Mahabharata 7.89: ekona navatitamo'dhyāyaḥ
Mahābhārata 7.89
- Language
- Sanskrit
ekona navatitamo'dhyāyaḥ
7.89.1
dhṛtarāṣṭra uvāca |
evaṃ bahuvidhaṃ sainyamevaṃ pravicitaṃ varam |
vyūḍhamevaṃ yathānyāyamevaṃ bahu ca saṃjaya || 1 ||
7.89.2
nityaṃ pūjitamasmābhirabhikāmaṃ ca naḥ sadā |
prauḍhamatyadbhutākāraṃ purastāddṛḍhavikramam || 2 ||
7.89.3
nātivṛddhamabālaṃ ca na kṛśaṃ nātipīvaram |
laghuvṛttāyataprāṇaṃ sāragātramanāmayam || 3 ||
7.89.4
āttasaṃnāhasaṃpannaṃ bahuśastraparicchadam |
śastragrahaṇavidyāsu bahvīṣu pariniṣṭhitam || 4 ||
7.89.5
ārohe paryavaskande saraṇe sāntaraplute |
samyakpraharaṇe yāne vyapayāne ca kovidam || 5 ||
7.89.6
nāgeṣvaśveṣu bahuśo ratheṣu ca parīkṣitam |
parīkṣya ca yathānyāyaṃ vetanenopapāditam || 6 ||
7.89.7
na goṣṭhyā nopacāreṇa na saṃbandhanimittataḥ |
nānāhūto na hyabhṛto mama sainye babhūva ha || 7 ||
7.89.8
kulīnāryajanopetaṃ tuṣṭapuṣṭamanuddhatam |
kṛtamānopakāraṃ ca yaśasvi ca manasvi ca || 8 ||
7.89.9
sacivaiścāparairmukhyairbahubhirmukhyakarmabhiḥ |
lokapālopamaistāta pālitaṃ narasattamaiḥ || 9 ||
7.89.10
bahubhiḥ pārthivairguptamasmatpriyacikīrṣubhiḥ |
asmānabhisṛtaiḥ kāmātsabalaiḥ sapadānugaiḥ || 10 ||
7.89.11
mahodadhimivāpūrṇamāpagābhiḥ samantataḥ |
apakṣaiḥ pakṣisaṃkāśai rathairaśvaiśca saṃvṛtam || 11 ||
7.89.12
yodhākṣayyajalaṃ bhīmaṃ vāhanormitaraṅgiṇam |
kṣepaṇyasigadāśaktiśaraprāsajhaṣākulam || 12 ||
7.89.13
dhvajabhūṣaṇasaṃbādhaṃ ratnapaṭṭena saṃcitam |
vāhanairapi dhāvadbhirvāyuvegavikampitam || 13 ||
7.89.14
droṇagambhīrapātālaṃ kṛtavarmamahāhradam |
jalasaṃdhamahāgrāhaṃ karṇacandrodayoddhatam || 14 ||
7.89.15
gate sainyārṇavaṃ bhittvā tarasā pāṇḍavarṣabhe |
saṃjayaikarathenaiva yuyudhāne ca māmakam || 15 ||
7.89.16
tatra śeṣaṃ na paśyāmi praviṣṭe savyasācini |
sātvate ca rathodāre mama sainyasya saṃjaya || 16 ||
7.89.17
tau tatra samatikrāntau dṛṣṭvābhītau tarasvinau |
sindhurājaṃ ca saṃprekṣya gāṇḍīvasyeṣugocare || 17 ||
7.89.18
kiṃ tadā kuravaḥ kṛtyaṃ vidadhuḥ kālacoditāḥ |
dāruṇaikāyane kāle kathaṃ vā pratipedire || 18 ||
7.89.19
grastānhi kauravānmanye mṛtyunā tāta saṃgatān |
vikramo hi raṇe teṣāṃ na tathā dṛśyate'dya vai || 19 ||
7.89.20
akṣatau saṃyuge tatra praviṣṭau kṛṣṇapāṇḍavau |
na ca vārayitā kaścittayorastīha saṃjaya || 20 ||
7.89.21
bhṛtāśca bahavo yodhāḥ parīkṣyaiva mahārathāḥ |
vetanena yathāyogyaṃ priyavādena cāpare || 21 ||
7.89.22
akāraṇabhṛtastāta mama sainye na vidyate |
karmaṇā hyanurūpeṇa labhyate bhaktavetanam || 22 ||
7.89.23
na ca yodho'bhavatkaścinmama sainye tu saṃjaya |
alpadānabhṛtastāta na kupyabhṛtako naraḥ || 23 ||
7.89.24
pūjitā hi yathāśaktyā dānamānāsanairmayā |
tathā putraiśca me tāta jñātibhiśca sabāndhavaiḥ || 24 ||
7.89.25
te ca prāpyaiva saṃgrāme nirjitāḥ savyasācinā |
śaineyena parāmṛṣṭāḥ kimanyadbhāgadheyataḥ || 25 ||
7.89.26
rakṣyate yaśca saṃgrāme ye ca saṃjaya rakṣiṇaḥ |
ekaḥ sādhāraṇaḥ panthā rakṣyasya saha rakṣibhiḥ || 26 ||
7.89.27
arjunaṃ samare dṛṣṭvā saindhavasyāgrataḥ sthitam |
putro mama bhṛśaṃ mūḍhaḥ kiṃ kāryaṃ pratyapadyata || 27 ||
7.89.28
sātyakiṃ ca raṇe dṛṣṭvā praviśantamabhītavat |
kiṃ nu duryodhanaḥ kṛtyaṃ prāptakālamamanyata || 28 ||
7.89.29
sarvaśastrātigau senāṃ praviṣṭau rathasattamau |
dṛṣṭvā kāṃ vai dhṛtiṃ yuddhe pratyapadyanta māmakāḥ || 29 ||
7.89.30
dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ tu dāśārhamarjunārthe vyavasthitam |
śinīnāmṛṣabhaṃ caiva manye śocanti putrakāḥ || 30 ||
7.89.31
dṛṣṭvā senāṃ vyatikrāntāṃ sātvatenārjunena ca |
palāyamānāṃśca kurūnmanye śocanti putrakāḥ || 31 ||
7.89.32
vidrutānrathino dṛṣṭvā nirutsāhāndviṣajjaye |
palāyane kṛtotsāhānmanye śocanti putrakāḥ || 32 ||
7.89.33
śūnyānkṛtānrathopasthānsātvatenārjunena ca |
hatāṃśca yodhānsaṃdṛśya manye śocanti putrakāḥ || 33 ||
7.89.34
vyaśvanāgarathāndṛṣṭvā tatra vīrānsahasraśaḥ |
dhāvamānānraṇe vyagrānmanye śocanti putrakāḥ || 34 ||
7.89.35
vivīrāṃśca kṛtānaśvānvirathāṃśca kṛtānnarān |
tatra sātyakipārthābhyāṃ manye śocanti putrakāḥ || 35 ||
7.89.36
pattisaṃghānraṇe dṛṣṭvā dhāvamānāṃśca sarvaśaḥ |
nirāśā vijaye sarve manye śocanti putrakāḥ || 36 ||
7.89.37
droṇasya samatikrāntāvanīkamaparājitau |
kṣaṇena dṛṣṭvā tau vīrau manye śocanti putrakāḥ || 37 ||
7.89.38
saṃmūḍho'smi bhṛśaṃ tāta śrutvā kṛṣṇadhanaṃjayau |
praviṣṭau māmakaṃ sainyaṃ sātvatena sahācyutau || 38 ||
7.89.39
tasminpraviṣṭe pṛtanāṃ śinīnāṃ pravare rathe |
bhojānīkaṃ vyatikrānte kathamāsanhi kauravāḥ || 39 ||
7.89.40
tathā droṇena samare nigṛhīteṣu pāṇḍuṣu |
kathaṃ yuddhamabhūttatra tanmamācakṣva saṃjaya || 40 ||
7.89.41
droṇo hi balavāñśūraḥ kṛtāstro dṛḍhavikramaḥ |
pāñcālāstaṃ maheṣvāsaṃ pratyayudhyankathaṃ raṇe || 41 ||
7.89.42
baddhavairāstathā droṇe dharmarājajayaiṣiṇaḥ |
bhāradvājastathā teṣu kṛtavairo mahārathaḥ || 42 ||
7.89.43
arjunaścāpi yaccakre sindhurājavadhaṃ prati |
tanme sarvaṃ samācakṣva kuśalo hyasi saṃjaya || 43 ||
Commentaries (4)
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara 1650, Sanskrit
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
Other recensions (1)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
Discussed in (1)
- Historical Geography of Ancient India — Law 1954, English