Mahabharata 7.83: tryaśītitamo'dhyāyaḥ
Mahābhārata 7.83
- Language
- Sanskrit
tryaśītitamo'dhyāyaḥ
7.83.1
saṃjaya uvāca |
draupadeyānmaheṣvāsānsaumadattirmahāyaśāḥ |
ekaikaṃ pañcabhirviddhvā punarvivyādha saptabhiḥ || 1 ||
7.83.2
te pīḍitā bhṛśaṃ tena raudreṇa sahasā vibho |
pramūḍhā naiva vividurmṛdhe kṛtyaṃ sma kiṃcana || 2 ||
7.83.3
nākulistu śatānīkaḥ saumadattiṃ nararṣabham |
dvābhyāṃ viddhvānadaddhṛṣṭaḥ śarābhyāṃ śatrutāpanaḥ || 3 ||
7.83.4
tathetare raṇe yattāstribhistribhirajihmagaiḥ |
vivyadhuḥ samare tūrṇaṃ saumadattimamarṣaṇam || 4 ||
7.83.5
sa tānprati mahārāja cikṣipe pañca sāyakān |
ekaikaṃ hṛdi cājaghne ekaikena mahāyaśāḥ || 5 ||
7.83.6
tataste bhrātaraḥ pañca śarairviddhā mahātmanā |
parivārya rathairvīraṃ vivyadhuḥ sāyakairbhṛśam || 6 ||
7.83.7
ārjunistu hayāṃstasya caturbhirniśitaiḥ śaraiḥ |
preṣayāmāsa saṃkruddho yamasya sadanaṃ prati || 7 ||
7.83.8
bhaimasenirdhanuśchittvā saumadattermahātmanaḥ |
nanāda balavannādaṃ vivyādha ca śitaiḥ śaraiḥ || 8 ||
7.83.9
yaudhiṣṭhiro dhvajaṃ tasya chittvā bhūmāvapātayat |
nākuliścāśvayantāraṃ rathanīḍādapāharat || 9 ||
7.83.10
sāhadevistu taṃ jñātvā bhrātṛbhirvimukhīkṛtam |
kṣurapreṇa śiro rājannicakarta mahāmanāḥ || 10 ||
7.83.11
tacchiro nyapatadbhūmau tapanīyavibhūṣitam |
bhrājayantaṃ raṇoddeśaṃ bālasūryasamaprabham || 11 ||
7.83.12
saumadatteḥ śiro dṛṣṭvā nipatattanmahātmanaḥ |
vitrastāstāvakā rājanpradudruvuranekadhā || 12 ||
7.83.13
alambusastu samare bhīmasenaṃ mahābalam |
yodhayāmāsa saṃkruddho lakṣmaṇaṃ rāvaṇiryathā || 13 ||
7.83.14
saṃprayuddhau raṇe dṛṣṭvā tāvubhau nararākṣasau |
vismayaḥ sarvabhūtānāṃ praharṣaścābhavattadā || 14 ||
7.83.15
ārṣyaśṛṅgiṃ tato bhīmo navabhirniśitaiḥ śaraiḥ |
vivyādha prahasanrājanrākṣasendramamarṣaṇam || 15 ||
7.83.16
tadrakṣaḥ samare viddhaṃ kṛtvā nādaṃ bhayāvaham |
abhyadravattato bhīmaṃ ye ca tasya padānugāḥ || 16 ||
7.83.17
sa bhīmaṃ pañcabhirviddhvā śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ |
bhīmānugāñjaghānāśu rathāṃstriṃśadariṃdamaḥ |
punaścatuḥśatānhatvā bhīmaṃ vivyādha patriṇā || 17 ||
7.83.18
so'tividdhastadā bhīmo rākṣasena mahābalaḥ |
niṣasāda rathopasthe mūrchayābhipariplutaḥ || 18 ||
7.83.19
pratilabhya tataḥ saṃjñāṃ mārutiḥ krodhamūrchitaḥ |
vikṛṣya kārmukaṃ ghoraṃ bhārasādhanamuttamam |
alambusaṃ śaraistīkṣṇairardayāmāsa sarvataḥ || 19 ||
7.83.20
sa viddho bahubhirbāṇairnīlāñjanacayopamaḥ |
śuśubhe sarvato rājanpradīpta iva kiṃśukaḥ || 20 ||
7.83.21
sa vadhyamānaḥ samare bhīmacāpacyutaiḥ śaraiḥ |
smaranbhrātṛvadhaṃ caiva pāṇḍavena mahātmanā || 21 ||
7.83.22
ghoraṃ rūpamatho kṛtvā bhīmasenamabhāṣata |
tiṣṭhedānīṃ raṇe pārtha paśya me'dya parākramam || 22 ||
7.83.23
bako nāma sudurbuddhe rākṣasapravaro balī |
parokṣaṃ mama tadvṛttaṃ yadbhrātā me hatastvayā || 23 ||
7.83.24
evamuktvā tato bhīmamantardhānagatastadā |
mahātā śaravarṣeṇa bhṛśaṃ taṃ samavākirat || 24 ||
7.83.25
bhīmastu samare rājannadṛśye rākṣase tadā |
ākāśaṃ pūrayāmāsa śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ || 25 ||
7.83.26
sa vadhyamāno bhīmena nimeṣādrathamāsthitaḥ |
jagāma dharaṇīṃ kṣudraḥ khaṃ caiva sahasāgamat || 26 ||
7.83.27
uccāvacāni rūpāṇi cakāra subahūni ca |
uccāvacāstathā vāco vyājahāra samantataḥ || 27 ||
7.83.28
tena pāṇḍavasainyānāṃ mṛditā yudhi vāraṇāḥ |
hayāśca bahavo rājanpattayaśca tathā punaḥ |
rathebhyo rathinaḥ petustasya nunnāḥ sma sāyakaiḥ || 28 ||
7.83.29
śoṇitodāṃ rathāvartāṃ hastigrāhasamākulām |
chatrahaṃsāṃ kardaminīṃ bāhupannagasaṃkulām || 29 ||
7.83.30
nadīṃ pravartayāmāsa rakṣogaṇasamākulām |
vahantīṃ bahudhā rājaṃścedipāñcālasṛñjayān || 30 ||
7.83.31
taṃ tathā samare rājanvicarantamabhītavat |
pāṇḍavā bhṛśasaṃvignāḥ prāpaśyaṃstasya vikramam || 31 ||
7.83.32
tāvakānāṃ tu sainyānāṃ praharṣaḥ samajāyata |
vāditraninadaścograḥ sumahām̐llomaharṣaṇaḥ || 32 ||
7.83.33
taṃ śrutvā ninadaṃ ghoraṃ tava sainyasya pāṇḍavaḥ |
nāmṛṣyata yathā nāgastalaśabdaṃ samīritam || 33 ||
7.83.34
tataḥ krodhābhitāmrākṣo nirdahanniva pāvakaḥ |
saṃdadhe tvāṣṭramastraṃ sa svayaṃ tvaṣṭeva māriṣa || 34 ||
7.83.35
tataḥ śarasahasrāṇi prādurāsansamantataḥ |
taiḥ śaraistava sainyasya vidrāvaḥ sumahānabhūt || 35 ||
7.83.36
tadastraṃ preṣitaṃ tena bhīmasenena saṃyuge |
rākṣasasya mahāmāyāṃ hatvā rākṣasamārdayat || 36 ||
7.83.37
sa vadhyamāno bahudhā bhīmasenena rākṣasaḥ |
saṃtyajya saṃyuge bhīmaṃ droṇānīkamupādravat || 37 ||
7.83.38
tasmiṃstu nirjite rājanrākṣasendre mahātmanā |
anādayansiṃhanādaiḥ pāṇḍavāḥ sarvatodiśam || 38 ||
7.83.39
apūjayanmārutiṃ ca saṃhṛṣṭāste mahābalam |
prahrādaṃ samare jitvā yathā śakraṃ marudgaṇāḥ || 39 ||
Commentaries (5)
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara 1650, Sanskrit
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (1)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
Linked texts (1)
- Laghuyogavāsiṣṭha — Sanskrit