Mahabharata 7.80: aśītitamo'dhyāyaḥ
Mahābhārata 7.80
- Language
- Sanskrit
aśītitamo'dhyāyaḥ
7.80.1
dhṛtarāṣṭra uvāca |
dhvajānbahuvidhākārānbhrājamānānatiśriyā |
pārthānāṃ māmakānāṃ ca tānmamācakṣva saṃjaya || 1 ||
7.80.2
saṃjaya uvāca |
dhvajānbahuvidhākārāñśṛṇu teṣāṃ mahātmanām |
rūpato varṇataścaiva nāmataśca nibodha me || 2 ||
7.80.3
teṣāṃ tu rathamuhyānāṃ ratheṣu vividhā dhvajāḥ |
pratyadṛśyanta rājendra jvalitā iva pāvakāḥ || 3 ||
7.80.4
kāñcanāḥ kāñcanāpīḍāḥ kāñcanasragalaṃkṛtāḥ |
kāñcanānīva śṛṅgāṇi kāñcanasya mahāgireḥ || 4 ||
7.80.5
te dhvajāḥ saṃvṛtāsteṣāṃ patākābhiḥ samantataḥ |
nānāvarṇavirāgābhirvibabhuḥ sarvato vṛtāḥ || 5 ||
7.80.6
patākāśca tatastāstu śvasanena samīritāḥ |
nṛtyamānāḥ vyadṛśyanta raṅgamadhye vilāsikāḥ || 6 ||
7.80.7
indrāyudhasavarṇābhāḥ patākā bharatarṣabha |
dodhūyamānā rathināṃ śobhayanti mahārathān || 7 ||
7.80.8
siṃhalāṅgūlamugrāsyaṃ dhajaṃ vānaralakṣaṇam |
dhanaṃjayasya saṃgrāme pratyapaśyāma bhairavam || 8 ||
7.80.9
sa vānaravaro rājanpatākābhiralaṃkṛtaḥ |
trāsayāmāsa tatsainyaṃ dhvajo gāṇḍīvadhanvanaḥ || 9 ||
7.80.10
tathaiva siṃhalāṅgūlaṃ droṇaputrasya bhārata |
dhvajāgraṃ samapaśyāma bālasūryasamaprabham || 10 ||
7.80.11
kāñcanaṃ pavanoddhūtaṃ śakradhvajasamaprabham |
nandanaṃ kauravendrāṇāṃ drauṇerlakṣaṇamucchritam || 11 ||
7.80.12
hastikakṣyā punarhaimī babhūvādhiratherdhvaje |
āhave khaṃ mahārāja dadṛśe pūrayanniva || 12 ||
7.80.13
patākī kāñcanasragvī dhvajaḥ karṇasya saṃyuge |
nṛtyatīva rathopasthe śvasanena samīritaḥ || 13 ||
7.80.14
ācāryasya ca pāṇḍūnāṃ brāhmaṇasya yaśasvinaḥ |
govṛṣo gautamasyāsītkṛpasya supariṣkṛtaḥ || 14 ||
7.80.15
sa tena bhrājate rājangovṛṣeṇa mahārathaḥ |
tripuraghnaratho yadvadgovṛṣeṇa virājate || 15 ||
7.80.16
mayūro vṛṣasenasya kāñcano maṇiratnavān |
vyāhariṣyannivātiṣṭhatsenāgramapi śobhayan || 16 ||
7.80.17
tena tasya ratho bhāti mayūreṇa mahātmanaḥ |
yathā skandasya rājendra mayūreṇa virājatā || 17 ||
7.80.18
madrarājasya śalyasya dhvajāgre'gniśikhāmiva |
sauvarṇīṃ pratipaśyāma sītāmapratimāṃ śubhām || 18 ||
7.80.19
sā sītā bhrājate tasya rathamāsthāya māriṣa |
sarvabījavirūḍheva yathā sītā śriyā vṛtā || 19 ||
7.80.20
varāhaḥ sindhurājasya rājato'bhivirājate |
dhvajāgre'lohitārkābho hemajālapariṣkṛtaḥ || 20 ||
7.80.21
śuśubhe ketunā tena rājatena jayadrathaḥ |
yathā devāsure yuddhe purā pūṣā sma śobhate || 21 ||
7.80.22
saumadatteḥ punaryūpo yajñaśīlasya dhīmataḥ |
dhvajaḥ sūrya ivābhāti somaścātra pradṛśyate || 22 ||
7.80.23
sa yūpaḥ kāñcano rājansaumadattervirājate |
rājasūye makhaśreṣṭhe yathā yūpaḥ samucchritaḥ || 23 ||
7.80.24
śalasya tu mahārāja rājato dvirado mahān |
ketuḥ kāñcanacitrāṅgairmayūrairupaśobhitaḥ || 24 ||
7.80.25
sa ketuḥ śobhayāmāsa sainyaṃ te bharatarṣabha |
yathā śveto mahānāgo devarājacamūṃ tathā || 25 ||
7.80.26
nāgo maṇimayo rājño dhvajaḥ kanakasaṃvṛtaḥ |
kiṅkiṇīśatasaṃhrādo bhrājaṃścitre rathottame || 26 ||
7.80.27
vyabhrājata bhṛśaṃ rājanputrastava viśāṃ pate |
dhvajena mahatā saṃkhye kurūṇāmṛṣabhastadā || 27 ||
7.80.28
navaite tava vāhinyāmucchritāḥ paramadhvajāḥ |
vyadīpayaṃste pṛtanāṃ yugāntādityasaṃnibhāḥ || 28 ||
7.80.29
daśamastvarjunasyāsīdeka eva mahākapiḥ |
adīpyatārjuno yena himavāniva vahninā || 29 ||
7.80.30
tataścitrāṇi śubhrāṇi sumahānti mahārathāḥ |
kārmukāṇyādadustūrṇamarjunārthe paraṃtapāḥ || 30 ||
7.80.31
tathaiva dhanurāyacchatpārthaḥ śatruvināśanaḥ |
gāṇḍīvaṃ divyakarmā tadrājandurmantrite tava || 31 ||
7.80.32
tavāparādhāddhi narā nihatā bahudhā yudhi |
nānādigbhyaḥ samāhūtāḥ sahayāḥ sarathadvipāḥ || 32 ||
7.80.33
teṣāmāsīdvyatikṣepo garjatāmitaretaram |
duryodhanamukhānāṃ ca pāṇḍūnāmṛṣabhasya ca || 33 ||
7.80.34
tatrādbhutaṃ paraṃ cakre kaunteyaḥ kṛṣṇasārathiḥ |
yadeko bahubhiḥ sārdhaṃ samāgacchadabhītavat || 34 ||
7.80.35
aśobhata mahābāhurgāṇḍīvaṃ vikṣipandhanuḥ |
jigīṣustānnaravyāghrāñjighāṃsuśca jayadratham || 35 ||
7.80.36
tatrārjuno mahārāja śarairmuktaiḥ sahasraśaḥ |
adṛśyānakarodyodhāṃstāvakāñśatrutāpanaḥ || 36 ||
7.80.37
tataste'pi naravyāghrāḥ pārthaṃ sarve mahārathāḥ |
adṛśyaṃ samare cakruḥ sāyakaughaiḥ samantataḥ || 37 ||
7.80.38
saṃvṛte narasiṃhaistaiḥ kurūṇāmṛṣabhe'rjune |
mahānāsītsamuddhūtastasya sainyasya nisvanaḥ || 38 ||
Commentaries (4)
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara 1650, Sanskrit
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
Other recensions (1)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit