Mahabharata 7.92: dvinavatitamo'dhyāyaḥ
Mahābhārata 7.92
- Language
- Sanskrit
dvinavatitamo'dhyāyaḥ
7.92.1
saṃjaya uvāca |
te kirantaḥ śaravrātānsarve yattāḥ prahāriṇaḥ |
tvaramāṇā mahārāja yuyudhānamayodhayan || 1 ||
7.92.2
taṃ droṇaḥ saptasaptatyā jaghāna niśitaiḥ śaraiḥ |
durmarṣaṇo dvādaśabhirduḥsaho daśabhiḥ śaraiḥ || 2 ||
7.92.3
vikarṇaścāpi niśitaistriṃśadbhiḥ kaṅkapatribhiḥ |
vivyādha savye pārśve tu stanābhyāmantare tathā || 3 ||
7.92.4
durmukho daśabhirbāṇaistathā duḥśāsano'ṣṭabhiḥ |
citrasenaśca śaineyaṃ dvābhyāṃ vivyādha māriṣa || 4 ||
7.92.5
duryodhanaśca mahatā śaravarṣeṇa mādhavam |
apīḍayadraṇe rājañśūrāścānye mahārathāḥ || 5 ||
7.92.6
sarvataḥ pratividdhastu tava putrairmahārathaiḥ |
tānpratyavidhyacchaineyaḥ pṛthakpṛthagajihmagaiḥ || 6 ||
7.92.7
bhāradvājaṃ tribhirbāṇairduḥsahaṃ navabhistathā |
vikarṇaṃ pañcaviṃśatyā citrasenaṃ ca saptabhiḥ || 7 ||
7.92.8
durmarṣaṇaṃ dvādaśabhiścaturbhiśca viviṃśatim |
satyavrataṃ ca navabhirvijayaṃ daśabhiḥ śaraiḥ || 8 ||
7.92.9
tato rukmāṅgadaṃ cāpaṃ vidhunvāno mahārathaḥ |
abhyayātsātyakistūrṇaṃ putraṃ tava mahāratham || 9 ||
7.92.10
rājānaṃ sarvalokasya sarvaśastrabhṛtāṃ varam |
śarairabhyāhanadgāḍhaṃ tato yuddhamabhūttayoḥ || 10 ||
7.92.11
vimuñcantau śarāṃstīkṣṇānsaṃdadhānau ca sāyakān |
adṛśyaṃ samare'nyonyaṃ cakratustau mahārathau || 11 ||
7.92.12
sātyakiḥ kururājena nirviddho bahvaśobhata |
asravadrudhiraṃ bhūri svarasaṃ candano yathā || 12 ||
7.92.13
sātvatena ca bāṇaughairnirviddhastanayastava |
śātakumbhamayāpīḍo babhau yūpa ivocchritaḥ || 13 ||
7.92.14
mādhavastu raṇe rājankururājasya dhanvinaḥ |
dhanuściccheda sahasā kṣurapreṇa hasanniva |
athainaṃ chinnadhanvānaṃ śarairbahubhirācinot || 14 ||
7.92.15
nirbhinnaśca śaraistena dviṣatā kṣiprakāriṇā |
nāmṛṣyata raṇe rājā śatrorvijayalakṣaṇam || 15 ||
7.92.16
athānyaddhanurādāya hemapṛṣṭhaṃ durāsadam |
vivyādha sātyakiṃ tūrṇaṃ sāyakānāṃ śatena ha || 16 ||
7.92.17
so'tividdho balavatā putreṇa tava dhanvinā |
amarṣavaśamāpannastava putramapīḍayat || 17 ||
7.92.18
pīḍitaṃ nṛpatiṃ dṛṣṭvā tava putrā mahārathāḥ |
sātvataṃ śaravarṣeṇa chādayāmāsurañjasā || 18 ||
7.92.19
sa chādyamāno bahubhistava putrairmahārathaiḥ |
ekaikaṃ pañcabhirviddhvā punarvivyādha saptabhiḥ || 19 ||
7.92.20
duryodhanaṃ ca tvarito vivyādhāṣṭabhirāśugaiḥ |
prahasaṃścāsya ciccheda kārmukaṃ ripubhīṣaṇam || 20 ||
7.92.21
nāgaṃ maṇimayaṃ caiva śarairdhvajamapātayat |
hatvā tu caturo vāhāṃścaturbhirniśitaiḥ śaraiḥ |
sārathiṃ pātayāmāsa kṣurapreṇa mahāyaśāḥ || 21 ||
7.92.22
etasminnantare caiva kururājaṃ mahāratham |
avākiraccharairhṛṣṭo bahubhirmarmabhedibhiḥ || 22 ||
7.92.23
sa vadhyamānaḥ samare śaineyasya śarottamaiḥ |
prādravatsahasā rājanputro duryodhanastava |
āplutaśca tato yānaṃ citrasenasya dhanvinaḥ || 23 ||
7.92.24
hāhābhūtaṃ jagaccāsīddṛṣṭvā rājānamāhave |
grasyamānaṃ sātyakinā khe somamiva rāhuṇā || 24 ||
7.92.25
taṃ tu śabdaṃ mahacchrutvā kṛtavarmā mahārathaḥ |
abhyayātsahasā tatra yatrāste mādhavaḥ prabhuḥ || 25 ||
7.92.26
vidhunvāno dhanuḥśreṣṭhaṃ codayaṃścaiva vājinaḥ |
bhartsayansārathiṃ cograṃ yāhi yāhīti satvaraḥ || 26 ||
7.92.27
tamāpatantaṃ saṃprekṣya vyāditāsyamivāntakam |
yuyudhāno mahārāja yantāramidamabravīt || 27 ||
7.92.28
kṛtavarmā rathenaiṣa drutamāpatate śarī |
pratyudyāhi rathenainaṃ pravaraṃ sarvadhanvinām || 28 ||
7.92.29
tataḥ prajavitāśvena vidhivatkalpitena ca |
āsasāda raṇe bhojaṃ pratimānaṃ dhanuṣmatām || 29 ||
7.92.30
tataḥ paramasaṃkruddhau jvalantāviva pāvakau |
sameyātāṃ naravyāghrau vyāghrāviva tarasvinau || 30 ||
7.92.31
kṛtavarmā tu śaineyaṃ ṣaḍviṃśatyā samārpayat |
niśitaiḥ sāyakaistīkṣṇairyantāraṃ cāsya saptabhiḥ || 31 ||
7.92.32
caturaśca hayodārāṃścaturbhiḥ parameṣubhiḥ |
avidhyatsādhudāntānvai saindhavānsātvatasya ha || 32 ||
7.92.33
rukmadhvajo rukmapṛṣṭhaṃ mahadvisphārya kārmukam |
rukmāṅgadī rukmavarmā rukmapuṅkhānavākirat || 33 ||
7.92.34
tato'śītiṃ śineḥ pautraḥ sāyakānkṛtavarmaṇe |
prāhiṇottvarayā yukto draṣṭukāmo dhanaṃjayam || 34 ||
7.92.35
so'tividdho balavatā śatruṇā śatrutāpanaḥ |
samakampata durdharṣaḥ kṣitikampe yathācalaḥ || 35 ||
7.92.36
triṣaṣṭyā caturo'syāśvānsaptabhiḥ sārathiṃ śaraiḥ |
vivyādha niśitaistūrṇaṃ sātyakiḥ kṛtavarmaṇaḥ || 36 ||
7.92.37
suvarṇapuṅkhaṃ viśikhaṃ samādhāya sa sātyakiḥ |
vyasṛjattaṃ mahājvālaṃ saṃkruddhamiva pannagam || 37 ||
7.92.38
so'viśatkṛtavarmāṇaṃ yamadaṇḍopamaḥ śaraḥ |
jāmbūnadavicitraṃ ca varma nirbhidya bhānumat |
abhyagāddharaṇīmugro rudhireṇa samukṣitaḥ || 38 ||
7.92.39
saṃjātarudhiraścājau sātvateṣubhirarditaḥ |
pracalandhanurutsṛjya nyapatatsyandanottame || 39 ||
7.92.40
sa siṃhadaṃṣṭro jānubhyāmāpanno'mitavikramaḥ |
śarārditaḥ sātyakinā rathopasthe nararṣabhaḥ || 40 ||
7.92.41
sahasrabāhoḥ sadṛśamakṣobhyamiva sāgaram |
nivārya kṛtavarmāṇaṃ sātyakiḥ prayayau tataḥ || 41 ||
7.92.42
khaḍgaśaktidhanuḥkīrṇāṃ gajāśvarathasaṃkulām |
pravartitograrudhirāṃ śataśaḥ kṣatriyarṣabhaiḥ || 42 ||
7.92.43
prekṣatāṃ sarvasainyānāṃ madhyena śinipuṃgavaḥ |
abhyagādvāhinīṃ bhittvā vṛtrahevāsurīṃ camūm || 43 ||
7.92.44
samāśvāsya ca hārdikyo gṛhya cānyanmahaddhanuḥ |
tasthau tatraiva balavānvārayanyudhi pāṇḍavān || 44 ||
Commentaries (5)
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara 1650, Sanskrit
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (1)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit