Mahabharata 7.86: ṣaḍaśītitamo'dhyāyaḥ
Mahābhārata 7.86
- Language
- Sanskrit
ṣaḍaśītitamo'dhyāyaḥ
7.86.1
saṃjaya uvāca |
prītiyuktaṃ ca hṛdyaṃ ca madhurākṣarameva ca |
kālayuktaṃ ca citraṃ ca svatayā cābhibhāṣitam || 1 ||
7.86.2
dharmarājasya tadvākyaṃ niśamya śinipuṃgavaḥ |
sātyakirbharataśreṣṭha pratyuvāca yudhiṣṭhiram || 2 ||
7.86.3
śrutaṃ te gadato vākyaṃ sarvametanmayācyuta |
nyāyayuktaṃ ca citraṃ ca phalgunārthe yaśaskaram || 3 ||
7.86.4
evaṃvidhe tathā kāle madṛśaṃ prekṣya saṃmatam |
vaktumarhasi rājendra yathā pārthaṃ tathaiva mām || 4 ||
7.86.5
na me dhanaṃjayasyārthe prāṇā rakṣyāḥ kathaṃcana |
tvatprayuktaḥ punarahaṃ kiṃ na kuryāṃ mahāhave || 5 ||
7.86.6
lokatrayaṃ yodhayeyaṃ sadevāsuramānuṣam |
tvatprayukto narendreha kimutaitatsudurbalam || 6 ||
7.86.7
suyodhanabalaṃ tvadya yodhayiṣye samantataḥ |
vijeṣye ca raṇe rājansatyametadbravīmi te || 7 ||
7.86.8
kuśalyahaṃ kuśalinaṃ samāsādya dhanaṃjayam |
hate jayadrathe rājanpunareṣyāmi te'ntikam || 8 ||
7.86.9
avaśyaṃ tu mayā sarvaṃ vijñāpyastvaṃ narādhipa |
vāsudevasya yadvākyaṃ phalgunasya ca dhīmataḥ || 9 ||
7.86.10
dṛḍhaṃ tvabhiparīto'hamarjunena punaḥ punaḥ |
madhye sarvasya sainyasya vāsudevasya śṛṇvataḥ || 10 ||
7.86.11
adya mādhava rājānamapramatto'nupālaya |
āryāṃ yuddhe matiṃ kṛtvā yāvaddhanmi jayadratham || 11 ||
7.86.12
tvayi vāhaṃ mahābāho pradyumne vā mahārathe |
nṛpaṃ nikṣipya gaccheyaṃ nirapekṣo jayadratham || 12 ||
7.86.13
jānīṣe hi raṇe droṇaṃ rabhasaṃ śreṣṭhasaṃmatam |
pratijñā cāpi te nityaṃ śrutā droṇasya mādhava || 13 ||
7.86.14
grahaṇaṃ dharmarājasya bhāradvājo'nugṛdhyati |
śaktaścāpi raṇe droṇo nigṛhītuṃ yudhiṣṭhiram || 14 ||
7.86.15
evaṃ tvayi samādhāya dharmarājaṃ narottamam |
ahamadya gamiṣyāmi saindhavasya vadhāya hi || 15 ||
7.86.16
jayadrathamahaṃ hatvā dhruvameṣyāmi mādhava |
dharmarājaṃ yathā droṇo nigṛhṇīyādraṇe balāt || 16 ||
7.86.17
nigṛhīte naraśreṣṭhe bhāradvājena mādhava |
saindhavasya vadho na syānmamāprītistathā bhavet || 17 ||
7.86.18
evaṃ gate naraśreṣṭha pāṇḍave satyavādini |
asmākaṃ gamanaṃ vyaktaṃ vanaṃ prati bhavetpunaḥ || 18 ||
7.86.19
so'yaṃ mama jayo vyaktaṃ vyartha eva bhaviṣyati |
yadi droṇo raṇe kruddho nigṛhṇīyādyudhiṣṭhiram || 19 ||
7.86.20
sa tvamadya mahābāho priyārthaṃ mama mādhava |
jayārthaṃ ca yaśorthaṃ ca rakṣa rājānamāhave || 20 ||
7.86.21
sa bhavānmayi nikṣepo nikṣiptaḥ savyasācinā |
bhāradvājādbhayaṃ nityaṃ paśyamānena te prabho || 21 ||
7.86.22
tasyāpi ca mahābāho nityaṃ paśyati saṃyuge |
nānyaṃ hi pratiyoddhāraṃ raukmiṇeyādṛte prabho |
māṃ vāpi manyate yuddhe bhāradvājasya dhīmataḥ || 22 ||
7.86.23
so'haṃ saṃbhāvanāṃ caitāmācāryavacanaṃ ca tat |
pṛṣṭhato notsahe kartuṃ tvāṃ vā tyaktuṃ mahīpate || 23 ||
7.86.24
ācāryo laghuhastatvādabhedyakavacāvṛtaḥ |
upalabhya raṇe krīḍedyathā śakuninā śiśuḥ || 24 ||
7.86.25
yadi kārṣṇirdhanuṣpāṇiriha syānmakaradhvajaḥ |
tasmai tvāṃ visṛjeyaṃ vai sa tvāṃ rakṣedyathārjunaḥ || 25 ||
7.86.26
kuru tvamātmano guptiṃ kaste goptā gate mayi |
yaḥ pratīyādraṇe droṇaṃ yāvadgacchāmi pāṇḍavam || 26 ||
7.86.27
mā ca te bhayamadyāstu rājannarjunasaṃbhavam |
na sa jātu mahābāhurbhāramudyamya sīdati || 27 ||
7.86.28
ye ca sauvīrakā yodhāstathā saindhavapauravāḥ |
udīcyā dākṣiṇātyāśca ye cānye'pi mahārathāḥ || 28 ||
7.86.29
ye ca karṇamukhā rājanrathodārāḥ prakīrtitāḥ |
ete'rjunasya kruddhasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm || 29 ||
7.86.30
udyuktā pṛthivī sarvā sasurāsuramānuṣā |
sarākṣasagaṇā rājansakiṃnaramahoragā || 30 ||
7.86.31
jaṅgamāḥ sthāvaraiḥ sārdhaṃ nālaṃ pārthasya saṃyuge |
evaṃ jñātvā mahārāja vyetu te bhīrdhanaṃjaye || 31 ||
7.86.32
yatra vīrau maheṣvāsau kṛṣṇau satyaparākramau |
na tatra karmaṇo vyāpatkathaṃcidapi vidyate || 32 ||
7.86.33
daivaṃ kṛtāstratāṃ yogamamarṣamapi cāhave |
kṛtajñatāṃ dayāṃ caiva bhrātustvamanucintaya || 33 ||
7.86.34
mayi cāpyapayāte vai gacchamāne'rjunaṃ prati |
droṇe citrāstratāṃ saṃkhye rājaṃstvamanucintaya || 34 ||
7.86.35
ācāryo hi bhṛśaṃ rājannigrahe tava gṛdhyati |
pratijñāmātmano rakṣansatyāṃ kartuṃ ca bhārata || 35 ||
7.86.36
kuruṣvādyātmano guptiṃ kaste goptā gate mayi |
yasyāhaṃ pratyayātpārtha gaccheyaṃ phalgunaṃ prati || 36 ||
7.86.37
na hyahaṃ tvā mahārāja anikṣipya mahāhave |
kvacidyāsyāmi kauravya satyametadbravīmi te || 37 ||
7.86.38
etadvicārya bahuśo buddhyā buddhimatāṃ vara |
dṛṣṭvā śreyaḥ paraṃ buddhyā tato rājanpraśādhi mām || 38 ||
7.86.39
yudhiṣṭhira uvāca |
evametanmahābāho yathā vadasi mādhava |
na tu me śudhyate bhāvaḥ śvetāśvaṃ prati māriṣa || 39 ||
7.86.40
kariṣye paramaṃ yatnamātmano rakṣaṇaṃ prati |
gaccha tvaṃ samanujñāto yatra yāto dhanaṃjayaḥ || 40 ||
7.86.41
ātmasaṃrakṣaṇaṃ saṃkhye gamanaṃ cārjunaṃ prati |
vicāryaitaddvayaṃ buddhyā gamanaṃ tatra rocaye || 41 ||
7.86.42
sa tvamātiṣṭha yānāya yatra yāto dhanaṃjayaḥ |
mamāpi rakṣaṇaṃ bhīmaḥ kariṣyati mahābalaḥ || 42 ||
7.86.43
pārṣataśca sasodaryaḥ pārthivāśca mahābalāḥ |
draupadeyāśca māṃ tāta rakṣiṣyanti na saṃśayaḥ || 43 ||
7.86.44
kekayā bhrātaraḥ pañca rākṣasaśca ghaṭotkacaḥ |
virāṭo drupadaścaiva śikhaṇḍī ca mahārathaḥ || 44 ||
7.86.45
dhṛṣṭaketuśca balavānkuntibhojaśca māriṣa |
nakulaḥ sahadevaśca pāñcālāḥ sṛñjayāstathā |
ete samāhitāstāta rakṣiṣyanti na saṃśayaḥ || 45 ||
7.86.46
na droṇaḥ saha sainyena kṛtavarmā ca saṃyuge |
samāsādayituṃ śakto na ca māṃ dharṣayiṣyati || 46 ||
7.86.47
dhṛṣṭadyumnaśca samare droṇaṃ kruddhaṃ paraṃtapaḥ |
vārayiṣyati vikramya veleva makarālayam || 47 ||
7.86.48
yatra sthāsyati saṃgrāme pārṣataḥ paravīrahā |
na droṇasainyaṃ balavatkrāmettatra kathaṃcana || 48 ||
7.86.49
eṣa droṇavināśāya samutpanno hutāśanāt |
kavacī sa śarī khaḍgī dhanvī ca varabhūṣaṇaḥ || 49 ||
7.86.50
viśrabdho gaccha śaineya mā kārṣīrmayi saṃbhramam |
dhṛṣṭadyumno raṇe kruddho droṇamāvārayiṣyati || 50 ||
Commentaries (4)
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara 1650, Sanskrit
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
Other recensions (1)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit