Pramāṇa · Search · About · API

Mahabharata 7.90: navatitamo'dhyāyaḥ

Mahābhārata 7.90

Language
Sanskrit

navatitamo'dhyāyaḥ

7.90.1

saṃjaya uvāca |
ātmāparādhātsaṃbhūtaṃ vyasanaṃ bharatarṣabha |
prāpya prākṛtavadvīra na tvaṃ śocitumarhasi || 1 ||

7.90.2

tava nirguṇatāṃ jñātvā pakṣapātaṃ suteṣu ca |
dvaidhībhāvaṃ tathā dharme pāṇḍaveṣu ca matsaram |
ārtapralāpāṃśca bahūnmanujādhipasattama || 2 ||

7.90.3

sarvalokasya tattvajñaḥ sarvalokaguruḥ prabhuḥ |
vāsudevastato yuddhaṃ kurūṇāmakaronmahat || 3 ||

7.90.4

ātmāparādhātsumahānprāptaste vipulaḥ kṣayaḥ |
na hi te sukṛtaṃ kiṃcidādau madhye ca bhārata |
dṛśyate pṛṣṭhataścaiva tvanmūlo hi parājayaḥ || 4 ||

7.90.5

tasmādadya sthiro bhūtvā jñātvā lokasya nirṇayam |
śṛṇu yuddhaṃ yathā vṛttaṃ ghoraṃ devāsuropamam || 5 ||

7.90.6

praviṣṭe tava sainyaṃ tu śaineye satyavikrame |
bhīmasenamukhāḥ pārthāḥ pratīyurvāhinīṃ tava || 6 ||

7.90.7

āgacchatastānsahasā kruddharūpānsahānugān |
dadhāraiko raṇe pāṇḍūnkṛtavarmā mahārathaḥ || 7 ||

7.90.8

yathodvṛttaṃ dhārayate velā vai salilārṇavam |
pāṇḍusainyaṃ tathā saṃkhye hārdikyaḥ samavārayat || 8 ||

7.90.9

tatrādbhutamamanyanta hārdikyasya parākramam |
yadenaṃ sahitāḥ pārthā nāticakramurāhave || 9 ||

7.90.10

tato bhīmastribhirviddhvā kṛtavarmāṇamāyasaiḥ |
śaṅkhaṃ dadhmau mahābāhurharṣayansarvapāṇḍavān || 10 ||

7.90.11

sahadevastu viṃśatyā dharmarājaśca pañcabhiḥ |
śatena nakulaścāpi hārdikyaṃ samavidhyata || 11 ||

7.90.12

draupadeyāstrisaptatyā saptabhiśca ghaṭotkacaḥ |
dhṛṣṭadyumnastribhiścāpi kṛtavarmāṇamārdayat |
virāṭo drupadaścaiva yājñaseniśca pañcabhiḥ || 12 ||

7.90.13

śikhaṇḍī cāpi hārdikyaṃ viddhvā pañcabhirāśugaiḥ |
punarvivyādha viṃśatyā sāyakānāṃ hasanniva || 13 ||

7.90.14

kṛtavarmā tato rājansarvatastānmahārathān |
ekaikaṃ pañcabhirviddhvā bhīmaṃ vivyādha saptabhiḥ |
dhanurdhvajaṃ ca saṃyatto rathādbhūmāvapātayat || 14 ||

7.90.15

athainaṃ chinnadhanvānaṃ tvaramāṇo mahārathaḥ |
ājaghānorasi kruddhaḥ saptatyā niśitaiḥ śaraiḥ || 15 ||

7.90.16

sa gāḍhaviddho balavānhārdikyasya śarottamaiḥ |
cacāla rathamadhyasthaḥ kṣitikampe yathācalaḥ || 16 ||

7.90.17

bhīmasenaṃ tathā dṛṣṭvā dharmarājapurogamāḥ |
visṛjantaḥ śarānghorānkṛtavarmāṇamārdayan || 17 ||

7.90.18

taṃ tathā koṣṭhakīkṛtya rathavaṃśena māriṣa |
vivyadhuḥ sāyakairhṛṣṭā rakṣārthaṃ mārutermṛdhe || 18 ||

7.90.19

pratilabhya tataḥ saṃjñāṃ bhīmaseno mahābalaḥ |
śaktiṃ jagrāha samare hemadaṇḍāmayasmayīm |
cikṣepa ca rathāttūrṇaṃ kṛtavarmarathaṃ prati || 19 ||

7.90.20

sā bhīmabhujanirmuktā nirmuktoragasaṃnibhā |
kṛtavarmāṇamabhitaḥ prajajvāla sudāruṇā || 20 ||

7.90.21

tāmāpatantīṃ sahasā yugāntāgnisamaprabhām |
dvābhyāṃ śarābhyāṃ hārdikyo nicakarta dvidhā tadā || 21 ||

7.90.22

sā chinnā patitā bhūmau śaktiḥ kanakabhūṣaṇā |
dyotayantī diśo rājanmaholkeva divaścyutā |
śaktiṃ vinihatāṃ dṛṣṭvā bhīmaścukrodha vai bhṛśam || 22 ||

7.90.23

tato'nyaddhanurādāya vegavatsumahāsvanam |
bhīmaseno raṇe kruddho hārdikyaṃ samavārayat || 23 ||

7.90.24

athainaṃ pañcabhirbāṇairājaghāna stanāntare |
bhīmo bhīmabalo rājaṃstava durmantritena ha || 24 ||

7.90.25

bhojastu kṣatasarvāṅgo bhīmasenena māriṣa |
raktāśoka ivotphullo vyabhrājata raṇājire || 25 ||

7.90.26

tataḥ kruddhastribhirbāṇairbhīmasenaṃ hasanniva |
abhihatya dṛḍhaṃ yuddhe tānsarvānpratyavidhyata || 26 ||

7.90.27

tribhistribhirmaheṣvāso yatamānānmahārathān |
te'pi taṃ pratyavidhyanta saptabhiḥ saptabhiḥ śaraiḥ || 27 ||

7.90.28

śikhaṇḍinastataḥ kruddhaḥ kṣurapreṇa mahārathaḥ |
dhanuściccheda samare prahasanniva bhārata || 28 ||

7.90.29

śikhaṇḍī tu tataḥ kruddhaśchinne dhanuṣi satvaram |
asiṃ jagrāha samare śatacandraṃ ca bhāsvaram || 29 ||

7.90.30

bhrāmayitvā mahācarma cāmīkaravibhūṣitam |
tamasiṃ preṣayāmāsa kṛtavarmarathaṃ prati || 30 ||

7.90.31

sa tasya saśaraṃ cāpaṃ chittvā saṃkhye mahānasiḥ |
abhyagāddharaṇīṃ rājaṃścyutaṃ jyotirivāmbarāt || 31 ||

7.90.32

etasminneva kāle tu tvaramāṇā mahārathāḥ |
vivyadhuḥ sāyakairgāḍhaṃ kṛtavarmāṇamāhave || 32 ||

7.90.33

athānyaddhanurādāya tyaktvā tacca mahaddhanuḥ |
viśīrṇaṃ bharataśreṣṭha hārdikyaḥ paravīrahā || 33 ||

7.90.34

vivyādha pāṇḍavānyuddhe tribhistribhirajihmagaiḥ |
śikhaṇḍinaṃ ca vivyādha tribhiḥ pañcabhireva ca || 34 ||

7.90.35

dhanuranyatsamādāya śikhaṇḍī tu mahāyaśāḥ |
avārayatkūrmanakhairāśugairhṛdikātmajam || 35 ||

7.90.36

tataḥ kruddho raṇe rājanhṛdikasyātmasaṃbhavaḥ |
abhidudrāva vegena yājñaseniṃ mahāratham || 36 ||

7.90.37

bhīṣmasya samare rājanmṛtyorhetuṃ mahātmanaḥ |
vidarśayanbalaṃ śūraḥ śārdūla iva kuñjaram || 37 ||

7.90.38

tau diśāgajasaṃkāśau jvalitāviva pāvakau |
samāsedaturanyonyaṃ śarasaṃghairariṃdamau || 38 ||

7.90.39

vidhunvānau dhanuḥśreṣṭhe saṃdadhānau ca sāyakān |
visṛjantau ca śataśo gabhastīniva bhāskarau || 39 ||

7.90.40

tāpayantau śaraistīkṣṇairanyonyaṃ tau mahārathau |
yugāntapratimau vīrau rejaturbhāskarāviva || 40 ||

7.90.41

kṛtavarmā tu rabhasaṃ yājñaseniṃ mahāratham |
viddhveṣūṇāṃ trisaptatyā punarvivyādha saptabhiḥ || 41 ||

7.90.42

sa gāḍhaviddho vyathito rathopastha upāviśat |
visṛjansaśaraṃ cāpaṃ mūrchayābhipariplutaḥ || 42 ||

7.90.43

taṃ viṣaṇṇaṃ rathe dṛṣṭvā tāvakā bharatarṣabha |
hārdikyaṃ pūjayāmāsurvāsāṃsyādudhuvuśca ha || 43 ||

7.90.44

śikhaṇḍinaṃ tathā jñātvā hārdikyaśarapīḍitam |
apovāha raṇādyantā tvaramāṇo mahāratham || 44 ||

7.90.45

sāditaṃ tu rathopasthe dṛṣṭvā pārthāḥ śikhaṇḍinam |
parivavrū rathaistūrṇaṃ kṛtavarmāṇamāhave || 45 ||

7.90.46

tatrādbhutaṃ paraṃ cakre kṛtavarmā mahārathaḥ |
yadekaḥ samare pārthānvārayāmāsa sānugān || 46 ||

7.90.47

pārthāñjitvājayaccedīnpāñcālānsṛñjayānapi |
kekayāṃśca mahāvīryānkṛtavarmā mahārathaḥ || 47 ||

7.90.48

te vadhyamānāḥ samare hārdikyena sma pāṇḍavāḥ |
itaścetaśca dhāvanto naiva cakrurdhṛtiṃ raṇe || 48 ||

7.90.49

jitvā pāṇḍusutānyuddhe bhīmasenapurogamān |
hārdikyaḥ samare'tiṣṭhadvidhūma iva pāvakaḥ || 49 ||

7.90.50

te drāvyamāṇāḥ samare hārdikyena mahārathāḥ |
vimukhāḥ samapadyanta śaravṛṣṭibhirarditāḥ || 50 ||

Commentaries (4)

Other recensions (1)