The Great Epic of the Bhārata dynasty 7.82: dvyaśītitamo'dhyāyaḥ
Mahābhārata 7.82
- Language
- Sanskrit
dvyaśītitamo'dhyāyaḥ
7.82.1
saṃjaya uvāca |
bṛhatkṣatramathāyāntaṃ kekayaṃ dṛḍhavikramam |
kṣemadhūrtirmahārāja vivyādhorasi mārgaṇaiḥ || 1 ||
7.82.2
bṛhatkṣatrastu taṃ rājā navatyā nataparvaṇām |
ājaghne tvarito yuddhe droṇānīkabibhitsayā || 2 ||
7.82.3
kṣemadhūrtistu saṃkruddhaḥ kekayasya mahātmanaḥ |
dhanuściccheda bhallena pītena niśitena ca || 3 ||
7.82.4
athainaṃ chinnadhanvānaṃ śareṇa nataparvaṇā |
vivyādha hṛdaye tūrṇaṃ pravaraṃ sarvadhanvinām || 4 ||
7.82.5
athānyaddhanurādāya bṛhatkṣatro hasanniva |
vyaśvasūtadhvajaṃ cakre kṣemadhūrtiṃ mahāratham || 5 ||
7.82.6
tato'pareṇa bhallena pītena niśitena ca |
jahāra nṛpateḥ kāyācchiro jvalitakuṇḍalam || 6 ||
7.82.7
tacchinnaṃ sahasā tasya śiraḥ kuñcitamūrdhajam |
sakirīṭaṃ mahīṃ prāpya babhau jyotirivāmbarāt || 7 ||
7.82.8
taṃ nihatya raṇe hṛṣṭo bṛhatkṣatro mahārathaḥ |
sahasābhyapatatsainyaṃ tāvakaṃ pārthakāraṇāt || 8 ||
7.82.9
dhṛṣṭaketumathāyāntaṃ droṇahetoḥ parākramī |
vīradhanvā maheṣvāso vārayāmāsa bhārata || 9 ||
7.82.10
tau parasparamāsādya śaradaṃṣṭrau tarasvinau |
śarairanekasāhasrairanyonyamabhijaghnatuḥ || 10 ||
7.82.11
tāvubhau naraśārdūlau yuyudhāte parasparam |
mahāvane tīvramadau vāraṇāviva yūthapau || 11 ||
7.82.12
girigahvaramāsādya śārdūlāviva roṣitau |
yuyudhāte mahāvīryau parasparajighāṃsayā || 12 ||
7.82.13
tadyuddhamāsīttumulaṃ prekṣaṇīyaṃ viśāṃ pate |
siddhacāraṇasaṃghānāṃ vismayādbhutadarśanam || 13 ||
7.82.14
vīradhanvā tataḥ kruddho dhṛṣṭaketoḥ śarāsanam |
dvidhā ciccheda bhallena prahasanniva bhārata || 14 ||
7.82.15
tadutsṛjya dhanuśchinnaṃ cedirājo mahārathaḥ |
śaktiṃ jagrāha vipulāṃ rukmadaṇḍāmayasmayīm || 15 ||
7.82.16
tāṃ tu śaktiṃ mahāvīryāṃ dorbhyāmāyamya bhārata |
cikṣepa sahasā yatto vīradhanvarathaṃ prati || 16 ||
7.82.17
sa tayā vīraghātinyā śaktyā tvabhihato bhṛśam |
nirbhinnahṛdayastūrṇaṃ nipapāta rathānmahīm || 17 ||
7.82.18
tasminvinihate śūre trigartānāṃ mahārathe |
balaṃ te'bhajyata vibho pāṇḍaveyaiḥ samantataḥ || 18 ||
7.82.19
sahadeve tataḥ ṣaṣṭiṃ sāyakāndurmukho'kṣipat |
nanāda ca mahānādaṃ tarjayanpāṇḍavaṃ raṇe || 19 ||
7.82.20
madreyastu tataḥ kruddho durmukhaṃ daśabhiḥ śaraiḥ |
bhrātā bhrātaramāyāntaṃ vivyādha prahasanniva || 20 ||
7.82.21
taṃ raṇe rabhasaṃ dṛṣṭvā sahadevaṃ mahābalam |
durmukho navabhirbāṇaistāḍayāmāsa bhārata || 21 ||
7.82.22
durmukhasya tu bhallena chittvā ketuṃ mahābalaḥ |
jaghāna caturo vāhāṃścaturbhirniśitaiḥ śaraiḥ || 22 ||
7.82.23
athāpareṇa bhallena pītena niśitena ca |
ciccheda sāratheḥ kāyācchiro jvalitakuṇḍalam || 23 ||
7.82.24
kṣurapreṇa ca tīkṣṇena kauravyasya mahaddhanuḥ |
sahadevo raṇe chittvā taṃ ca vivyādha pañcabhiḥ || 24 ||
7.82.25
hatāśvaṃ tu rathaṃ tyaktvā durmukho vimanāstadā |
āruroha rathaṃ rājanniramitrasya bhārata || 25 ||
7.82.26
sahadevastataḥ kruddho niramitraṃ mahāhave |
jaghāna pṛtanāmadhye bhallena paravīrahā || 26 ||
7.82.27
sa papāta rathopasthānniramitro janeśvaraḥ |
trigartarājasya suto vyathayaṃstava vāhinīm || 27 ||
7.82.28
taṃ tu hatvā mahābāhuḥ sahadevo vyarocata |
yathā dāśarathī rāmaḥ kharaṃ hatvā mahābalam || 28 ||
7.82.29
hāhākāro mahānāsīttrigartānāṃ janeśvara |
rājaputraṃ hataṃ dṛṣṭvā niramitraṃ mahābalam || 29 ||
7.82.30
nakulaste sutaṃ rājanvikarṇaṃ pṛthulocanam |
muhūrtājjitavānsaṃkhye tadadbhutamivābhavat || 30 ||
7.82.31
sātyakiṃ vyāghradattastu śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ |
cakre'dṛśyaṃ sāśvasūtaṃ sadhvajaṃ pṛtanāntare || 31 ||
7.82.32
tānnivārya śarāñśūraḥ śaineyaḥ kṛtahastavat |
sāśvasūtadhvajaṃ bāṇairvyāghradattamapātayat || 32 ||
7.82.33
kumāre nihate tasminmagadhasya sute prabho |
māgadhāḥ sarvato yattā yuyudhānamupādravan || 33 ||
7.82.34
visṛjantaḥ śarāṃścaiva tomarāṃśca sahasraśaḥ |
bhiṇḍipālāṃstathā prāsānmudgarānmusalānapi || 34 ||
7.82.35
ayodhayanraṇe śūrāḥ sātvataṃ yuddhadurmadam |
tāṃstu sarvānsa balavānsātyaktiryuddhadurmadaḥ |
nātikṛcchrāddhasanneva vijigye puruṣarṣabha || 35 ||
7.82.36
māgadhāndravato dṛṣṭvā hataśeṣānsamantataḥ |
balaṃ te'bhajyata vibho yuyudhānaśarārditam || 36 ||
7.82.37
nāśayitvā raṇe sainyaṃ tvadīyaṃ mādhavottamaḥ |
vidhunvāno dhanuḥśreṣṭhaṃ vyabhrājata mahāyaśāḥ || 37 ||
7.82.38
bhajyamānaṃ balaṃ rājansātvatena mahātmanā |
nābhyavartata yuddhāya trāsitaṃ dīrghabāhunā || 38 ||
7.82.39
tato droṇo bhṛśaṃ kruddhaḥ sahasodvṛtya cakṣuṣī |
sātyakiṃ satyakarmāṇaṃ svayamevābhidudruve || 39 ||
Commentaries (5)
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara 1650, Sanskrit
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (1)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
Linked texts (9)
- The Great Epic of India: Its Character and Origin — E. W. Hopkins, English
- An Outline of the Religious Literature of India — J. N. Farquhar, English
- Epic Mythology — Edward Washburn Hopkins, English
- Life in Ancient India as Depicted in the Jain Canons, with Commentaries: An Administrative, Economic, Social and Geographical Survey — Jagdish Chandra Jain, English
- Toḍararāja — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Ṭoḍarānanda — Ṭoḍaramalla 1564, Sanskrit
- Critical Studies in the Mahābhārata (V. S. Sukthankar Memorial Edition, Vol. I) — V. S. Sukthankar, English
- Sexual Life in Ancient India: A Study in the Comparative History of Indian Culture — Johann Jakob Meyer, English
- The Social and Military Position of the Ruling Caste in Ancient India, as Represented by the Sanskrit Epic — E. W. Hopkins, English