Pramāṇa · Search · About · API

Mahabharata 7.74: catuḥsaptatitamo'dhyāyaḥ

Mahābhārata 7.74

Language
Sanskrit

catuḥsaptatitamo'dhyāyaḥ

7.74.1

saṃjaya uvāca |
parivartamāne tvāditye tatra sūryasya raśmibhiḥ |
rajasā kīryamāṇāśca mandībhūtāśca sainikāḥ || 1 ||

7.74.2

tiṣṭhatāṃ yudhyamānānāṃ punarāvartatāmapi |
bhajyatāṃ jayatāṃ caiva jagāma tadahaḥ śanaiḥ || 2 ||

7.74.3

tathā teṣu viṣakteṣu sainyeṣu jayagṛddhiṣu |
arjuno vāsudevaśca saindhavāyaiva jagmatuḥ || 3 ||

7.74.4

rathamārgapramāṇaṃ tu kaunteyo niśitaiḥ śaraiḥ |
cakāra tatra panthānaṃ yayau yena janārdanaḥ || 4 ||

7.74.5

yatra yatra ratho yāti pāṇḍavasya mahātmanaḥ |
tatra tatraiva dīryante senāstava viśāṃ pate || 5 ||

7.74.6

rathaśikṣāṃ tu dāśārho darśayāmāsa vīryavān |
uttamādhamamadhyāni maṇḍalāni vidarśayan || 6 ||

7.74.7

te tu nāmāṅkitāḥ pītāḥ kālajvalanasaṃnibhāḥ |
snāyunaddhāḥ suparvāṇaḥ pṛthavo dīrghagāminaḥ || 7 ||

7.74.8

vaiṇavāyasmayaśarāḥ svāyatā vividhānanāḥ |
rudhiraṃ patagaiḥ sārdhaṃ prāṇināṃ papurāhave || 8 ||

7.74.9

rathasthitaḥ krośamātre yānasyatyarjunaḥ śarān |
rathe krośamatikrānte tasya te ghnanti śātravān || 9 ||

7.74.10

tārkṣyamārutaraṃhobhirvājibhiḥ sādhuvāhibhiḥ |
tathāgacchaddhṛṣīkeśaḥ kṛtsnaṃ vismāpayañjagat || 10 ||

7.74.11

na tathā gacchati rathastapanasya viśāṃ pate |
nendrasya na ca rudrasya nāpi vaiśravaṇasya ca || 11 ||

7.74.12

nānyasya samare rājangatapūrvastathā rathaḥ |
yathā yayāvarjunasya manobhiprāyaśīghragaḥ || 12 ||

7.74.13

praviśya tu raṇe rājankeśavaḥ paravīrahā |
senāmadhye hayāṃstūrṇaṃ codayāmāsa bhārata || 13 ||

7.74.14

tatastasya rathaughasya madhyaṃ prāpya hayottamāḥ |
kṛcchreṇa rathamūhustaṃ kṣutpipāsāśramānvitāḥ || 14 ||

7.74.15

kṣatāśca bahubhiḥ śastrairyuddhaśauṇḍairanekaśaḥ |
maṇḍalāni vicitrāṇi viceruste muhurmuhuḥ || 15 ||

7.74.16

hatānāṃ vājināgānāṃ rathānāṃ ca naraiḥ saha |
upariṣṭādatikrāntāḥ śailābhānāṃ sahasraśaḥ || 16 ||

7.74.17

etasminnantare vīrāvāvantyau bhrātarau nṛpa |
sahasenau samārchetāṃ pāṇḍavaṃ klāntavāhanam || 17 ||

7.74.18

tāvarjunaṃ catuḥṣaṣṭyā saptatyā ca janārdanam |
śarāṇāṃ ca śatenāśvānavidhyetāṃ mudānvitau || 18 ||

7.74.19

tāvarjuno mahārāja navabhirnataparvabhiḥ |
ājaghāna raṇe kruddho marmajño marmabhedibhiḥ || 19 ||

7.74.20

tatastau tu śaraugheṇa bībhatsuṃ sahakeśavam |
ācchādayetāṃ saṃrabdhau siṃhanādaṃ ca nedatuḥ || 20 ||

7.74.21

tayostu dhanuṣī citre bhallābhyāṃ śvetavāhanaḥ |
ciccheda samare tūrṇaṃ dhvajau ca kanakojjvalau || 21 ||

7.74.22

athānye dhanuṣī rājanpragṛhya samare tadā |
pāṇḍavaṃ bhṛśasaṃkruddhāvardayāmāsatuḥ śaraiḥ || 22 ||

7.74.23

tayostu bhṛśasaṃkruddhaḥ śarābhyāṃ pāṇḍunandanaḥ |
ciccheda dhanuṣī tūrṇaṃ bhūya eva dhanaṃjayaḥ || 23 ||

7.74.24

tathānyairviśikhaistūrṇaṃ hemapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ |
jaghānāśvānsapadātāṃstathobhau pārṣṇisārathī || 24 ||

7.74.25

jyeṣṭhasya ca śiraḥ kāyātkṣurapreṇa nyakṛntata |
sa papāta hataḥ pṛthvyāṃ vātarugṇa iva drumaḥ || 25 ||

7.74.26

vindaṃ tu nihataṃ dṛṣṭvā anuvindaḥ pratāpavān |
hatāśvaṃ rathamutsṛjya gadāṃ gṛhya mahābalaḥ || 26 ||

7.74.27

abhyadravata saṃgrāme bhrāturvadhamanusmaran |
gadayā gadināṃ śreṣṭho nṛtyanniva mahārathaḥ || 27 ||

7.74.28

anuvindastu gadayā lalāṭe madhusūdanam |
spṛṣṭvā nākampayatkruddho mainākamiva parvatam || 28 ||

7.74.29

tasyārjunaḥ śaraiḥ ṣaḍbhirgrīvāṃ pādau bhujau śiraḥ |
nicakarta sa saṃchinnaḥ papātādricayo yathā || 29 ||

7.74.30

tatastau nihatau dṛṣṭvā tayo rājanpadānugāḥ |
abhyadravanta saṃkruddhāḥ kirantaḥ śataśaḥ śarān || 30 ||

7.74.31

tānarjunaḥ śaraistūrṇaṃ nihatya bharatarṣabha |
vyarocata yathā vahnirdāvaṃ dagdhvā himātyaye || 31 ||

7.74.32

tayoḥ senāmatikramya kṛcchrānniryāddhanaṃjayaḥ |
vibabhau jaladānbhittvā divākara ivoditaḥ || 32 ||

7.74.33

taṃ dṛṣṭvā kuravastrastāḥ prahṛṣṭāścābhavanpunaḥ |
abhyavarṣaṃstadā pārthaṃ samantādbharatarṣabha || 33 ||

7.74.34

śrāntaṃ cainaṃ samālakṣya jñātvā dūre ca saindhavam |
siṃhanādena mahatā sarvataḥ paryavārayan || 34 ||

7.74.35

tāṃstu dṛṣṭvā susaṃrabdhānutsmayanpuruṣarṣabhaḥ |
śanakairiva dāśārhamarjuno vākyamabravīt || 35 ||

7.74.36

śarārditāśca glānāśca hayā dūre ca saindhavaḥ |
kimihānantaraṃ kāryaṃ jyāyiṣṭhaṃ tava rocate || 36 ||

7.74.37

brūhi kṛṣṇa yathātattvaṃ tvaṃ hi prājñatamaḥ sadā |
bhavannetrā raṇe śatrūnvijeṣyantīha pāṇḍavāḥ || 37 ||

7.74.38

mama tvanantaraṃ kṛtyaṃ yadvai tatsaṃnibodha me |
hayānvimucya hi sukhaṃ viśalyānkuru mādhava || 38 ||

7.74.39

evamuktastu pārthena keśavaḥ pratyuvāca tam |
mamāpyetanmataṃ pārtha yadidaṃ te prabhāṣitam || 39 ||

7.74.40

arjuna uvāca |
ahamāvārayiṣyāmi sarvasainyāni keśava |
tvamapyatra yathānyāyaṃ kuru kāryamanantaram || 40 ||

7.74.41

saṃjaya uvāca |
so'vatīrya rathopasthādasaṃbhrānto dhanaṃjayaḥ |
gāṇḍīvaṃ dhanurādāya tasthau giririvācalaḥ || 41 ||

7.74.42

tamabhyadhāvankrośantaḥ kṣatriyā jayakāṅkṣiṇaḥ |
idaṃ chidramiti jñātvā dharaṇīsthaṃ dhanaṃjayam || 42 ||

7.74.43

tamekaṃ rathavaṃśena mahatā paryavārayan |
vikarṣantaśca cāpāni visṛjantaśca sāyakān || 43 ||

7.74.44

astrāṇi ca vicitrāṇi kruddhāstatra vyadarśayan |
chādayantaḥ śaraiḥ pārthaṃ meghā iva divākaram || 44 ||

7.74.45

abhyadravanta vegena kṣatriyāḥ kṣatriyarṣabham |
rathasiṃhaṃ rathodārāḥ siṃhaṃ mattā iva dvipāḥ || 45 ||

7.74.46

tatra pārthasya bhujayormahadbalamadṛśyata |
yatkruddho bahulāḥ senāḥ sarvataḥ samavārayat || 46 ||

7.74.47

astrairastrāṇi saṃvārya dviṣatāṃ sarvato vibhuḥ |
iṣubhirbahubhistūrṇaṃ sarvāneva samāvṛṇot || 47 ||

7.74.48

tatrāntarikṣe bāṇānāṃ pragāḍhānāṃ viśāṃ pate |
saṃgharṣeṇa mahārciṣmānpāvakaḥ samajāyata || 48 ||

7.74.49

tatra tatra maheṣvāsaiḥ śvasadbhiḥ śoṇitokṣitaiḥ |
hayairnāgaiśca saṃbhinnairnadadbhiścārikarśanaiḥ || 49 ||

7.74.50

saṃrabdhaiścāribhirvīraiḥ prārthayadbhirjayaṃ mṛdhe |
ekasthairbahubhiḥ kruddhairūṣmeva samajāyata || 50 ||

7.74.51

śarormiṇaṃ dhvajāvartaṃ nāganakraṃ duratyayam |
padātimatsyakalilaṃ śaṅkhadundubhinisvanam || 51 ||

7.74.52

asaṃkhyeyamapāraṃ ca rajo''bhīlamatīva ca |
uṣṇīṣakamaṭhacchannaṃ patākāphenamālinam || 52 ||

7.74.53

rathasāgaramakṣobhyaṃ mātaṅgāṅgaśilācitam |
velābhūtastadā pārthaḥ patribhiḥ samavārayat || 53 ||

7.74.54

tato janārdanaḥ saṃkhye priyaṃ puruṣasattamam |
asaṃbhrānto mahābāhurarjunaṃ vākyamabravīt || 54 ||

7.74.55

udapānamihāśvānāṃ nālamasti raṇe'rjuna |
parīpsante jalaṃ ceme peyaṃ na tvavagāhanam || 55 ||

7.74.56

idamastītyasaṃbhrānto bruvannastreṇa medinīm |
abhihatyārjunaścakre vājipānaṃ saraḥ śubham || 56 ||

7.74.57

śaravaṃśaṃ śarasthūṇaṃ śarācchādanamadbhutam |
śaraveśmākarotpārthastvaṣṭevādbhutakarmakṛt || 57 ||

7.74.58

tataḥ prahasya govindaḥ sādhu sādhvityathābravīt |
śaraveśmani pārthena kṛte tasminmahāraṇe || 58 ||

Commentaries (5)

Other recensions (1)