Mahabharata 7.84: caturaśītitamo'dhyāyaḥ
Mahābhārata 7.84
- Language
- Sanskrit
caturaśītitamo'dhyāyaḥ
7.84.1
saṃjaya uvāca |
alambusaṃ tathā yuddhe vicarantamabhītavat |
haiḍimbaḥ prayayau tūrṇaṃ vivyādha ca śitaiḥ śaraiḥ || 1 ||
7.84.2
tayoḥ pratibhayaṃ yuddhamāsīdrākṣasasiṃhayoḥ |
kurvatorvividhā māyāḥ śakraśambarayoriva || 2 ||
7.84.3
alambuso bhṛśaṃ kruddho ghaṭotkacamatāḍayat |
ghaṭotkacastu viṃśatyā nārācānāṃ stanāntare |
alambusamatho viddhvā siṃhavadvyanadanmuhuḥ || 3 ||
7.84.4
tathaivālambuso rājanhaiḍimbaṃ yuddhadurmadam |
viddhvā viddhvānadaddhṛṣṭaḥ pūrayankhaṃ samantataḥ || 4 ||
7.84.5
tathā tau bhṛśasaṃkruddhau rākṣasendrau mahābalau |
nirviśeṣamayudhyetāṃ māyābhiritaretaram || 5 ||
7.84.6
māyāśatasṛjau dṛptau mohayantau parasparam |
māyāyuddhe sukuśalau māyāyuddhamayudhyatām || 6 ||
7.84.7
yāṃ yāṃ ghaṭotkaco yuddhe māyāṃ darśayate nṛpa |
tāṃ tāmalambuso rājanmāyayaiva nijaghnivān || 7 ||
7.84.8
taṃ tathā yudhyamānaṃ tu māyāyuddhaviśāradam |
alambusaṃ rākṣasendraṃ dṛṣṭvākrudhyanta pāṇḍavāḥ || 8 ||
7.84.9
ta enaṃ bhṛśasaṃkruddhāḥ sarvataḥ pravarā rathaiḥ |
abhyadravanta saṃkruddhā bhīmasenādayo nṛpa || 9 ||
7.84.10
ta enaṃ koṣṭhakīkṛtya rathavaṃśena māriṣa |
sarvato vyakiranbāṇairulkābhiriva kuñjaram || 10 ||
7.84.11
sa teṣāmastravegaṃ taṃ pratihatyāstramāyayā |
tasmādrathavrajānmukto vanadāhādiva dvipaḥ || 11 ||
7.84.12
sa visphārya dhanurghoramindrāśanisamasvanam |
mārutiṃ pañcaviṃśatyā bhaimaseniṃ ca pañcabhiḥ |
yudhiṣṭhiraṃ tribhirviddhvā sahadevaṃ ca saptabhiḥ || 12 ||
7.84.13
nakulaṃ ca trisaptatyā draupadeyāṃśca māriṣa |
pañcabhiḥ pañcabhirviddhvā ghoraṃ nādaṃ nanāda ha || 13 ||
7.84.14
taṃ bhīmaseno navabhiḥ sahadevaśca pañcabhiḥ |
yudhiṣṭhiraḥ śatenaiva rākṣasaṃ pratyavidhyata |
nakulaśca catuḥṣaṣṭyā draupadeyāstribhistribhiḥ || 14 ||
7.84.15
haiḍimbo rākṣasaṃ viddhvā yuddhe pañcāśatā śaraiḥ |
punarvivyādha saptatyā nanāda ca mahābalaḥ || 15 ||
7.84.16
so'tividdho maheṣvāsaḥ sarvatastairmahārathaiḥ |
prativivyādha tānsarvānpañcabhiḥ pañcabhiḥ śaraiḥ || 16 ||
7.84.17
taṃ kruddhaṃ rākṣasaṃ yuddhe pratikruddhastu rākṣasaḥ |
haiḍimbo bharataśreṣṭha śarairvivyādha saptabhiḥ || 17 ||
7.84.18
so'tividdho balavatā rākṣasendro mahābalaḥ |
vyasṛjatsāyakāṃstūrṇaṃ svarṇapuṅkhāñśilāśitān || 18 ||
7.84.19
te śarā nataparvāṇo viviśū rākṣasaṃ tadā |
ruṣitāḥ pannagā yadvadgirimugrā mahābalāḥ || 19 ||
7.84.20
tataste pāṇḍavā rājansamantānniśitāñśarān |
preṣayāmāsurudvignā haiḍimbaśca ghaṭotkacaḥ || 20 ||
7.84.21
sa vadhyamānaḥ samare pāṇḍavairjitakāśibhiḥ |
dagdhādrikūṭaśṛṅgābhaṃ bhinnāñjanacayopamam || 21 ||
7.84.22
samutkṣipya ca bāhubhyāmāvidhya ca punaḥ punaḥ |
niṣpipeṣa kṣitau kṣipraṃ pūrṇakumbhamivāśmani || 22 ||
7.84.23
balalāghavasaṃpannaḥ saṃpanno vikrameṇa ca |
bhaimasenī raṇe kruddhaḥ sarvasainyānyabhīṣayat || 23 ||
7.84.24
sa visphuṭitasarvāṅgaścūrṇitāsthivibhūṣaṇaḥ |
ghaṭotkacena vīreṇa hataḥ sālakaṭaṅkaṭaḥ || 24 ||
7.84.25
tataḥ sumanasaḥ pārthā hate tasminniśācare |
cukruśuḥ siṃhanādāṃśca vāsāṃsyādudhuvuśca ha || 25 ||
7.84.26
tāvakāśca hataṃ dṛṣṭvā rākṣasendraṃ mahābalam |
alambusaṃ bhīmarūpaṃ viśīrṇamiva parvatam |
hāhākāramakurvanta sainyāni bharatarṣabha || 26 ||
7.84.27
janāśca taddadṛśire rakṣaḥ kautūhalānvitāḥ |
yadṛcchayā nipatitaṃ bhūmāvaṅgārakaṃ yathā || 27 ||
7.84.28
ghaṭotkacastu taddhatvā rakṣo balavatāṃ varam |
mumoca balavannādaṃ balaṃ hatveva vāsavaḥ || 28 ||
7.84.29
sa pūjyamānaḥ pitṛbhiḥ sabāndhavairghaṭotkacaḥ karmaṇi duṣkare kṛte |
ripuṃ nihatyābhinananda vai tadā alambusaṃ pakvamalambusaṃ yathā || 29 ||
7.84.30
tato ninādaḥ sumahānsamutthitaḥ saśaṅkhanānāvidhabāṇaghoṣavān |
niśamya taṃ pratyanadaṃstu kauravāstato dhvanirbhuvanamathāspṛśadbhṛśam || 30 ||
Commentaries (5)
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara 1650, Sanskrit
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (1)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit