Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 7.85: pañcāśītitamo'dhyāyaḥ

Mahābhārata 7.85

Language
Sanskrit

pañcāśītitamo'dhyāyaḥ

7.85.1

dhṛtarāṣṭra uvāca |
bhāradvājaṃ kathaṃ yuddhe yuyudhāno'bhyavārayat |
saṃjayācakṣva tattvena paraṃ kautūhalaṃ hi me || 1 ||

7.85.2

saṃjaya uvāca |
śṛṇu rājanmahāprājña saṃgrāmaṃ lomaharṣaṇam |
droṇasya pāṇḍavaiḥ sārdhaṃ yuyudhānapurogamaiḥ || 2 ||

7.85.3

vadhyamānaṃ balaṃ dṛṣṭvā yuyudhānena māriṣa |
abhyadravatsvayaṃ droṇaḥ sātyakiṃ satyavikramam || 3 ||

7.85.4

tamāpatantaṃ sahasā bhāradvājaṃ mahāratham |
sātyakiḥ pañcaviṃśatyā kṣudrakāṇāṃ samārpayat || 4 ||

7.85.5

droṇo'pi yudhi vikrānto yuyudhānaṃ samāhitaḥ |
avidhyatpañcabhistūrṇaṃ hemapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ || 5 ||

7.85.6

te varma bhittvā sudṛḍhaṃ dviṣatpiśitabhojanāḥ |
abhyagurdharaṇīṃ rājañśvasanta iva pannagāḥ || 6 ||

7.85.7

dīrghabāhurabhikruddhastottrārdita iva dvipaḥ |
droṇaṃ pañcāśatāvidhyannārācairagnisaṃnibhaiḥ || 7 ||

7.85.8

bhāradvājo raṇe viddho yuyudhānena satvaram |
sātyakiṃ bahubhirbāṇairyatamānamavidhyata || 8 ||

7.85.9

tataḥ kruddho maheṣvāso bhūya eva mahābalaḥ |
sātvataṃ pīḍayāmāsa śatena nataparvaṇā || 9 ||

7.85.10

sa vadhyamānaḥ samare bhāradvājena sātyakiḥ |
nābhyapadyata kartavyaṃ kiṃcideva viśāṃ pate || 10 ||

7.85.11

viṣaṇṇavadanaścāpi yuyudhāno'bhavannṛpa |
bhāradvājaṃ raṇe dṛṣṭvā visṛjantaṃ śitāñśarān || 11 ||

7.85.12

taṃ tu saṃprekṣya te putrāḥ sainikāśca viśāṃ pate |
prahṛṣṭamanaso bhūtvā siṃhavadvyanadanmuhuḥ || 12 ||

7.85.13

taṃ śrutvā ninadaṃ ghoraṃ pīḍyamānaṃ ca mādhavam |
yudhiṣṭhiro'bravīdrājansarvasainyāni bhārata || 13 ||

7.85.14

eṣa vṛṣṇivaro vīraḥ sātyakiḥ satyakarmakṛt |
grasyate yudhi vīreṇa bhānumāniva rāhuṇā |
abhidravata gacchadhvaṃ sātyakiryatra yudhyate || 14 ||

7.85.15

dhṛṣṭadyumnaṃ ca pāñcālyamidamāha janādhipa |
abhidrava drutaṃ droṇaṃ kiṃ nu tiṣṭhasi pārṣata |
na paśyasi bhayaṃ ghoraṃ droṇānnaḥ samupasthitam || 15 ||

7.85.16

asau droṇo maheṣvāso yuyudhānena saṃyuge |
krīḍate sūtrabaddhena pakṣiṇā bālako yathā || 16 ||

7.85.17

tatraiva sarve gacchantu bhīmasenamukhā rathāḥ |
tvayaiva sahitā yattā yuyudhānarathaṃ prati || 17 ||

7.85.18

pṛṣṭhato'nugamiṣyāmi tvāmahaṃ sahasainikaḥ |
sātyakiṃ mokṣayasvādya yamadaṃṣṭrāntaraṃ gatam || 18 ||

7.85.19

evamuktvā tato rājā sarvasainyena pāṇḍavaḥ |
abhyadravadraṇe droṇaṃ yuyudhānasya kāraṇāt || 19 ||

7.85.20

tatrārāvo mahānāsīddroṇamekaṃ yuyutsatām |
pāṇḍavānāṃ ca bhadraṃ te sṛñjayānāṃ ca sarvaśaḥ || 20 ||

7.85.21

te sametya naravyāghrā bhāradvājaṃ mahāratham |
abhyavarṣañśaraistīkṣṇaiḥ kaṅkabarhiṇavājitaiḥ || 21 ||

7.85.22

smayanneva tu tānvīrāndroṇaḥ pratyagrahītsvayam |
atithīnāgatānyadvatsalilenāsanena ca || 22 ||

7.85.23

tarpitāste śaraistasya bhāradvājasya dhanvinaḥ |
ātitheyagṛhaṃ prāpya nṛpate'tithayo yathā || 23 ||

7.85.24

bhāradvājaṃ ca te sarve na śekuḥ prativīkṣitum |
madhyaṃdinamanuprāptaṃ sahasrāṃśumiva prabho || 24 ||

7.85.25

tāṃstu sarvānmaheṣvāsāndroṇaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ |
atāpayaccharavrātairgabhastibhirivāṃśumān || 25 ||

7.85.26

vadhyamānā raṇe rājanpāṇḍavāḥ sṛñjayāstathā |
trātāraṃ nādhyagacchanta paṅkamagnā iva dvipāḥ || 26 ||

7.85.27

droṇasya ca vyadṛśyanta visarpanto mahāśarāḥ |
gabhastaya ivārkasya pratapantaḥ samantataḥ || 27 ||

7.85.28

tasmindroṇena nihatāḥ pāñcālāḥ pañcaviṃśatiḥ |
mahārathasamākhyātā dhṛṣṭadyumnasya saṃmatāḥ || 28 ||

7.85.29

pāṇḍūnāṃ sarvasainyeṣu pāñcālānāṃ tathaiva ca |
droṇaṃ sma dadṛśuḥ śūraṃ vinighnantaṃ varānvarān || 29 ||

7.85.30

kekayānāṃ śataṃ hatvā vidrāvya ca samantataḥ |
droṇastasthau mahārāja vyāditāsya ivāntakaḥ || 30 ||

7.85.31

pāñcālānsṛñjayānmatsyānkekayānpāṇḍavānapi |
droṇo'jayanmahābāhuḥ śataśo'tha sahasraśaḥ || 31 ||

7.85.32

teṣāṃ samabhavacchabdo vadhyatāṃ droṇasāyakaiḥ |
vanaukasāmivāraṇye dahyatāṃ dhūmaketunā || 32 ||

7.85.33

tatra devāḥ sagandharvāḥ pitaraścābruvannṛpa |
ete dravanti pāñcālāḥ pāṇḍavāśca sasainikāḥ || 33 ||

7.85.34

taṃ tathā samare droṇaṃ nighnantaṃ somakānraṇe |
na cāpyabhiyayuḥ kecidapare naiva vivyadhuḥ || 34 ||

7.85.35

vartamāne tathā raudre tasminvīravarakṣaye |
aśṛṇotsahasā pārthaḥ pāñcajanyasya nisvanam || 35 ||

7.85.36

pūrito vāsudevena śaṅkharāṭsvanate bhṛśam |
yudhyamāneṣu vīreṣu saindhavasyābhirakṣiṣu |
nadatsu dhārtarāṣṭreṣu vijayasya rathaṃ prati || 36 ||

7.85.37

gāṇḍīvasya ca nirghoṣe vipranaṣṭe samantataḥ |
kaśmalābhihato rājā cintayāmāsa pāṇḍavaḥ || 37 ||

7.85.38

na nūnaṃ svasti pārthasya yathā nadati śaṅkharāṭ |
kauravāśca yathā hṛṣṭā vinadanti muhurmuhuḥ || 38 ||

7.85.39

evaṃ saṃcintayitvā tu vyākulenāntarātmanā |
ajātaśatruḥ kaunteyaḥ sātvataṃ pratyabhāṣata || 39 ||

7.85.40

bāṣpagadgadayā vācā muhyamāno muhurmuhuḥ |
kṛtyasyānantarāpekṣī śaineyaṃ śinipuṃgavam || 40 ||

7.85.41

yaḥ sa dharmaḥ purā dṛṣṭaḥ sadbhiḥ śaineya śāśvataḥ |
sāṃparāye suhṛtkṛtye tasya kālo'yamāgataḥ || 41 ||

7.85.42

sarveṣvapi ca yodheṣu cintayañśinipuṃgava |
tvattaḥ suhṛttamaṃ kaṃcinnābhijānāmi sātyake || 42 ||

7.85.43

yo hi prītamanā nityaṃ yaśca nityamanuvrataḥ |
sa kārye sāṃparāye tu niyojya iti me matiḥ || 43 ||

7.85.44

yathā ca keśavo nityaṃ pāṇḍavānāṃ parāyaṇam |
tathā tvamapi vārṣṇeya kṛṣṇatulyaparākramaḥ || 44 ||

7.85.45

so'haṃ bhāraṃ samādhāsye tvayi taṃ voḍhumarhasi |
abhiprāyaṃ ca me nityaṃ na vṛthā kartumarhasi || 45 ||

7.85.46

sa tvaṃ bhrāturvayasyasya gurorapi ca saṃyuge |
kuru kṛcchre sahāyārthamarjunasya nararṣabha || 46 ||

7.85.47

tvaṃ hi satyavrataḥ śūro mitrāṇāmabhayaṃkaraḥ |
loke vikhyāyase vīra karmabhiḥ satyavāgiti || 47 ||

7.85.48

yo hi śaineya mitrārthe yudhyamānastyajettanum |
pṛthivīṃ vā dvijātibhyo yo dadyātsamameva tat || 48 ||

7.85.49

śrutāśca bahavo'smābhī rājāno ye divaṃ gatāḥ |
dattvemāṃ pṛthivīṃ kṛtsnāṃ brāhmaṇebhyo yathāvidhi || 49 ||

7.85.50

evaṃ tvāmapi dharmātmanprayāce'haṃ kṛtāñjaliḥ |
pṛthivīdānatulyaṃ syādadhikaṃ vā phalaṃ vibho || 50 ||

7.85.51

eka eva sadā kṛṣṇo mitrāṇāmabhayaṃkaraḥ |
raṇe saṃtyajati prāṇāndvitīyastvaṃ ca sātyake || 51 ||

7.85.52

vikrāntasya ca vīrasya yuddhe prārthayato yaśaḥ |
śūra eva sahāyaḥ syānnetaraḥ prākṛto janaḥ || 52 ||

7.85.53

īdṛśe tu parāmarde vartamānasya mādhava |
tvadanyo hi raṇe goptā vijayasya na vidyate || 53 ||

7.85.54

ślāghanneva hi karmāṇi śataśastava pāṇḍavaḥ |
mama saṃjanayanharṣaṃ punaḥ punarakīrtayat || 54 ||

7.85.55

laghvastraścitrayodhī ca tathā laghuparākramaḥ |
prājñaḥ sarvāstravicchūro muhyate na ca saṃyuge || 55 ||

7.85.56

mahāskandho mahorasko mahābāhurmahādhanuḥ |
mahābalo mahāvīryaḥ sa mahātmā mahārathaḥ || 56 ||

7.85.57

śiṣyo mama sakhā caiva priyo'syāhaṃ priyaśca me |
yuyudhānaḥ sahāyo me pramathiṣyati kauravān || 57 ||

7.85.58

asmadarthaṃ ca rājendra saṃnahyedyadi keśavaḥ |
rāmo vāpyaniruddho vā pradyumno vā mahārathaḥ || 58 ||

7.85.59

gado vā sāraṇo vāpi sāmbo vā saha vṛṣṇibhiḥ |
sahāyārthaṃ mahārāja saṃgrāmottamamūrdhani || 59 ||

7.85.60

tathāpyahaṃ naravyāghraṃ śaineyaṃ satyavikramam |
sāhāyye viniyokṣyāmi nāsti me'nyo hi tatsamaḥ || 60 ||

7.85.61

iti dvaitavane tāta māmuvāca dhanaṃjayaḥ |
parokṣaṃ tvadguṇāṃstathyānkathayannāryasaṃsadi || 61 ||

7.85.62

tasya tvamevaṃ saṃkalpaṃ na vṛthā kartumarhasi |
dhanaṃjayasya vārṣṇeya mama bhīmasya cobhayoḥ || 62 ||

7.85.63

yaccāpi tīrthāni carannagacchaṃ dvārakāṃ prati |
tatrāhamapi te bhaktimarjunaṃ prati dṛṣṭavān || 63 ||

7.85.64

na tatsauhṛdamanyeṣu mayā śaineya lakṣitam |
yathā tvamasmānbhajase vartamānānupaplave || 64 ||

7.85.65

so'bhijātyā ca bhaktyā ca sakhyasyācāryakasya ca |
sauhṛdasya ca vīryasya kulīnatvasya mādhava || 65 ||

7.85.66

satyasya ca mahābāho anukampārthameva ca |
anurūpaṃ maheṣvāsa karma tvaṃ kartumarhasi || 66 ||

7.85.67

suyodhano hi sahasā gato droṇena daṃśitaḥ |
pūrvameva tu yātāste kauravāṇāṃ mahārathāḥ || 67 ||

7.85.68

sumahānninadaścaiva śrūyate vijayaṃ prati |
sa śaineya javenātra gantumarhasi mādhava || 68 ||

7.85.69

bhīmaseno vayaṃ caiva saṃyattāḥ sahasainikāḥ |
droṇamāvārayiṣyāmo yadi tvāṃ prati yāsyati || 69 ||

7.85.70

paśya śaineya sainyāni dravamāṇāni saṃyuge |
mahāntaṃ ca raṇe śabdaṃ dīryamāṇāṃ ca bhāratīm || 70 ||

7.85.71

mahāmārutavegena samudramiva parvasu |
dhārtarāṣṭrabalaṃ tāta vikṣiptaṃ savyasācinā || 71 ||

7.85.72

rathairviparidhāvadbhirmanuṣyaiśca hayaiśca ha |
sainyaṃ rajaḥsamuddhūtametatsaṃparivartate || 72 ||

7.85.73

saṃvṛtaḥ sindhusauvīrairnakharaprāsayodhibhiḥ |
atyantāpacitaiḥ śūraiḥ phalgunaḥ paravīrahā || 73 ||

7.85.74

naitadbalamasaṃvārya śakyo hantuṃ jayadrathaḥ |
ete hi saindhavasyārthe sarve saṃtyaktajīvitāḥ || 74 ||

7.85.75

śaraśaktidhvajavanaṃ hayanāgasamākulam |
paśyaitaddhārtarāṣṭrāṇāmanīkaṃ sudurāsadam || 75 ||

7.85.76

śṛṇu dundubhinirghoṣaṃ śaṅkhaśabdāṃśca puṣkalān |
siṃhanādaravāṃścaiva rathanemisvanāṃstathā || 76 ||

7.85.77

nāgānāṃ śṛṇu śabdaṃ ca pattīnāṃ ca sahasraśaḥ |
sādināṃ dravatāṃ caiva śṛṇu kampayatāṃ mahīm || 77 ||

7.85.78

purastātsaindhavānīkaṃ droṇānīkasya pṛṣṭhataḥ |
bahutvāddhi naravyāghra devendramapi pīḍayet || 78 ||

7.85.79

aparyante bale magno jahyādapi ca jīvitam |
tasmiṃśca nihate yuddhe kathaṃ jīveta mādṛśaḥ |
sarvathāhamanuprāptaḥ sukṛcchraṃ bata jīvitam || 79 ||

7.85.80

śyāmo yuvā guḍākeśo darśanīyaśca pāṇḍavaḥ |
laghvastraścitrayodhī ca praviṣṭastāta bhāratīm || 80 ||

7.85.81

sūryodaye mahābāhurdivasaścātivartate |
tanna jānāmi vārṣṇeya yadi jīvati vā na vā |
kurūṇāṃ cāpi tatsainyaṃ sāgarapratimaṃ mahat || 81 ||

7.85.82

eka eva ca bībhatsuḥ praviṣṭastāta bhāratīm |
aviṣahyāṃ mahābāhuḥ surairapi mahāmṛdhe || 82 ||

7.85.83

na ca me vartate buddhiradya yuddhe kathaṃcana |
droṇo'pi rabhaso yuddhe mama pīḍayate balam |
pratyakṣaṃ te mahābāho yathāsau carati dvijaḥ || 83 ||

7.85.84

yugapacca sametānāṃ kāryāṇāṃ tvaṃ vicakṣaṇaḥ |
mahārthaṃ laghusaṃyuktaṃ kartumarhasi mādhava || 84 ||

7.85.85

tasya me sarvakāryeṣu kāryametanmataṃ sadā |
arjunasya paritrāṇaṃ kartavyamiti saṃyuge || 85 ||

7.85.86

nāhaṃ śocāmi dāśārhaṃ goptāraṃ jagataḥ prabhum |
sa hi śakto raṇe tāta trīm̐llokānapi saṃgatān || 86 ||

7.85.87

vijetuṃ puruṣavyāghra satyametadbravīmi te |
kiṃ punardhārtarāṣṭrasya balametatsudurbalam || 87 ||

7.85.88

arjunastveva vārṣṇeya pīḍito bahubhiryudhi |
prajahyātsamare prāṇāṃstasmādvindāmi kaśmalam || 88 ||

7.85.89

tasya tvaṃ padavīṃ gaccha gaccheyustvādṛśā yathā |
tādṛśasyedṛśe kāle mādṛśenābhicoditaḥ || 89 ||

7.85.90

raṇe vṛṣṇipravīrāṇāṃ dvāvevātirathau smṛtau |
pradyumnaśca mahābāhustvaṃ ca sātvata viśrutaḥ || 90 ||

7.85.91

astre nārāyaṇasamaḥ saṃkarṣaṇasamo bale |
vīratāyāṃ naravyāghra dhanaṃjayasamo hyasi || 91 ||

7.85.92

bhīṣmadroṇāvatikramya sarvayuddhaviśāradam |
tvāmadya puruṣavyāghraṃ loke santaḥ pracakṣate || 92 ||

7.85.93

nāsādhyaṃ vidyate loke sātyakeriti mādhava |
tattvāṃ yadabhivakṣyāmi tatkuruṣva mahābala || 93 ||

7.85.94

saṃbhāvanā hi lokasya tava pārthasya cobhayoḥ |
nānyathā tāṃ mahābāho saṃprakartumihārhasi || 94 ||

7.85.95

parityajya priyānprāṇānraṇe vicara vīravat |
na hi śaineya dāśārhā raṇe rakṣanti jīvitam || 95 ||

7.85.96

ayuddhamanavasthānaṃ saṃgrāme ca palāyanam |
bhīrūṇāmasatāṃ mārgo naiṣa dāśārhasevitaḥ || 96 ||

7.85.97

tavārjuno gurustāta dharmātmā śinipuṃgava |
vāsudevo guruścāpi tava pārthasya dhīmataḥ || 97 ||

7.85.98

kāraṇadvayametaddhi jānānastvāhamabruvam |
māvamaṃsthā vaco mahyaṃ gurustava gurorhyaham || 98 ||

7.85.99

vāsudevamataṃ caitanmama caivārjunasya ca |
satyametanmayoktaṃ te yāhi yatra dhanaṃjayaḥ || 99 ||

7.85.100

etadvacanamājñāya mama satyaparākrama |
praviśaitadbalaṃ tāta dhārtarāṣṭrasya durmateḥ || 100 ||

7.85.101

praviśya ca yathānyāyaṃ saṃgamya ca mahārathaiḥ |
yathārhamātmanaḥ karma raṇe sātvata darśaya || 101 ||

Commentaries (5)

Other recensions (1)

Linked texts (1)