Mahabharata 7.87: saptāśītitamo'dhyāyaḥ
Mahābhārata 7.87
- Language
- Sanskrit
saptāśītitamo'dhyāyaḥ
7.87.1
saṃjaya uvāca |
dharmarājasya tadvākyaṃ niśamya śinipuṃgavaḥ |
pārthācca bhayamāśaṅkanparityāgānmahīpateḥ || 1 ||
7.87.2
apavādaṃ hyātmanaśca lokādrakṣanviśeṣataḥ |
na māṃ bhīta iti brūyurāyāntaṃ phalgunaṃ prati || 2 ||
7.87.3
niścitya bahudhaivaṃ sa sātyakiryuddhadurmadaḥ |
dharmarājamidaṃ vākyamabravītpuruṣarṣabha || 3 ||
7.87.4
kṛtāṃ cenmanyase rakṣāṃ svasti te'stu viśāṃ pate |
anuyāsyāmi bībhatsuṃ kariṣye vacanaṃ tava || 4 ||
7.87.5
na hi me pāṇḍavātkaścittriṣu lokeṣu vidyate |
yo vai priyataro rājansatyametadbravīmi te || 5 ||
7.87.6
tasyāhaṃ padavīṃ yāsye saṃdeśāttava mānada |
tvatkṛte na ca me kiṃcidakartavyaṃ kathaṃcana || 6 ||
7.87.7
yathā hi me gurorvākyaṃ viśiṣṭaṃ dvipadāṃ vara |
tathā tavāpi vacanaṃ viśiṣṭatarameva me || 7 ||
7.87.8
priye hi tava vartete bhrātarau kṛṣṇapāṇḍavau |
tayoḥ priye sthitaṃ caiva viddhi māṃ rājapuṃgava || 8 ||
7.87.9
tavājñāṃ śirasā gṛhya pāṇḍavārthamahaṃ prabho |
bhittvedaṃ durbhidaṃ sainyaṃ prayāsye narasattama || 9 ||
7.87.10
droṇānīkaṃ viśāmyeṣa kruddho jhaṣa ivārṇavam |
tatra yāsyāmi yatrāsau rājanrājā jayadrathaḥ || 10 ||
7.87.11
yatra senāṃ samāśritya bhītastiṣṭhati pāṇḍavāt |
gupto rathavaraśreṣṭhairdrauṇikarṇakṛpādibhiḥ || 11 ||
7.87.12
itastriyojanaṃ manye tamadhvānaṃ viśāṃ pate |
yatra tiṣṭhati pārtho'sau jayadrathavadhodyataḥ || 12 ||
7.87.13
triyojanagatasyāpi tasya yāsyāmyahaṃ padam |
āsaindhavavadhādrājansudṛḍhenāntarātmanā || 13 ||
7.87.14
anādiṣṭastu guruṇā ko nu yudhyeta mānavaḥ |
ādiṣṭastu tvayā rājanko na yudhyeta mādṛśaḥ |
abhijānāmi taṃ deśaṃ yatra yāsyāmyahaṃ prabho || 14 ||
7.87.15
huḍaśaktigadāprāsakhaḍgacarmarṣṭitomaram |
iṣvastravarasaṃbādhaṃ kṣobhayiṣye balārṇavam || 15 ||
7.87.16
yadetatkuñjarānīkaṃ sāhasramanupaśyasi |
kulamañjanakaṃ nāma yatraite vīryaśālinaḥ || 16 ||
7.87.17
āsthitā bahubhirmlecchairyuddhaśauṇḍaiḥ prahāribhiḥ |
nāgā meghanibhā rājankṣaranta iva toyadāḥ || 17 ||
7.87.18
naite jātu nivarteranpreṣitā hastisādibhiḥ |
anyatra hi vadhādeṣāṃ nāsti rājanparājayaḥ || 18 ||
7.87.19
atha yānrathino rājansamantādanupaśyasi |
ete rukmarathā nāma rājaputrā mahārathāḥ || 19 ||
7.87.20
ratheṣvastreṣu nipuṇā nāgeṣu ca viśāṃ pate |
dhanurvede gatāḥ pāraṃ muṣṭiyuddhe ca kovidāḥ || 20 ||
7.87.21
gadāyuddhaviśeṣajñā niyuddhakuśalāstathā |
khaḍgapraharaṇe yuktāḥ saṃpāte cāsicarmaṇoḥ || 21 ||
7.87.22
śūrāśca kṛtavidyāśca spardhante ca parasparam |
nityaṃ ca samare rājanvijigīṣanti mānavān || 22 ||
7.87.23
karṇena vijitā rājanduḥśāsanamanuvratāḥ |
etāṃstu vāsudevo'pi rathodārānpraśaṃsati || 23 ||
7.87.24
satataṃ priyakāmāśca karṇasyaite vaśe sthitāḥ |
tasyaiva vacanādrājannivṛttāḥ śvetavāhanāt || 24 ||
7.87.25
te na kṣatā na ca śrāntā dṛḍhāvaraṇakārmukāḥ |
madarthaṃ viṣṭhitā nūnaṃ dhārtarāṣṭrasya śāsanāt || 25 ||
7.87.26
etānpramathya saṃgrāme priyārthaṃ tava kaurava |
prayāsyāmi tataḥ paścātpadavīṃ savyasācinaḥ || 26 ||
7.87.27
yāṃstvetānaparānrājannāgānsaptaśatāni ca |
prekṣase varmasaṃchannānkirātaiḥ samadhiṣṭhitān || 27 ||
7.87.28
kirātarājo yānprādādgṛhītaḥ savyasācinā |
svalaṃkṛtāṃstathā preṣyānicchañjīvitamātmanaḥ || 28 ||
7.87.29
āsannete purā rājaṃstava karmakarā dṛḍham |
tvāmevādya yuyutsante paśya kālasya paryayam || 29 ||
7.87.30
teṣāmete mahāmātrāḥ kirātā yuddhadurmadāḥ |
hastiśikṣāvidaścaiva sarve caivāgniyonayaḥ || 30 ||
7.87.31
ete vinirjitāḥ sarve saṃgrāme savyasācinā |
madarthamadya saṃyattā duryodhanavaśānugāḥ || 31 ||
7.87.32
etānbhittvā śarai rājankirātānyuddhadurmadān |
saindhavasya vadhe yuktamanuyāsyāmi pāṇḍavam || 32 ||
7.87.33
ye tvete sumahānāgā añjanasya kulodbhavāḥ |
karkaśāśca vinītāśca prabhinnakaraṭāmukhāḥ || 33 ||
7.87.34
jāmbūnadamayaiḥ sarvairvarmabhiḥ suvibhūṣitāḥ |
labdhalakṣyā raṇe rājannairāvaṇasamā yudhi || 34 ||
7.87.35
uttarātparvatādete tīkṣṇairdasyubhirāsthitāḥ |
karkaśaiḥ pravarairyodhaiḥ kārṣṇāyasatanucchadaiḥ || 35 ||
7.87.36
santi goyonayaścātra santi vānarayonayaḥ |
anekayonayaścānye tathā mānuṣayonayaḥ || 36 ||
7.87.37
anīkamasatāmetaddhūmavarṇamudīryate |
mlecchānāṃ pāpakartṝṇāṃ himavaddurgavāsinām || 37 ||
7.87.38
etadduryodhano labdhvā samagraṃ nāgamaṇḍalam |
kṛpaṃ ca saumadattiṃ ca droṇaṃ ca rathināṃ varam || 38 ||
7.87.39
sindhurājaṃ tathā karṇamavamanyata pāṇḍavān |
kṛtārthamatha cātmānaṃ manyate kālacoditaḥ || 39 ||
7.87.40
te ca sarve'nusaṃprāptā mama nārācagocaram |
na vimokṣyanti kaunteya yadyapi syurmanojavāḥ || 40 ||
7.87.41
tena saṃbhāvitā nityaṃ paravīryopajīvinā |
vināśamupayāsyanti maccharaughanipīḍitāḥ || 41 ||
7.87.42
ye tvete rathino rājandṛśyante kāñcanadhvajāḥ |
ete durvāraṇā nāma kāmbojā yadi te śrutāḥ || 42 ||
7.87.43
śūrāśca kṛtavidyāśca dhanurvede ca niṣṭhitāḥ |
saṃhatāśca bhṛśaṃ hyete anyonyasya hitaiṣiṇaḥ || 43 ||
7.87.44
akṣauhiṇyaśca saṃrabdhā dhārtarāṣṭrasya bhārata |
yattā madarthaṃ tiṣṭhanti kuruvīrābhirakṣitāḥ || 44 ||
7.87.45
apramattā mahārāja māmeva pratyupasthitāḥ |
tāṃstvahaṃ pramathiṣyāmi tṛṇānīva hutāśanaḥ || 45 ||
7.87.46
tasmātsarvānupāsaṅgānsarvopakaraṇāni ca |
rathe kurvantu me rājanyathāvadrathakalpakāḥ || 46 ||
7.87.47
asmiṃstu khalu saṃgrāme grāhyaṃ vividhamāyudham |
yathopadiṣṭamācāryaiḥ kāryaḥ pañcaguṇo rathaḥ || 47 ||
7.87.48
kāmbojairhi sameṣyāmi kruddhairāśīviṣopamaiḥ |
nānāśastrasamāvāpairvividhāyudhayodhibhiḥ || 48 ||
7.87.49
kirātaiśca sameṣyāmi viṣakalpaiḥ prahāribhiḥ |
lālitaiḥ satataṃ rājñā duryodhanahitaiṣibhiḥ || 49 ||
7.87.50
śakaiścāpi sameṣyāmi śakratulyaparākramaiḥ |
agnikalpairdurādharṣaiḥ pradīptairiva pāvakaiḥ || 50 ||
7.87.51
tathānyairvividhairyodhaiḥ kālakalpairdurāsadaiḥ |
sameṣyāmi raṇe rājanbahubhiryuddhadurmadaiḥ || 51 ||
7.87.52
tasmādvai vājino mukhyā viśrāntāḥ śubhalakṣaṇāḥ |
upāvṛttāśca pītāśca punaryujyantu me rathe || 52 ||
7.87.53
tasya sarvānupāsaṅgānsarvopakaraṇāni ca |
rathe prāsthāpayadrājā śastrāṇi vividhāni ca || 53 ||
7.87.54
tatastānsarvato muktvā sadaśvāṃścaturo janāḥ |
rasavatpāyayāmāsuḥ pānaṃ madasamīriṇam || 54 ||
7.87.55
pītopavṛttānsnātāṃśca jagdhānnānsamalaṃkṛtān |
vinītaśalyāṃsturagāṃścaturo hemamālinaḥ || 55 ||
7.87.56
tānyattānrukmavarṇābhānvinītāñśīghragāminaḥ |
saṃhṛṣṭamanaso'vyagrānvidhivatkalpite rathe || 56 ||
7.87.57
mahādhvajena siṃhena hemakesaramālinā |
saṃvṛte ketanairhemairmaṇividrumacitritaiḥ |
pāṇḍurābhraprakāśābhiḥ patākābhiralaṃkṛte || 57 ||
7.87.58
hemadaṇḍocchritacchatre bahuśastraparicchade |
yojayāmāsa vidhivaddhemabhāṇḍavibhūṣitān || 58 ||
7.87.59
dārukasyānujo bhrātā sūtastasya priyaḥ sakhā |
nyavedayadrathaṃ yuktaṃ vāsavasyeva mātaliḥ || 59 ||
7.87.60
tataḥ snātaḥ śucirbhūtvā kṛtakautukamaṅgalaḥ |
snātakānāṃ sahasrasya svarṇaniṣkānadāpayat |
āśīrvādaiḥ pariṣvaktaḥ sātyakiḥ śrīmatāṃ varaḥ || 60 ||
7.87.61
tataḥ sa madhuparkārhaḥ pītvā kailāvataṃ madhu |
lohitākṣo babhau tatra madavihvalalocanaḥ || 61 ||
7.87.62
ālabhya vīrakāṃsyaṃ ca harṣeṇa mahatānvitaḥ |
dviguṇīkṛtatejā hi prajvalanniva pāvakaḥ |
utsaṅge dhanurādāya saśaraṃ rathināṃ varaḥ || 62 ||
7.87.63
kṛtasvastyayano vipraiḥ kavacī samalaṃkṛtaḥ |
lājairgandhaistathā mālyaiḥ kanyābhiścābhinanditaḥ || 63 ||
7.87.64
yudhiṣṭhirasya caraṇāvabhivādya kṛtāñjaliḥ |
tena mūrdhanyupāghrāta āruroha mahāratham || 64 ||
7.87.65
tataste vājino hṛṣṭāḥ supuṣṭā vātaraṃhasaḥ |
ajayyā jaitramūhustaṃ vikurvantaḥ sma saindhavāḥ || 65 ||
7.87.66
atha harṣaparītāṅgaḥ sātyakirbhīmamabravīt |
tvaṃ bhīma rakṣa rājānametatkāryatamaṃ hi te || 66 ||
7.87.67
ahaṃ bhittvā pravekṣyāmi kālapakvamidaṃ balam |
āyatyāṃ ca tadātve ca śreyo rājño'bhirakṣaṇam || 67 ||
7.87.68
jānīṣe mama vīryaṃ tvaṃ tava cāhamariṃdama |
tasmādbhīma nivartasva mama cedicchasi priyam || 68 ||
7.87.69
tathoktaḥ sātyakiṃ prāha vraja tvaṃ kāryasiddhaye |
ahaṃ rājñaḥ kariṣyāmi rakṣāṃ puruṣasattama || 69 ||
7.87.70
evamuktaḥ pratyuvāca bhīmasenaṃ sa mādhavaḥ |
gaccha gaccha drutaṃ pārtha dhruvo'dya vijayo mama || 70 ||
7.87.71
yanme snigdho'nuraktaśca tvamadya vaśagaḥ sthitaḥ |
nimittāni ca dhanyāni yathā bhīma vadanti me || 71 ||
7.87.72
nihate saindhave pāpe pāṇḍavena mahātmanā |
pariṣvajiṣye rājānaṃ dharmātmānaṃ na saṃśayaḥ || 72 ||
7.87.73
etāvaduktvā bhīmaṃ tu visṛjya ca mahāmanāḥ |
saṃpraikṣattāvakaṃ sainyaṃ vyāghro mṛgagaṇāniva || 73 ||
7.87.74
taṃ dṛṣṭvā pravivikṣantaṃ sainyaṃ tava janādhipa |
bhūya evābhavanmūḍhaṃ subhṛśaṃ cāpyakampata || 74 ||
7.87.75
tataḥ prayātaḥ sahasā sainyaṃ tava sa sātyakiḥ |
didṛkṣurarjunaṃ rājandharmarājasya śāsanāt || 75 ||
Commentaries (4)
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara 1650, Sanskrit
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
Other recensions (1)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
Linked texts (1)
- Bhūmikhaṇḍa — Sanskrit