Pramāṇa · Search · About · API

Harishcandrakhyayika 5.2

Hariścandrākhyāyikā 5.2

Language
Sanskrit

5.2.1

bandhanānmuktasya śunaḥśepasyottarakālīnaṃ vṛttāntaṃ darśayati—
tamṛtvija ūcuḥ—'tvameva no'syāhnaḥ saṃsthāmadhigacche'ti
atha haitaṃ śunaḥśepo'jñaḥsavaṃ dadarśa | tametābhiścatasṛbhirabhimuṣāva—
'yacciddhi tvaṃ gṛhe gṛhe' iti | athainaṃ drokṇalaśamabhyavanināya—
'ucchiṣṭaṃ camvorbhara' ityetayā ṛcā | atha hāsminnannārabdhe
pūrvībhiścatasṛbhiḥ sa svāhākārābhiḥ juhavāṃcakāra | athainamavabhṛthamabhyavanināya—'tvaṃ no agne varuṇasya vidvān' ityetābhyām
athainamata ūrdhvamagnimāhavanīyamupasthāpayāṃcakāra—'śunaścicchepaṃ
niditaṃ sahasrāt' iti
yannividdhītyādibhiścatasṛbhirṛgbhirabhiṣutaṃ kṛtavān| athainamabhiṣutaṃ somametayocchiṣṭamborityṛcā droṇakalaśamabhilakṣyāvanināya droṇakalaśe prakṣiptavān| athānantaramasminhariścandre'nvārabdhe śunaḥśepamupaspṛśatīti satyuktābhya ṛgbhyaḥ
pūrvābhiryatra śrāvetyādibhiścatasṛbhirṛgbhiḥ svāhākārasahitābhiḥ somaṃ juhavāṃcakāra| yatra śrāvetyādikaṃ sūktaṃ navarcaṃ tatra yannividdhīti pañcamīṃ tāmārabhya catasṛbhirṛgbhirabhiṣavaḥ| ucchiṣṭamityādikā navamī tayā droṇakalaśe prakṣepaḥ
yatra śrāvetyādibhiścatasṛbhirhoma ityevaṃ kṛtsnasya sūktasya viniyogaḥ| atha homānantarameva kartavyamavabhṛthamabhilakṣyāvanināya sarvamavabhṛthasādhanaṃ taddeśe nītvā tvaṃ
no agna ityādikābhyāmṛgbhyāmavabhṛthayāgaṃ kṛtavān| atha tathā kṛtvā tata
ūrdhvamenamāhavanīyamagniṃ śunāścadityādinopasthāpayāṃcakāra hariścandramupasthāne
prerayāmāsa| ṣo'yamajjaḥsavaḥ| iṣṭapaśusāṃkaryamantareṇāñjasajumārgeṇānuṣṭhitatvāt

5.2.2

atha ha śunaḥśepo viśvāmitrasyāṅkamāsasāda| sa hovācā-jīgartaḥ sauyavasiḥ—'ṛṣe, punarme putraṃ dehīti'| 'neti' hovāca viśvāmitro, 'devā vā imaṃ mahyamarāṃsateti'| sa ha devarāto vaiśvāmitra āsa| tasyaite kāpileyabābhravāḥ
sa hovācājīgartaḥ sauyavasiḥ—'tvaṃ vehi, vihvayāvahā' iti | sa hovāca ajīgartaḥ sauyavasiḥ—
'āṅgiraso janmanāsyājīgartiḥ śrutaḥ kaviḥ
ṛṣe paitāmahāttantormāpagāḥ punarehi mām ||1||' iti
sa hovāca śunaḥśepaḥ—
'adarśastvā śāsahastaṃ na yacchūdreṣvalapsata
gavāṃ trīṇi śatāni tvamavṛṇīthā madaṅgiraḥ ||2||' iti
sa hovācājīgartaḥ sauyavasiḥ—
'tadvai mā tāta tapati pāpaṃ karma mayaḥ kṛtam
tadahaṃ nihnave tubhyaṃ pratiyantu śatā gavām||3||' iti
sa hovāca śunaḥśepaḥ—
'yaḥ sakṛtvāpakaṃ kuryātkuryādinattato'param
nāpāpāḥ śaudrānyāyādasaṃdheyaṃ tvayā kṛtam||4||' iti
pratyekameva prāpnuvantu| itarayoḥ putrayorgovo mā bhūvam̐stavaiva sarvāḥ santivati| tataḥ
ca śunaḥśepo gāthayā pratyuttaraṃ dadau| yaḥ pumāndharmaśāstrabhītirahitaḥ sakṛtpāpakaṃ
kuryātsa pumāṃstataḥ pāpādanyadenalpāpaṃ tadabhyāsavaśātkuryādeva| tvaṃ tu śaudrātrayāyāḥ
cīcajātisaṃbandhinaḥ krūrādācaraṇātpāpāgāḥ = apagato na bhavasi| asaṃdheyaṃ =
pratisaṃghānarahitaṃ pāpaṃ tvayā kṛtamityeṣā śunaḥśepasya pratyuktiḥ
atha viśvāmitrakṛtyaṃ darśayati—
'asaṃdheyamiti' ha viśvāmitra upapapāda| sa hovāca viśvāmitraḥ—
'bhīma eva sauyavasiḥ śāsena viśiśāsiṣuḥ
asthānmaitasya putro bhūrmaivopehi putratām ||5||' iti
atha śunaḥśepaviśvāmitrayoruktipratyuktī darśayati—
sa hovāca śunaḥśepaḥ—

5.2.3

'sa vai yathā no jñapayā rājaputra tathā vada
yathaivāṅgirasaḥ santupeyāṃ tava putratām ||6||' iti
sa hovāca viśvāmitraḥ—
'jyeṣṭho me tvaṃ putrāṇāṃ syāstava śreṣṭhā prajā syād
upeyā daivaṃ me dāyaṃ tena vai tvopamantraya ||7||' iti
purātmānaṃ ṛṣiṃ vipra (pra) tapasā ṝtavānasi
evamāṅgirasaṃ mā tvaṃ vaiśvāmitramṛṣe kuru || iti
punarapi śunaḥśepaviśvāmitrayorvṛttāntaṃ darśayati—
sa hovāca śunaḥśepaḥ—
'saṃjñānāneṣu vai brayātsauhārdyāya me śriyai
yathāhaṃ bharataṛṣabhopeyāṃ tava putratām ||8||' iti
atha ha viśvāmitraḥ putrānāmantrayāmāsa—
'madhucchandāḥ śṛṇotana ṛṣabho reṇuraṣṭakaḥ
ye ke ca bhrātaraḥ stha nāsmai jyaiṣṭhyāya kalpadhvam ||6||'iti
atha viśvāmitraputrāṇāṃ vṛttāntamāha—
tasya ha viśvāmitrasyaikaśataṃ putrā āsuḥ| pañcāśadeva
jyāyāṃso madhucchandasaḥ, pañcāśatkanoyāṃsaḥ
teṣāṃ madhye jyeṣṭhānāṃ vṛttāntamāha—
tadye jyāryāṃso, na te kuśalaṃ menire| tānanvu vyājahāra—
'antāntraḥ prajā bhakṣīṣṭeti| ta ete'ndhrāḥ puṇḍrāḥ śabarāḥ
pulindā mūtibā ityudantyā bahavaḥ| vaiśvāmitrā dasyūnāṃ
bhūyiṣṭhāḥ
jyeṣṭhānāṃ vṛttāntamuktvā madhucchandasaḥ tatkaniṣṭhānāṃ ca vṛttāntaṃ
gāthayā darśayati—
sa hovāca madhucchandāḥ pañcāśatā sārdham—
'yannaḥ pitā saṃjānīte tasmintiṣṭhāmahe vayam
purastvā sarve kurmahe tvāmanvañco vayaṃ smasi ||1||' iti
puraskṛtya jyeṣṭhaṃ kṛtvā vartāmahe| tvāmanvakvaḥ śunaḥśepamanugacchantaḥ smasi bhavāma ityuktavān
atha ha viśvāmitraḥ pratītaḥ putrāṃstuṣṭāva
te vai putrāḥ paśumanto vīravanto bhaviṣyatha
ye mānaṃ me'nugacchanto vīravantamakarta mā

Linked texts (3)