Mahabharata 7.98: aṣṭanavatitamo'dhyāyaḥ
Mahābhārata 7.98
- Language
- Sanskrit
aṣṭanavatitamo'dhyāyaḥ
7.98.1
saṃjaya uvāca |
duḥśāsanarathaṃ dṛṣṭvā samīpe paryavasthitam |
bhāradvājastato vākyaṃ duḥśāsanamathābravīt || 1 ||
7.98.2
duḥśāsana rathāḥ sarve kasmādete pravidrutāḥ |
kaccitkṣemaṃ tu nṛpateḥ kaccijjīvati saindhavaḥ || 2 ||
7.98.3
rājaputro bhavānatra rājabhrātā mahārathaḥ |
kimarthaṃ dravase yuddhe yauvarājyamavāpya hi || 3 ||
7.98.4
svayaṃ vairaṃ mahatkṛtvā pāñcālaiḥ pāṇḍavaiḥ saha |
ekaṃ sātyakimāsādya kathaṃ bhīto'si saṃyuge || 4 ||
7.98.5
na jānīṣe purā tvaṃ tu gṛhṇannakṣāndurodare |
śarā hyete bhaviṣyanti dāruṇāśīviṣopamāḥ || 5 ||
7.98.6
apriyāṇāṃ ca vacanaṃ pāṇḍaveṣu viśeṣataḥ |
draupadyāśca parikleśastvanmūlo hyabhavatpurā || 6 ||
7.98.7
kva te mānaśca darpaśca kva ca tadvīra garjitam |
āśīviṣasamānpārthānkopayitvā kva yāsyasi || 7 ||
7.98.8
śocyeyaṃ bhāratī senā rājā caiva suyodhanaḥ |
yasya tvaṃ karkaśo bhrātā palāyanaparāyaṇaḥ || 8 ||
7.98.9
nanu nāma tvayā vīra dīryamāṇā bhayārditā |
svabāhubalamāsthāya rakṣitavyā hyanīkinī |
sa tvamadya raṇaṃ tyaktvā bhīto harṣayase parān || 9 ||
7.98.10
vidrute tvayi sainyasya nāyake śatrusūdana |
ko'nyaḥ sthāsyati saṃgrāme bhīto bhīte vyapāśraye || 10 ||
7.98.11
ekena sātvatenādya yudhyamānasya cānagha |
palāyane tava matiḥ saṃgrāmāddhi pravartate || 11 ||
7.98.12
yadā gāṇḍīvadhanvānaṃ bhīmasenaṃ ca kaurava |
yamau ca yudhi draṣṭāsi tadā tvaṃ kiṃ kariṣyasi || 12 ||
7.98.13
yudhi phalgunabāṇānāṃ sūryāgnisamatejasām |
na tulyāḥ sātyakiśarā yeṣāṃ bhītaḥ palāyase || 13 ||
7.98.14
yadi tāvatkṛtā buddhiḥ palāyanaparāyaṇā |
pṛthivī dharmarājasya śamenaiva pradīyatām || 14 ||
7.98.15
yāvatphalgunanārācā nirmuktoragasaṃnibhāḥ |
nāviśanti śarīraṃ te tāvatsaṃśāmya pāṇḍavaiḥ || 15 ||
7.98.16
yāvatte pṛthivīṃ pārthā hatvā bhrātṛśataṃ raṇe |
nākṣipanti mahātmānastāvatsaṃśāmya pāṇḍavaiḥ || 16 ||
7.98.17
yāvanna krudhyate rājā dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ |
kṛṣṇaśca samaraślāghī tāvatsaṃśāmya pāṇḍavaiḥ || 17 ||
7.98.18
yāvadbhīmo mahābāhurvigāhya mahatīṃ camūm |
sodarāṃste na mṛdnāti tāvatsaṃśāmya pāṇḍavaiḥ || 18 ||
7.98.19
pūrvamuktaśca te bhrātā bhīṣmeṇa sa suyodhanaḥ |
ajeyāḥ pāṇḍavāḥ saṃkhye saumya saṃśāmya pāṇḍavaiḥ |
na ca tatkṛtavānmandastava bhrātā suyodhanaḥ || 19 ||
7.98.20
sa yuddhe dhṛtimāsthāya yatto yudhyasva pāṇḍavaiḥ |
gaccha tūrṇaṃ rathenaiva tatra tiṣṭhati sātyakiḥ || 20 ||
7.98.21
tvayā hīnaṃ balaṃ hyetadvidraviṣyati bhārata |
ātmārthaṃ yodhaya raṇe sātyakiṃ satyavikramam || 21 ||
7.98.22
evamuktastava suto nābravītkiṃcidapyasau |
śrutaṃ cāśrutavatkṛtvā prāyādyena sa sātyakiḥ || 22 ||
7.98.23
sainyena mahatā yukto mlecchānāmanivartinām |
āsādya ca raṇe yatto yuyudhānamayodhayat || 23 ||
7.98.24
droṇo'pi rathināṃ śreṣṭhaḥ pāñcālānpāṇḍavāṃstathā |
abhyadravata saṃkruddho javamāsthāya madhyamam || 24 ||
7.98.25
praviśya ca raṇe droṇaḥ pāñcālānāṃ varūthinīm |
drāvayāmāsa yodhānvai śataśo'tha sahasraśaḥ || 25 ||
7.98.26
tato droṇo mahārāja nāma viśrāvya saṃyuge |
pāṇḍupāñcālamatsyānāṃ pracakre kadanaṃ mahat || 26 ||
7.98.27
taṃ jayantamanīkāni bhāradvājaṃ tatastataḥ |
pāñcālaputro dyutimānvīraketuḥ samabhyayāt || 27 ||
7.98.28
sa droṇaṃ pañcabhirviddhvā śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ |
dhvajamekena vivyādha sārathiṃ cāsya saptabhiḥ || 28 ||
7.98.29
tatrādbhutaṃ mahārāja dṛṣṭavānasmi saṃyuge |
yaddroṇo rabhasaṃ yuddhe pāñcālyaṃ nābhyavartata || 29 ||
7.98.30
saṃniruddhaṃ raṇe droṇaṃ pāñcālā vīkṣya māriṣa |
āvavruḥ sarvato rājandharmaputrajayaiṣiṇaḥ || 30 ||
7.98.31
te śarairagnisaṃkāśaistomaraiśca mahādhanaiḥ |
śastraiśca vividhai rājandroṇamekamavākiran || 31 ||
7.98.32
nihatya tānbāṇagaṇāndroṇo rājansamantataḥ |
mahājaladharānvyomni mātariśvā vivāniva || 32 ||
7.98.33
tataḥ śaraṃ mahāghoraṃ sūryapāvakasaṃnibham |
saṃdadhe paravīraghno vīraketurathaṃ prati || 33 ||
7.98.34
sa bhittvā tu śaro rājanpāñcālyaṃ kulanandanam |
abhyagāddharaṇīṃ tūrṇaṃ lohitārdro jvalanniva || 34 ||
7.98.35
tato'patadrathāttūrṇaṃ pāñcālyaḥ kulanandanaḥ |
parvatāgrādiva mahāṃścampako vāyupīḍitaḥ || 35 ||
7.98.36
tasminhate maheṣvāse rājaputre mahābale |
pāñcālāstvaritā droṇaṃ samantātparyavārayan || 36 ||
7.98.37
citraketuḥ sudhanvā ca citravarmā ca bhārata |
tathā citrarathaścaiva bhrātṛvyasanakarṣitāḥ || 37 ||
7.98.38
abhyadravanta sahitā bhāradvājaṃ yuyutsavaḥ |
muñcantaḥ śaravarṣāṇi tapānte jaladā iva || 38 ||
7.98.39
sa vadhyamāno bahudhā rājaputrairmahārathaiḥ |
vyaśvasūtarathāṃścakre kumārānkupito raṇe || 39 ||
7.98.40
tathāparaiḥ suniśitairbhallaisteṣāṃ mahāyaśāḥ |
puṣpāṇīva vicinvanhi sottamāṅgānyapātayat || 40 ||
7.98.41
te rathebhyo hatāḥ petuḥ kṣitau rājansuvarcasaḥ |
devāsure purā yuddhe yathā daiteyadānavāḥ || 41 ||
7.98.42
tānnihatya raṇe rājanbhāradvājaḥ pratāpavān |
kārmukaṃ bhrāmayāmāsa hemapṛṣṭhaṃ durāsadam || 42 ||
7.98.43
pāñcālānnihatāndṛṣṭvā devakalpānmahārathān |
dhṛṣṭadyumno bhṛśaṃ kruddho netrābhyāṃ pātayañjalam |
abhyavartata saṃgrāme kruddho droṇarathaṃ prati || 43 ||
7.98.44
tato hā heti sahasā nādaḥ samabhavannṛpa |
pāñcālyena raṇe dṛṣṭvā droṇamāvāritaṃ śaraiḥ || 44 ||
7.98.45
saṃchādyamāno bahudhā pārṣatena mahātmanā |
na vivyathe tato droṇaḥ smayannevānvayudhyata || 45 ||
7.98.46
tato droṇaṃ mahārāja pāñcālyaḥ krodhamūrchitaḥ |
ājaghānorasi kruddho navatyā nataparvaṇām || 46 ||
7.98.47
sa gāḍhaviddho balinā bhāradvājo mahāyaśāḥ |
niṣasāda rathopasthe kaśmalaṃ ca jagāma ha || 47 ||
7.98.48
taṃ vai tathāgataṃ dṛṣṭvā dhṛṣṭadyumnaḥ parākramī |
samutsṛjya dhanustūrṇamasiṃ jagrāha vīryavān || 48 ||
7.98.49
avaplutya rathāccāpi tvaritaḥ sa mahārathaḥ |
āruroha rathaṃ tūrṇaṃ bhāradvājasya māriṣa |
hartumaicchacchiraḥ kāyātkrodhasaṃraktalocanaḥ || 49 ||
7.98.50
pratyāśvastastato droṇo dhanurgṛhya mahābalaḥ |
śarairvaitastikai rājannityamāsannayodhibhiḥ |
yodhayāmāsa samare dhṛṣṭadyumnaṃ mahāratham || 50 ||
7.98.51
te hi vaitastikā nāma śarā āsannayodhinaḥ |
droṇasya viditā rājandhṛṣṭadyumnamavākṣipan || 51 ||
7.98.52
sa vadhyamāno bahubhiḥ sāyakaistairmahābalaḥ |
avaplutya rathāttūrṇaṃ bhagnavegaḥ parākramī || 52 ||
7.98.53
āruhya svarathaṃ vīraḥ pragṛhya ca mahaddhanuḥ |
vivyādha samare droṇaṃ dhṛṣṭadyumno mahārathaḥ || 53 ||
7.98.54
tadadbhutaṃ tayoryuddhaṃ bhūtasaṃghā hyapūjayan |
kṣatriyāśca mahārāja ye cānye tatra sainikāḥ || 54 ||
7.98.55
avaśyaṃ samare droṇo dhṛṣṭadyumnena saṃgataḥ |
vaśameṣyati no rājñaḥ pāñcālā iti cukruśuḥ || 55 ||
7.98.56
droṇastu tvarito yuddhe dhṛṣṭadyumnasya sāratheḥ |
śiraḥ pracyāvayāmāsa phalaṃ pakvaṃ taroriva |
tataste pradrutā vāhā rājaṃstasya mahātmanaḥ || 56 ||
7.98.57
teṣu pradravamāṇeṣu pāñcālānsṛñjayāṃstathā |
vyadrāvayadraṇe droṇastatra tatra parākramī || 57 ||
7.98.58
vijitya pāṇḍupāñcālānbhāradvājaḥ pratāpavān |
svaṃ vyūhaṃ punarāsthāya sthiro'bhavadariṃdamaḥ |
na cainaṃ pāṇḍavā yuddhe jetumutsahire prabho || 58 ||
Commentaries (5)
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara 1650, Sanskrit
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (1)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit