Mahabharata 7.91: eka navatitamo'dhyāyaḥ
Mahābhārata 7.91
- Language
- Sanskrit
eka navatitamo'dhyāyaḥ
7.91.1
saṃjaya uvāca |
śṛṇuṣvaikamanā rājanyanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi |
drāvyamāṇe bale tasminhārdikyena mahātmanā || 1 ||
7.91.2
lajjayāvanate cāpi prahṛṣṭaiścaiva tāvakaiḥ |
dvīpo ya āsītpāṇḍūnāmagādhe gādhamicchatām || 2 ||
7.91.3
śrutvā tu ninadaṃ bhīmaṃ tāvakānāṃ mahāhave |
śaineyastvarito rājankṛtavarmāṇamabhyayāt || 3 ||
7.91.4
kṛtavarmā tu hārdikyaḥ śaineyaṃ niśitaiḥ śaraiḥ |
avākiratsusaṃkruddhastato'krudhyata sātyakiḥ || 4 ||
7.91.5
tataḥ suniśitaṃ bhallaṃ śaineyaḥ kṛtavarmaṇe |
preṣayāmāsa samare śarāṃśca caturo'parān || 5 ||
7.91.6
te tasya jaghnire vāhānbhallenāsyācchinaddhanuḥ |
pṛṣṭharakṣaṃ tathā sūtamavidhyanniśitaiḥ śaraiḥ || 6 ||
7.91.7
tatastaṃ virathaṃ kṛtvā sātyakiḥ satyavikramaḥ |
senāmasyārdayāmāsa śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ || 7 ||
7.91.8
sābhajyatātha pṛtanā śaineyaśarapīḍitā |
tataḥ prāyādvai tvaritaḥ sātyakiḥ satyavikramaḥ || 8 ||
7.91.9
śṛṇu rājanyadakarottava sainyeṣu vīryavān |
atītya sa mahārāja droṇānīkamahārṇavam || 9 ||
7.91.10
parājitya ca saṃhṛṣṭaḥ kṛtavarmāṇamāhave |
yantāramabravīcchūraḥ śanairyāhītyasaṃbhramam || 10 ||
7.91.11
dṛṣṭvā tu tava tatsainyaṃ rathāśvadvipasaṃkulam |
padātijanasaṃpūrṇamabravītsārathiṃ punaḥ || 11 ||
7.91.12
yadetanmeghasaṃkāśaṃ droṇānīkasya savyataḥ |
sumahatkuñjarānīkaṃ yasya rukmaratho mukham || 12 ||
7.91.13
ete hi bahavaḥ sūta durnivāryāśca saṃyuge |
duryodhanasamādiṣṭā madarthe tyaktajīvitāḥ |
rājaputrā maheṣvāsāḥ sarve vikrāntayodhinaḥ || 13 ||
7.91.14
trigartānāṃ rathodārāḥ suvarṇavikṛtadhvajāḥ |
māmevābhimukhā vīrā yotsyamānā vyavasthitāḥ || 14 ||
7.91.15
atra māṃ prāpaya kṣipramaśvāṃścodaya sārathe |
trigartaiḥ saha yotsyāmi bhāradvājasya paśyataḥ || 15 ||
7.91.16
tataḥ prāyācchanaiḥ sūtaḥ sātvatasya mate sthitaḥ |
rathenādityavarṇena bhāsvareṇa patākinā || 16 ||
7.91.17
tamūhuḥ sārathervaśyā valgamānā hayottamāḥ |
vāyuvegasamāḥ saṃkhye kundendurajataprabhāḥ || 17 ||
7.91.18
āpatantaṃ rathaṃ taṃ tu śaṅkhavarṇairhayottamaiḥ |
parivavrustataḥ śūrā gajānīkena sarvataḥ |
kiranto vividhāṃstīkṣṇānsāyakām̐llaghuvedhinaḥ || 18 ||
7.91.19
sātvato'pi śitairbāṇairgajānīkamayodhayat |
parvatāniva varṣeṇa tapānte jalado mahān || 19 ||
7.91.20
vajrāśanisamasparśairvadhyamānāḥ śarairgajāḥ |
prādravanraṇamutsṛjya śinivīryasamīritaiḥ || 20 ||
7.91.21
śīrṇadantā virudhirā bhinnamastakapiṇḍakāḥ |
viśīrṇakarṇāsyakarā viniyantṛpatākinaḥ || 21 ||
7.91.22
saṃbhinnavarmaghaṇṭāśca saṃnikṛttamahādhvajāḥ |
hatārohā diśo rājanbhejire bhraṣṭakambalāḥ || 22 ||
7.91.23
ruvanto vividhānrāvāñjaladopamanisvanāḥ |
nārācairvatsadantaiśca sātvatena vidāritāḥ || 23 ||
7.91.24
tasmindrute gajānīke jalasaṃdho mahārathaḥ |
yattaḥ saṃprāpayannāgaṃ rajatāśvarathaṃ prati || 24 ||
7.91.25
rukmavarṇakaraḥ śūrastapanīyāṅgadaḥ śuciḥ |
kuṇḍalī mukuṭī śaṅkhī raktacandanarūṣitaḥ || 25 ||
7.91.26
śirasā dhārayandīptāṃ tapanīyamayīṃ srajam |
urasā dhārayanniṣkaṃ kaṇṭhasūtraṃ ca bhāsvaram || 26 ||
7.91.27
cāpaṃ ca rukmavikṛtaṃ vidhunvangajamūrdhani |
aśobhata mahārāja savidyudiva toyadaḥ || 27 ||
7.91.28
tamāpatantaṃ sahasā māgadhasya gajottamam |
sātyakirvārayāmāsa velevodvṛttamarṇavam || 28 ||
7.91.29
nāgaṃ nivāritaṃ dṛṣṭvā śaineyasya śarottamaiḥ |
akrudhyata raṇe rājañjalasaṃdho mahābalaḥ || 29 ||
7.91.30
tataḥ kruddho maheṣvāso mārgaṇairbhārasādhanaiḥ |
avidhyata śineḥ pautraṃ jalasaṃdho mahorasi || 30 ||
7.91.31
tato'pareṇa bhallena pītena niśitena ca |
asyato vṛṣṇivīrasya nicakarta śarāsanam || 31 ||
7.91.32
sātyakiṃ chinnadhanvānaṃ prahasanniva bhārata |
avidhyanmāgadho vīraḥ pañcabhirniśitaiḥ śaraiḥ || 32 ||
7.91.33
sa viddho bahubhirbāṇairjalasaṃdhena vīryavān |
nākampata mahābāhustadadbhutamivābhavat || 33 ||
7.91.34
acintayanvai sa śarānnātyarthaṃ saṃbhramādbalī |
dhanuranyatsamādāya tiṣṭha tiṣṭhetyuvāca ha || 34 ||
7.91.35
etāvaduktvā śaineyo jalasaṃdhaṃ mahorasi |
vivyādha ṣaṣṭyā subhṛśaṃ śarāṇāṃ prahasanniva || 35 ||
7.91.36
kṣurapreṇa ca pītena muṣṭideśe mahaddhanuḥ |
jalasaṃdhasya ciccheda vivyādha ca tribhiḥ śaraiḥ || 36 ||
7.91.37
jalasaṃdhastu tattyaktvā saśaraṃ vai śarāsanam |
tomaraṃ vyasṛjattūrṇaṃ sātyakiṃ prati māriṣa || 37 ||
7.91.38
sa nirbhidya bhujaṃ savyaṃ mādhavasya mahāraṇe |
abhyagāddharaṇīṃ ghoraḥ śvasanniva mahoragaḥ || 38 ||
7.91.39
nirbhinne tu bhuje savye sātyakiḥ satyavikramaḥ |
triṃśadbhirviśikhaistīkṣṇairjalasaṃdhamatāḍayat || 39 ||
7.91.40
pragṛhya tu tataḥ khaḍgaṃ jalasaṃdho mahābalaḥ |
ārṣabhaṃ carma ca mahacchatacandramalaṃkṛtam |
tata āvidhya taṃ khaḍgaṃ sātvatāyotsasarja ha || 40 ||
7.91.41
śaineyasya dhanuśchittvā sa khaḍgo nyapatanmahīm |
alātacakravaccaiva vyarocata mahīṃ gataḥ || 41 ||
7.91.42
athānyaddhanurādāya sarvakāyāvadāraṇam |
śālaskandhapratīkāśamindrāśanisamasvanam |
visphārya vivyadhe kruddho jalasaṃdhaṃ śareṇa ha || 42 ||
7.91.43
tataḥ sābharaṇau bāhū kṣurābhyāṃ mādhavottamaḥ |
sāṅgadau jalasaṃdhasya ciccheda prahasanniva || 43 ||
7.91.44
tau bāhū parighaprakhyau petaturgajasattamāt |
vasuṃdharādharādbhraṣṭau pañcaśīrṣāvivoragau || 44 ||
7.91.45
tataḥ sudaṃṣṭraṃ suhanu cārukuṇḍalamunnasam |
kṣureṇāsya tṛtīyena śiraściccheda sātyakiḥ || 45 ||
7.91.46
tatpātitaśirobāhukabandhaṃ bhīmadarśanam |
dviradaṃ jalasaṃdhasya rudhireṇābhyaṣiñcata || 46 ||
7.91.47
jalasaṃdhaṃ nihatyājau tvaramāṇastu sātvataḥ |
naiṣādiṃ pātayāmāsa gajaskandhādviśāṃ pate || 47 ||
7.91.48
rudhireṇāvasiktāṅgo jalasaṃdhasya kuñjaraḥ |
vilambamānamavahatsaṃśliṣṭaṃ paramāsanam || 48 ||
7.91.49
śarārditaḥ sātvatena mardamānaḥ svavāhinīm |
ghoramārtasvaraṃ kṛtvā vidudrāva mahāgajaḥ || 49 ||
7.91.50
hāhākāro mahānāsīttava sainyasya māriṣa |
jalasaṃdhaṃ hataṃ dṛṣṭvā vṛṣṇīnāmṛṣabheṇa ha || 50 ||
7.91.51
vimukhāścābhyadhāvanta tava yodhāḥ samantataḥ |
palāyane kṛtotsāhā nirutsāhā dviṣajjaye || 51 ||
7.91.52
etasminnantare rājandroṇaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ |
abhyayājjavanairaśvairyuyudhānaṃ mahāratham || 52 ||
7.91.53
tamudīrṇaṃ tathā dṛṣṭvā śaineyaṃ kurupuṃgavāḥ |
droṇenaiva saha kruddhāḥ sātyakiṃ paryavārayan || 53 ||
7.91.54
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ kurūṇāṃ sātvatasya ca |
droṇasya ca raṇe rājanghoraṃ devāsuropamam || 54 ||
Commentaries (5)
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara 1650, Sanskrit
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (1)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
Discussed in (2)
- Minerals and Metals in Ancient India — Biswas & Biswas 1996, English
- Historical Geography of Ancient India — Law 1954, English