The Great Epic of the Bhārata dynasty 7.78: aṣṭasaptatitamo'dhyāyaḥ
Mahābhārata 7.78
- Language
- Sanskrit
aṣṭasaptatitamo'dhyāyaḥ
7.78.1
saṃjaya uvāca |
evamuktvārjunaṃ rājā tribhirmarmātigaiḥ śaraiḥ |
pratyavidhyanmahāvegaiścaturbhiścaturo hayān || 1 ||
7.78.2
vāsudevaṃ ca daśabhiḥ pratyavidhyatstanāntare |
pratodaṃ cāsya bhallena chittvā bhūmāvapātayat || 2 ||
7.78.3
taṃ caturdaśabhiḥ pārthaścitrapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ |
avidhyattūrṇamavyagraste'syābhraśyanta varmaṇaḥ || 3 ||
7.78.4
teṣāṃ vaiphalyamālokya punarnava ca pañca ca |
prāhiṇonniśitānbāṇāṃste cābhraśyanta varmaṇaḥ || 4 ||
7.78.5
aṣṭāviṃśattu tānbāṇānastānviprekṣya niṣphalān |
abravītparavīraghnaḥ kṛṣṇo'rjunamidaṃ vacaḥ || 5 ||
7.78.6
adṛṣṭapūrvaṃ paśyāmi śilānāmiva sarpaṇam |
tvayā saṃpreṣitāḥ pārtha nārthaṃ kurvanti patriṇaḥ || 6 ||
7.78.7
kaccidgāṇḍīvataḥ prāṇāstathaiva bharatarṣabha |
muṣṭiśca te yathāpūrvaṃ bhujayośca balaṃ tava || 7 ||
7.78.8
na cedvidherayaṃ kālaḥ prāptaḥ syādadya paścimaḥ |
tava caivāsya śatrośca tanmamācakṣva pṛcchataḥ || 8 ||
7.78.9
vismayo me mahānpārtha tava dṛṣṭvā śarānimān |
vyarthānnipatataḥ saṃkhye duryodhanarathaṃ prati || 9 ||
7.78.10
vajrāśanisamā ghorāḥ parakāyāvabhedinaḥ |
śarāḥ kurvanti te nārthaṃ pārtha kādya viḍambanā || 10 ||
7.78.11
arjuna uvāca |
droṇenaiṣā matiḥ kṛṣṇa dhārtarāṣṭre niveśitā |
ante vihitamastrāṇāmetatkavacadhāraṇam || 11 ||
7.78.12
asminnantarhitaṃ kṛṣṇa trailokyamapi varmaṇi |
eko droṇo hi vedaitadahaṃ tasmācca sattamāt || 12 ||
7.78.13
na śakyametatkavacaṃ bāṇairbhettuṃ kathaṃcana |
api vajreṇa govinda svayaṃ maghavatā yudhi || 13 ||
7.78.14
jānaṃstvamapi vai kṛṣṇa māṃ vimohayase katham |
yadvṛttaṃ triṣu lokeṣu yacca keśava vartate || 14 ||
7.78.15
tathā bhaviṣyadyaccaiva tatsarvaṃ viditaṃ tava |
na tvevaṃ veda vai kaścidyathā tvaṃ madhusūdana || 15 ||
7.78.16
eṣa duryodhanaḥ kṛṣṇa droṇena vihitāmimām |
tiṣṭhatyabhītavatsaṃkhye bibhratkavacadhāraṇām || 16 ||
7.78.17
yattvatra vihitaṃ kāryaṃ naiṣa tadvetti mādhava |
strīvadeṣa bibhartyetāṃ yuktāṃ kavacadhāraṇām || 17 ||
7.78.18
paśya bāhvośca me vīryaṃ dhanuṣaśca janārdana |
parājayiṣye kauravyaṃ kavacenāpi rakṣitam || 18 ||
7.78.19
idamaṅgirase prādāddeveśo varma bhāsvaram |
punardadau surapatirmahyaṃ varma sasaṃgraham || 19 ||
7.78.20
daivaṃ yadyasya varmaitadbrahmaṇā vā svayaṃ kṛtam |
naitadgopsyati durbuddhimadya bāṇahataṃ mayā || 20 ||
7.78.21
saṃjaya uvāca |
evamuktvārjuno bāṇānabhimantrya vyakarṣayat |
vikṛṣyamāṇāṃstenaivaṃ dhanurmadhyagatāñśarān |
tānasyāstreṇa ciccheda drauṇiḥ sarvāstraghātinā || 21 ||
7.78.22
tānnikṛttāniṣūndṛṣṭvā dūrato brahmavādinā |
nyavedayatkeśavāya vismitaḥ śvetavāhanaḥ || 22 ||
7.78.23
naitadastraṃ mayā śakyaṃ dviḥ prayoktuṃ janārdana |
astraṃ māmeva hanyāddhi paśya tvadya balaṃ mama || 23 ||
7.78.24
tato duryodhanaḥ kṛṣṇau navabhirnataparvabhiḥ |
avidhyata raṇe rājañśarairāśīviṣopamaiḥ |
bhūya evābhyavarṣacca samare kṛṣṇapāṇḍavau || 24 ||
7.78.25
śaravarṣeṇa mahatā tato'hṛṣyanta tāvakāḥ |
cakrurvāditraninadānsiṃhanādaravāṃstathā || 25 ||
7.78.26
tataḥ kruddho raṇe pārthaḥ sṛkkaṇī parisaṃlihan |
nāpaśyata tato'syāṅgaṃ yanna syādvarmarakṣitam || 26 ||
7.78.27
tato'sya niśitairbāṇaiḥ sumuktairantakopamaiḥ |
hayāṃścakāra nirdehānubhau ca pārṣṇisārathī || 27 ||
7.78.28
dhanurasyācchinaccitraṃ hastāvāpaṃ ca vīryavān |
rathaṃ ca śakalīkartuṃ savyasācī pracakrame || 28 ||
7.78.29
duryodhanaṃ ca bāṇābhyāṃ tīkṣṇābhyāṃ virathīkṛtam |
avidhyaddhastatalayorubhayorarjunastadā || 29 ||
7.78.30
taṃ kṛcchrāmāpadaṃ prāptaṃ dṛṣṭvā paramadhanvinaḥ |
samāpetuḥ parīpsanto dhanaṃjayaśarārditam || 30 ||
7.78.31
te rathairbahusāhasraiḥ kalpitaiḥ kuñjarairhayaiḥ |
padātyoghaiśca saṃrabdhaiḥ parivavrurdhanaṃjayam || 31 ||
7.78.32
atha nārjunagovindau ratho vāpi vyadṛśyata |
astravarṣeṇa mahatā janaughaiścāpi saṃvṛtau || 32 ||
7.78.33
tato'rjuno'stravīryeṇa nijaghne tāṃ varūthinīm |
tatra vyaṅgīkṛtāḥ petuḥ śataśo'tha rathadvipāḥ || 33 ||
7.78.34
te hatā hanyamānāśca nyagṛhṇaṃstaṃ rathottamam |
sa rathastambhitastasthau krośamātraṃ samantataḥ || 34 ||
7.78.35
tato'rjunaṃ vṛṣṇivīrastvarito vākyamabravīt |
dhanurvisphārayātyarthamahaṃ dhmāsyāmi cāmbujam || 35 ||
7.78.36
tato visphārya balavadgāṇḍīvaṃ jaghnivānripūn |
mahatā śaravarṣeṇa talaśabdena cārjunaḥ || 36 ||
7.78.37
pāñcajanyaṃ ca balavaddadhmau tāreṇa keśavaḥ |
rajasā dhvastapakṣmāntaḥ prasvinnavadano bhṛśam || 37 ||
7.78.38
tasya śaṅkhasya nādena dhanuṣo nisvanena ca |
niḥsattvāśca sasattvāśca kṣitau petustadā janāḥ || 38 ||
7.78.39
tairvimukto ratho reje vāyvīrita ivāmbudaḥ |
jayadrathasya goptārastataḥ kṣubdhāḥ sahānugāḥ || 39 ||
7.78.40
te dṛṣṭvā sahasā pārthaṃ goptāraḥ saindhavasya tu |
cakrurnādānbahuvidhānkampayanto vasuṃdharām || 40 ||
7.78.41
bāṇaśabdaravāṃścogrānvimiśrāñśaṅkhanisvanaiḥ |
prāduścakrurmahātmānaḥ siṃhanādaravānapi || 41 ||
7.78.42
taṃ śrutvā ninadaṃ ghoraṃ tāvakānāṃ samutthitam |
pradadhmatustadā śaṅkhau vāsudevadhanaṃjayau || 42 ||
7.78.43
tena śabdena mahatā pūriteyaṃ vasuṃdharā |
saśailā sārṇavadvīpā sapātālā viśāṃ pate || 43 ||
7.78.44
sa śabdo bharataśreṣṭha vyāpya sarvā diśo daśa |
pratisasvāna tatraiva kurupāṇḍavayorbale || 44 ||
7.78.45
tāvakā rathinastatra dṛṣṭvā kṛṣṇadhanaṃjayau |
saṃrambhaṃ paramaṃ prāptāstvaramāṇā mahārathāḥ || 45 ||
7.78.46
atha kṛṣṇau mahābhāgau tāvakā dṛśya daṃśitau |
abhyadravanta saṃkruddhāstadadbhutamivābhavat || 46 ||
Commentaries (5)
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara 1650, Sanskrit
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (1)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
Linked texts (3)
- Sexual Life in Ancient India: A Study in the Comparative History of Indian Culture — Johann Jakob Meyer, English
- The Great Epic of India: Its Character and Origin — E. W. Hopkins, English
- The Social and Military Position of the Ruling Caste in Ancient India, as Represented by the Sanskrit Epic — E. W. Hopkins, English