Mahabharata 7.93: trinavatitamo'dhyāyaḥ
Mahābhārata 7.93
- Language
- Sanskrit
trinavatitamo'dhyāyaḥ
7.93.1
saṃjaya uvāca |
kālyamāneṣu sainyeṣu śaineyena tatastataḥ |
bhāradvājaḥ śaravrātairmahadbhiḥ samavākirat || 1 ||
7.93.2
sa saṃprahārastumulo droṇasātvatayorabhūt |
paśyatāṃ sarvasainyānāṃ balivāsavayoriva || 2 ||
7.93.3
tato droṇaḥ śineḥ pautraṃ citraiḥ sarvāyasaiḥ śaraiḥ |
tribhirāśīviṣākārairlalāṭe samavidhyata || 3 ||
7.93.4
tairlalāṭārpitairbāṇairyuyudhānastvajihmagaiḥ |
vyarocata mahārāja triśṛṅga iva parvataḥ || 4 ||
7.93.5
tato'sya bāṇānaparānindrāśanisamasvanān |
bhāradvājo'ntaraprekṣī preṣayāmāsa saṃyuge || 5 ||
7.93.6
tāndroṇacāpanirmuktāndāśārhaḥ patataḥ śarān |
dvābhyāṃ dvābhyāṃ supuṅkhābhyāṃ ciccheda paramāstravit || 6 ||
7.93.7
tāmasya laghutāṃ droṇaḥ samavekṣya viśāṃ pate |
prahasya sahasāvidhyadviṃśatyā śinipuṃgavam || 7 ||
7.93.8
punaḥ pañcāśateṣūṇāṃ śatena ca samārpayat |
laghutāṃ yuyudhānasya lāghavena viśeṣayan || 8 ||
7.93.9
samutpatanti valmīkādyathā kruddhā mahoragāḥ |
tathā droṇarathādrājannutpatanti tanucchidaḥ || 9 ||
7.93.10
tathaiva yuyudhānena sṛṣṭāḥ śatasahasraśaḥ |
avākirandroṇarathaṃ śarā rudhirabhojanāḥ || 10 ||
7.93.11
lāghavāddvijamukhyasya sātvatasya ca māriṣa |
viśeṣaṃ nādhyagacchāma samāvāstāṃ nararṣabhau || 11 ||
7.93.12
sātyakistu tato droṇaṃ navabhirnataparvabhiḥ |
ājaghāna bhṛśaṃ kruddho dhvajaṃ ca niśitaiḥ śaraiḥ |
sārathiṃ ca śatenaiva bhāradvājasya paśyataḥ || 12 ||
7.93.13
lāghavaṃ yuyudhānasya dṛṣṭvā droṇo mahārathaḥ |
saptatyā sātyakiṃ viddhvā turagāṃśca tribhistribhiḥ |
dhvajamekena vivyādha mādhavasya rathe sthitam || 13 ||
7.93.14
athāpareṇa bhallena hemapuṅkhena patriṇā |
dhanuściccheda samare mādhavasya mahātmanaḥ || 14 ||
7.93.15
sātyakistu tataḥ kruddho dhanustyaktvā mahārathaḥ |
gadāṃ jagrāha mahatīṃ bhāradvājāya cākṣipat || 15 ||
7.93.16
tāmāpatantīṃ sahasā paṭṭabaddhāmayasmayīm |
nyavārayaccharairdroṇo bahubhirbahurūpibhiḥ || 16 ||
7.93.17
athānyaddhanurādāya sātyakiḥ satyavikramaḥ |
vivyādha bahubhirvīraṃ bhāradvājaṃ śilāśitaiḥ || 17 ||
7.93.18
sa viddhvā samare droṇaṃ siṃhanādamamuñcata |
taṃ vai na mamṛṣe droṇaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ || 18 ||
7.93.19
tathaḥ śaktiṃ gṛhītvā tu rukmadaṇḍāmayasmayīm |
tarasā preṣayāmāsa mādhavasya rathaṃ prati || 19 ||
7.93.20
anāsādya tu śaineyaṃ sā śaktiḥ kālasaṃnibhā |
bhittvā rathaṃ jagāmogrā dharaṇīṃ dāruṇasvanā || 20 ||
7.93.21
tato droṇaṃ śineḥ pautro rājanvivyādha patriṇā |
dakṣiṇaṃ bhujamāsādya pīḍayanbharatarṣabha || 21 ||
7.93.22
droṇo'pi samare rājanmādhavasya mahaddhanuḥ |
ardhacandreṇa ciccheda rathaśaktyā ca sārathim || 22 ||
7.93.23
mumoha sārathistasya rathaśaktyā samāhataḥ |
sa rathopasthamāsādya muhūrtaṃ saṃnyaṣīdata || 23 ||
7.93.24
cakāra sātyakī rājaṃstatra karmātimānuṣam |
ayodhayacca yaddroṇaṃ raśmīñjagrāha ca svayam || 24 ||
7.93.25
tataḥ śaraśatenaiva yuyudhāno mahārathaḥ |
avidhyadbrāhmaṇaṃ saṃkhye hṛṣṭarūpo viśāṃ pate || 25 ||
7.93.26
tasya droṇaḥ śarānpañca preṣayāmāsa bhārata |
te tasya kavacaṃ bhittvā papuḥ śoṇitamāhave || 26 ||
7.93.27
nirviddhastu śarairghorairakrudhyatsātyakirbhṛśam |
sāyakānvyasṛjaccāpi vīro rukmarathaṃ prati || 27 ||
7.93.28
tato droṇasya yantāraṃ nipātyaikeṣuṇā bhuvi |
aśvānvyadrāvayadbāṇairhatasūtānmahātmanaḥ || 28 ||
7.93.29
sa rathaḥ pradrutaḥ saṃkhye maṇḍalāni sahasraśaḥ |
cakāra rājato rājanbhrājamāna ivāṃśumān || 29 ||
7.93.30
abhidravata gṛhṇīta hayāndroṇasya dhāvata |
iti sma cukruśuḥ sarve rājaputrāḥ sarājakāḥ || 30 ||
7.93.31
te sātyakimapāsyāśu rājanyudhi mahārathāḥ |
yato droṇastataḥ sarve sahasā samupādravan || 31 ||
7.93.32
tāndṛṣṭvā pradrutānsarvānsātvatena śarārditān |
prabhagnaṃ punarevāsīttava sainyaṃ samākulam || 32 ||
7.93.33
vyūhasyaiva punardvāraṃ gatvā droṇo vyavasthitaḥ |
vātāyamānaistairaśvairhṛto vṛṣṇiśarārditaiḥ || 33 ||
7.93.34
pāṇḍupāñcālasaṃbhagnaṃ vyūhamālokya vīryavān |
śaineye nākarodyatnaṃ vyūhasyaivābhirakṣaṇe || 34 ||
7.93.35
nivārya pāṇḍupāñcālāndroṇāgniḥ pradahanniva |
tasthau krodhāgnisaṃdīptaḥ kālasūrya ivoditaḥ || 35 ||
Commentaries (5)
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara 1650, Sanskrit
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (1)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
Linked texts (1)
- Epic Mythology — Edward Washburn Hopkins, English