Mahabharata 7.96: ṣaṇṇavatitamo'dhyāyaḥ
Mahābhārata 7.96
- Language
- Sanskrit
ṣaṇṇavatitamo'dhyāyaḥ
7.96.1
saṃjaya uvāca |
jitvā yavanakāmbojānyuyudhānastato'rjunam |
jagāma tava sainyasya madhyena rathināṃ varaḥ || 1 ||
7.96.2
śaradaṃṣṭro naravyāghro vicitrakavacacchaviḥ |
mṛgānvyāghra ivājighraṃstava sainyamabhīṣayat || 2 ||
7.96.3
sa rathena caranmārgāndhanurabhrāmayadbhṛśam |
rukmapṛṣṭhaṃ mahāvegaṃ rukmacandrakasaṃkulam || 3 ||
7.96.4
rukmāṅgadaśirastrāṇo rukmavarmasamāvṛtaḥ |
rukmadhvajavaraḥ śūro meruśṛṅga ivābabhau || 4 ||
7.96.5
sadhanurmaṇḍalaḥ saṃkhye tejobhāsvararaśmivān |
śaradīvoditaḥ sūryo nṛsūryo virarāja ha || 5 ||
7.96.6
vṛṣabhaskandhavikrānto vṛṣabhākṣo nararṣabhaḥ |
tāvakānāṃ babhau madhye gavāṃ madhye yathā vṛṣaḥ || 6 ||
7.96.7
mattadviradasaṃkāśaṃ mattadviradagāminam |
prabhinnamiva mātaṅgaṃ yūthamadhye vyavasthitam |
vyāghrā iva jighāṃsantastvadīyābhyadravanraṇe || 7 ||
7.96.8
droṇānīkamatikrāntaṃ bhojānīkaṃ ca dustaram |
jalasaṃdhārṇavaṃ tīrtvā kāmbojānāṃ ca vāhinīm || 8 ||
7.96.9
hārdikyamakarānmuktaṃ tīrṇaṃ vai sainyasāgaram |
parivavruḥ susaṃkruddhāstvadīyāḥ sātyakiṃ rathāḥ || 9 ||
7.96.10
duryodhanaścitraseno duḥśāsanaviviṃśatī |
śakunirduḥsahaścaiva yuvā durmarṣaṇaḥ krathaḥ || 10 ||
7.96.11
anye ca bahavaḥ śūrāḥ śastravanto durāsadāḥ |
pṛṣṭhataḥ sātyakiṃ yāntamanvadhāvannamarṣitāḥ || 11 ||
7.96.12
atha śabdo mahānāsīttava sainyasya māriṣa |
mārutoddhūtavegasya sāgarasyeva parvaṇi || 12 ||
7.96.13
tānabhidravataḥ sarvānsamīkṣya śinipuṃgavaḥ |
śanairyāhīti yantāramabravītprahasanniva || 13 ||
7.96.14
idameti samuddhūtaṃ dhārtarāṣṭrasya yadbalam |
māmevābhimukhaṃ tūrṇaṃ gajāśvarathapattimat || 14 ||
7.96.15
nādayanvai diśaḥ sarvā rathaghoṣeṇa sārathe |
pṛthivīṃ cāntarikṣaṃ ca kampayansāgarānapi || 15 ||
7.96.16
etadbalārṇavaṃ tāta vārayiṣye mahāraṇe |
paurṇamāsyāmivoddhūtaṃ veleva salilāśayam || 16 ||
7.96.17
paśya me sūta vikrāntamindrasyeva mahāmṛdhe |
eṣa sainyāni śatrūṇāṃ vidhamāmi śitaiḥ śaraiḥ || 17 ||
7.96.18
nihatānāhave paśya padātyaśvarathadvipān |
maccharairagnisaṃkāśairvidehāsūnsahasraśaḥ || 18 ||
7.96.19
ityevaṃ bruvatastasya sātyakeramitaujasaḥ |
samīpaṃ sainikāste tu śīghramīyuryuyutsavaḥ |
jahyādravasva tiṣṭheti paśya paśyeti vādinaḥ || 19 ||
7.96.20
tānevaṃ bruvato vīrānsātyakirniśitaiḥ śaraiḥ |
jaghāna triśatānaśvānkuñjarāṃśca catuḥśatān || 20 ||
7.96.21
sa saṃprahārastumulastasya teṣāṃ ca dhanvinām |
devāsuraraṇaprakhyaḥ prāvartata janakṣayaḥ || 21 ||
7.96.22
meghajālanibhaṃ sainyaṃ tava putrasya māriṣa |
pratyagṛhṇācchineḥ pautraḥ śarairāśīviṣopamaiḥ || 22 ||
7.96.23
pracchādyamānaḥ samare śarajālaiḥ sa vīryavān |
asaṃbhramaṃ mahārāja tāvakānavadhīdbahūn || 23 ||
7.96.24
āścaryaṃ tatra rājendra sumahaddṛṣṭavānaham |
na moghaḥ sāyakaḥ kaścitsātyakerabhavatprabho || 24 ||
7.96.25
rathanāgāśvakalilaḥ padātyūrmisamākulaḥ |
śaineyavelāmāsādya sthitaḥ sainyamahārṇavaḥ || 25 ||
7.96.26
saṃbhrāntanaranāgāśvamāvartata muhurmuhuḥ |
tatsainyamiṣubhistena vadhyamānaṃ samantataḥ |
babhrāma tatra tatraiva gāvaḥ śītārditā iva || 26 ||
7.96.27
padātinaṃ rathaṃ nāgaṃ sādinaṃ turagaṃ tathā |
aviddhaṃ tatra nādrākṣaṃ yuyudhānasya sāyakaiḥ || 27 ||
7.96.28
na tādṛkkadanaṃ rājankṛtavāṃstatra phalgunaḥ |
yādṛkkṣayamanīkānāmakarotsātyakirnṛpa |
atyarjunaṃ śineḥ pautro yudhyate bharatarṣabha || 28 ||
7.96.29
tato duryodhano rājā sātvatasya tribhiḥ śaraiḥ |
vivyādha sūtaṃ niśitaiścaturbhiścaturo hayān || 29 ||
7.96.30
sātyakiṃ ca tribhirviddhvā punarvivyādha so'ṣṭabhiḥ |
duḥśāsanaḥ ṣoḍaśabhirvivyādha śinipuṃgavam || 30 ||
7.96.31
śakuniḥ pañcaviṃśatyā citrasenaśca pañcabhiḥ |
duḥsahaḥ pañcadaśabhirvivyādhorasi sātyakim || 31 ||
7.96.32
utsmayanvṛṣṇiśārdūlastathā bāṇaiḥ samāhataḥ |
tānavidhyanmahārāja sarvāneva tribhistribhiḥ || 32 ||
7.96.33
gāḍhaviddhānarīnkṛtvā mārgaṇaiḥ so'titejanaiḥ |
śaineyaḥ śyenavatsaṃkhye vyacarallaghuvikramaḥ || 33 ||
7.96.34
saubalasya dhanuśchittvā hastāvāpaṃ nikṛtya ca |
duryodhanaṃ tribhirbāṇairabhyavidhyatstanāntare || 34 ||
7.96.35
citrasenaṃ śatenaiva daśabhirduḥsahaṃ tathā |
duḥśāsanaṃ ca viṃśatyā vivyādha śinipuṃgavaḥ || 35 ||
7.96.36
athānyaddhanurādāya syālastava viśāṃ pate |
aṣṭabhiḥ sātyakiṃ viddhvā punarvivyādha pañcabhiḥ || 36 ||
7.96.37
duḥśāsanaśca daśabhirduḥsahaśca tribhiḥ śaraiḥ |
durmukhaśca dvādaśabhī rājanvivyādha sātyakim || 37 ||
7.96.38
duryodhanastrisaptatyā viddhvā bhārata mādhavam |
tato'sya niśitairbāṇaistribhirvivyādha sārathim || 38 ||
7.96.39
tānsarvānsahitāñśūrānyatamānānmahārathān |
pañcabhiḥ pañcabhirbāṇaiḥ punarvivyādha sātyakiḥ || 39 ||
7.96.40
tataḥ sa rathināṃ śreṣṭhastava putrasya sārathim |
ājaghānāśu bhallena sa hato nyapatadbhuvi || 40 ||
7.96.41
pātite sārathau tasmiṃstava putrarathaḥ prabho |
vātāyamānaistairaśvairapānīyata saṃgarāt || 41 ||
7.96.42
tatastava sutā rājansainikāśca viśāṃ pate |
rājño rathamabhiprekṣya vidrutāḥ śataśo'bhavan || 42 ||
7.96.43
vidrutaṃ tatra tatsainyaṃ dṛṣṭvā bhārata sātyakiḥ |
avākiraccharaistīkṣṇai rukmapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ || 43 ||
7.96.44
vidrāvya sarvasainyāni tāvakāni samantataḥ |
prayayau sātyakī rājañśvetāśvasya rathaṃ prati || 44 ||
7.96.45
taṃ śarānādadānaṃ ca rakṣamāṇaṃ ca sārathim |
ātmānaṃ mocayantaṃ ca tāvakāḥ samapūjayan || 45 ||
Commentaries (5)
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara 1650, Sanskrit
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (1)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
Linked texts (4)
- Purāṇic Encyclopaedia: A Comprehensive Dictionary with Special Reference to the Epic and Purāṇic Literature — Vettam Mani, English
- The Great Epic of India: Its Character and Origin — E. W. Hopkins, English
- The Social and Military Position of the Ruling Caste in Ancient India, as Represented by the Sanskrit Epic — E. W. Hopkins, English
- Epic Mythology — Edward Washburn Hopkins, English