumnabalāhakaḥ || 17 ||
7.70.18
śaradhārāśmavarṣāṇi vyasṛjatsarvatodiśam |
nighnanrathavarāśvaughāṃśchādayāmāsa vāhinīm || 18 ||
7.70.19
yaṃ yamārchaccharairdroṇaḥ pāṇḍavānāṃ rathavrajam |
tatastataḥ śarairdroṇamapākarṣata pārṣataḥ || 19 ||
7.70.20
tathā tu yatamānasya droṇasya yudhi bhārata |
dhṛṣṭadyumnaṃ samāsādya tridhā sainyamabhidyata || 20 ||
7.70.21
bhojameke nyavartanta jalasaṃdhamathāpare |
pāṇḍavairhanyamānāśca droṇamevāpare'vrajan || 21 ||
7.70.22
sainyānyaghaṭayadyāni droṇastu rathināṃ varaḥ |
vyadhamaccāpi tānyasya dhṛṣṭadyumno mahārathaḥ || 22 ||
7.70.23
dhārtarāṣṭrāstridhābhūtā vadhyante pāṇḍusṛñjayaiḥ |
agopāḥ paśavo'raṇye bahubhiḥ śvāpadairiva || 23 ||
7.70.24
kālaḥ saṃgrasate yodhāndhṛṣṭadyumnena mohitān |
saṃgrāme tumule tasminniti saṃmenire janāḥ || 24 ||
7.70.25
kunṛpasya yathā rāṣṭraṃ durbhikṣavyādhitaskaraiḥ |
drāvyate tadvadāpannā pāṇḍavaistava vāhinī || 25 ||
7.70.26
arkaraśmiprabhinneṣu śastreṣu kavaceṣu ca |
cakṣūṃṣi pratihanyante sainyena rajasā tathā || 26 ||
7.70.27
tridhābhūteṣu sainyeṣu vadhyamāneṣu pāṇḍavaiḥ |
amarṣitastato droṇaḥ pāñcālānvyadhamaccharaiḥ || 27 ||
7.70.28
mṛdnatastānyanīkāni nighnataścāpi sāyakaiḥ |
babhūva rūpaṃ droṇasya kālāgneriva dīpyataḥ || 28 ||
7.70.29
rathaṃ nāgaṃ hayaṃ cāpi pattinaśca viśāṃ pate |
ekaikeneṣuṇā saṃkhye nirbibheda mahārathaḥ || 29 ||
7.70.30
pāṇḍavānāṃ tu sainyeṣu nāsti kaścitsa bhārata |
dadhāra yo raṇe bāṇāndroṇacāpacyutāñśitān || 30 ||
7.70.31
tatpacyamānamarkeṇa droṇasāyakatāpitam |
babhrāma pārṣataṃ sainyaṃ tatra tatraiva bhārata || 31 ||
7.70.32
tathaiva pārṣatenāpi kālyamānaṃ balaṃ tava |
abhavatsarvato dīptaṃ śuṣkaṃ vanamivāgninā || 32 ||
7.70.33
vadhyamāneṣu sainyeṣu droṇapārṣatasāyakaiḥ |
tyaktvā prāṇānparaṃ śaktyā prāyudhyanta sma sainikāḥ || 33 ||
7.70.34
tāvakānāṃ pareṣāṃ ca yudhyatāṃ bharatarṣabha |
nāsītkaścinmahārāja yo'tyākṣītsaṃyugaṃ bhayāt || 34 ||
7.70.35
bhīmasenaṃ tu kaunteyaṃ sodaryāḥ paryavārayan |
viviṃśatiścitraseno vikarṇaśca mahārathaḥ || 35 ||
7.70.36
vindānuvindāvāvantyau kṣemadhūrtiśca vīryavān |
trayāṇāṃ tava putrāṇāṃ traya evānuyāyinaḥ || 36 ||
7.70.37
bāhlīkarājastejasvī kulaputro mahārathaḥ |
sahasenaḥ sahāmātyo draupadeyānavārayat || 37 ||
7.70.38
śaibyo govāsano rājā yodhairdaśaśatāvaraiḥ |
kāśyasyābhibhuvaḥ putraṃ parākrāntamavārayat || 38 ||
7.70.39
ajātaśatruṃ kaunteyaṃ jvalantamiva pāvakam |
madrāṇāmīśvaraḥ śalyo rājā rājānamāvṛṇot || 39 ||
7.70.40
duḥśāsanastvavasthāpya svamanīkamamarṣaṇaḥ |
sātyakiṃ prayayau kruddhaḥ śūro rathavaraṃ yudhi || 40 ||
7.70.41
svakenāhamanīkena saṃnaddhakavacāvṛtaḥ |
catuḥśatairmaheṣvāsaiścekitānamavārayam || 41 ||
7.70.42
śakunistu sahānīko mādrīputramavārayat |
gāndhārakaiḥ saptaśataiścāpaśaktiśarāsibhiḥ || 42 ||
7.70.43
vindānuvindāvāvantyau virāṭaṃ matsyamārchatām |
prāṇāṃstyaktvā maheṣvāsau mitrārthe'bhyudyatau yudhi || 43 ||
7.70.44
śikhaṇḍinaṃ yājñaseniṃ rundhānamaparājitam |
bāhlikaḥ pratisaṃyattaḥ parākrāntamavārayat || 44 ||
7.70.45
dhṛṣṭadyumnaṃ ca pāñcālyaṃ krūraiḥ sārdhaṃ prabhadrakaiḥ |
āvantyaḥ saha sauvīraiḥ kruddharūpamavārayat || 45 ||
7.70.46
ghaṭotkacaṃ tathā śūraṃ rākṣasaṃ krūrayodhinam |
alāyudho'dravattūrṇaṃ kruddhamāyāntamāhave || 46 ||
7.70.47
alambusaṃ rākṣasendraṃ kuntibhojo mahārathaḥ |
sainyena mahatā yuktaḥ kruddharūpamavārayat || 47 ||
7.70.48
saindhavaḥ pṛṣṭhatastvāsītsarvasainyasya bhārata |
rakṣitaḥ parameṣvāsaiḥ kṛpaprabhṛtibhī rathaiḥ || 48 ||
7.70.49
tasyāstāṃ cakrarakṣau dvau saindhavasya bṛhattamau |
drauṇirdakṣiṇato rājansūtaputraśca vāmataḥ || 49 ||
7.70.50
pṛṣṭhagopāstu tasyāsansaumadattipurogamāḥ |
kṛpaśca vṛṣasenaśca śalaḥ śalyaśca durjayaḥ || 50 ||
7.70.51
nītimanto maheṣvāsāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ |
saindhavasya vidhāyaivaṃ rakṣāṃ yuyudhire tadā || 51 ||
Commentaries (5)
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara 1650, Sanskrit
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (1)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
Linked texts (5)
- The Great Epic of India: Its Character and Origin — E. W. Hopkins, English
- History of Dharmaśāstra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) — P. V. Kane, English
- Critical Studies in the Mahābhārata (V. S. Sukthankar Memorial Edition, Vol. I) — V. S. Sukthankar, English
- The Geography of the Purāṇas — S. M. Ali, English
- Epic Mythology — Edward Washburn Hopkins, English