Mahabharata 7.81: ekāśītitamo'dhyāyaḥ
Mahābhārata 7.81
- Language
- Sanskrit
ekāśītitamo'dhyāyaḥ
7.81.1
dhṛtarāṣṭra uvāca |
arjune saindhavaṃ prāpte bhāradvājena saṃvṛtāḥ |
pāñcālāḥ kurubhiḥ sārdhaṃ kimakurvata saṃjaya || 1 ||
7.81.2
saṃjaya uvāca |
aparāhṇe mahārāja saṃgrāme lomaharṣaṇe |
pāñcālānāṃ kurūṇāṃ ca droṇe dyūtamavartata || 2 ||
7.81.3
pāñcālā hi jighāṃsanto droṇaṃ saṃhṛṣṭacetasaḥ |
abhyavarṣanta garjantaḥ śaravarṣāṇi māriṣa || 3 ||
7.81.4
tataḥ sutumulasteṣāṃ saṃgrāmo'vartatādbhutaḥ |
pāñcālānāṃ kurūṇāṃ ca ghoro devāsuropamaḥ || 4 ||
7.81.5
sarve droṇarathaṃ prāpya pāñcālāḥ pāṇḍavaiḥ saha |
tadanīkaṃ bibhitsanto mahāstrāṇi vyadarśayan || 5 ||
7.81.6
droṇasya rathaparyantaṃ rathino rathamāsthitāḥ |
kampayanto'bhyavartanta vegamāsthāya madhyamam || 6 ||
7.81.7
tamabhyagādbṛhatkṣatraḥ kekayānāṃ mahārathaḥ |
pravapanniśitānbāṇānmahendrāśanisaṃnibhān || 7 ||
7.81.8
taṃ tu pratyudiyācchīghraṃ kṣemadhūrtirmahāyaśāḥ |
vimuñcanniśitānbāṇāñśataśo'tha sahasraśaḥ || 8 ||
7.81.9
dhṛṣṭaketuśca cedīnāmṛṣabho'tibaloditaḥ |
tvarito'bhyadravaddroṇaṃ mahendra iva śambaram || 9 ||
7.81.10
tamāpatantaṃ sahasā vyāditāsyamivāntakam |
vīradhanvā maheṣvāsastvaramāṇaḥ samabhyayāt || 10 ||
7.81.11
yudhiṣṭhiraṃ mahārāja jigīṣuṃ samavasthitam |
sahānīkaṃ tato droṇo nyavārayata vīryavān || 11 ||
7.81.12
nakulaṃ kuśalaṃ yuddhe parākrāntaṃ parākramī |
abhyagacchatsamāyāntaṃ vikarṇaste sutaḥ prabho || 12 ||
7.81.13
sahadevaṃ tathāyāntaṃ durmukhaḥ śatrukarśanaḥ |
śarairanekasāhasraiḥ samavākiradāśugaiḥ || 13 ||
7.81.14
sātyakiṃ tu naravyāghraṃ vyāghradattastvavārayat |
śaraiḥ suniśitaistīkṣṇaiḥ kampayanvai muhurmuhuḥ || 14 ||
7.81.15
draupadeyānnaravyāghrānmuñcataḥ sāyakottamān |
saṃrabdhānrathināṃ śreṣṭhānsaumadattiravārayat || 15 ||
7.81.16
bhīmasenaṃ tathā kruddhaṃ bhīmarūpo bhayānakam |
pratyavārayadāyāntamārṣyaśṛṅgirmahārathaḥ || 16 ||
7.81.17
tayoḥ samabhavadyuddhaṃ nararākṣasayormṛdhe |
yādṛgeva purā vṛttaṃ rāmarāvaṇayornṛpa || 17 ||
7.81.18
tato yudhiṣṭhiro droṇaṃ navatyā nataparvaṇām |
ājaghne bharataśreṣṭha sarvamarmasu bhārata || 18 ||
7.81.19
taṃ droṇaḥ pañcaviṃśatyā nijaghāna stanāntare |
roṣito bharataśreṣṭha kaunteyena yaśasvinā || 19 ||
7.81.20
bhūya eva tu viṃśatyā sāyakānāṃ samācinot |
sāśvasūtadhvajaṃ droṇaḥ paśyatāṃ sarvadhanvinām || 20 ||
7.81.21
tāñśarāndroṇamuktāṃstu śaravarṣeṇa pāṇḍavaḥ |
avārayata dharmātmā darśayanpāṇilāghavam || 21 ||
7.81.22
tato droṇo bhṛśaṃ kruddho dharmarājasya saṃyuge |
ciccheda sahasā dhanvī dhanustasya mahātmanaḥ || 22 ||
7.81.23
athainaṃ chinnadhanvānaṃ tvaramāṇo mahārathaḥ |
śarairanekasāhasraiḥ purayāmāsa sarvataḥ || 23 ||
7.81.24
adṛśyaṃ dṛśya rājānaṃ bhāradvājasya sāyakaiḥ |
sarvabhūtānyamanyanta hatameva yudhiṣṭhiram || 24 ||
7.81.25
keciccainamamanyanta tathā vai vimukhīkṛtam |
hṛto rājeti rājendra brāhmaṇena yaśasvinā || 25 ||
7.81.26
sa kṛcchraṃ paramaṃ prāpto dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |
tyaktvā tatkārmukaṃ chinnaṃ bhāradvājena saṃyuge |
ādade'nyaddhanurdivyaṃ bhāraghnaṃ vegavattaram || 26 ||
7.81.27
tatastānsāyakānsarvāndroṇamuktānsahasraśaḥ |
ciccheda samare vīrastadadbhutamivābhavat || 27 ||
7.81.28
chittvā ca tāñśarānrājā krodhasaṃraktalocanaḥ |
śaktiṃ jagrāha samare girīṇāmapi dāraṇīm |
svarṇadaṇḍāṃ mahāghorāmaṣṭaghaṇṭāṃ bhayāvahām || 28 ||
7.81.29
samutkṣipya ca tāṃ hṛṣṭo nanāda balavadbalī |
nādena sarvabhūtāni trāsayanniva bhārata || 29 ||
7.81.30
śaktiṃ samudyatāṃ dṛṣṭvā dharmarājena saṃyuge |
svasti droṇāya sahasā sarvabhūtānyathābruvan || 30 ||
7.81.31
sā rājabhujanirmuktā nirmuktoragasaṃnibhā |
prajvālayantī gaganaṃ diśaśca vidiśastathā |
droṇāntikamanuprāptā dīptāsyā pannagī yathā || 31 ||
7.81.32
tāmāpatantīṃ sahasā prekṣya droṇo viśāṃ pate |
prāduścakre tato brāhmamastramastravidāṃ varaḥ || 32 ||
7.81.33
tadastraṃ bhasmasātkṛtvā tāṃ śaktiṃ ghoradarśanām |
jagāma syandanaṃ tūrṇaṃ pāṇḍavasya yaśasvinaḥ || 33 ||
7.81.34
tato yudhiṣṭhiro rājā droṇāstraṃ tatsamudyatam |
aśāmayanmahāprājño brahmāstreṇaiva bhārata || 34 ||
7.81.35
vivyādha ca raṇe droṇaṃ pañcabhirnataparvabhiḥ |
kṣurapreṇa ca tīkṣṇena cicchedāsya mahaddhanuḥ || 35 ||
7.81.36
tadapāsya dhanuśchinnaṃ droṇaḥ kṣatriyamardanaḥ |
gadāṃ cikṣepa sahasā dharmaputrāya māriṣa || 36 ||
7.81.37
tāmāpatantīṃ sahasā gadāṃ dṛṣṭvā yudhiṣṭhiraḥ |
gadāmevāgrahītkruddhaścikṣepa ca paraṃtapaḥ || 37 ||
7.81.38
te gade sahasā mukte samāsādya parasparam |
saṃgharṣātpāvakaṃ muktvā sameyātāṃ mahītale || 38 ||
7.81.39
tato droṇo bhṛśaṃ kruddho dharmarājasya māriṣa |
caturbhirniśitaistīkṣṇairhayāñjaghne śarottamaiḥ || 39 ||
7.81.40
dhanuścaikena bāṇena cicchedendradhvajopamam |
ketumekena ciccheda pāṇḍavaṃ cārdayattribhiḥ || 40 ||
7.81.41
hatāśvāttu rathāttūrṇamavaplutya yudhiṣṭhiraḥ |
tasthāvūrdhvabhujo rājā vyāyudho bharatarṣabha || 41 ||
7.81.42
virathaṃ taṃ samālokya vyāyudhaṃ ca viśeṣataḥ |
droṇo vyamohayacchatrūnsarvasainyāni cābhibho || 42 ||
7.81.43
muñcanniṣugaṇāṃstīkṣṇām̐llaghuhasto dṛḍhavrataḥ |
abhidudrāva rājānaṃ siṃho mṛgamivolbaṇaḥ || 43 ||
7.81.44
tamabhidrutamālokya droṇenāmitraghātinā |
hā heti sahasā śabdaḥ pāṇḍūnāṃ samajāyata || 44 ||
7.81.45
hṛto rājā hṛto rājā bhāradvājena māriṣa |
ityāsītsumahāñśabdaḥ pāṇḍusainyasya sarvataḥ || 45 ||
7.81.46
tatastvaritamāruhya sahadevarathaṃ nṛpaḥ |
apāyājjavanairaśvaiḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ || 46 ||
Commentaries (4)
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara 1650, Sanskrit
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
Other recensions (1)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit