Jivanandanataka (Anandaramamakhin) 1
Jīvānandanāṭaka (Ānandarāmamakhin) 1
- Language
- Sanskrit
Contents
- 1.2 — 3 parts
- 1.15 — 1 part
- 1.16 — 4 parts
- 1.20 — 1 part
- 1.21 — 1 part
- 1.33 — 2 parts
- 1.35 — 1 part
- 1.36 — 2 parts
- 1.49 — 4 parts
1.1
śrīmadānandarāyamakhipraṇītaṃ
jīvānandanam
prathamo'ṅkaḥ
lakṣmīkairavabandhukalpakatarūm̐llabdhvātha labdhepsite
bhūyo mathnati devadānavagaṇe dugdhābdhimṛddhaśrame
tasyānandathunā samaṃ samudayankumbhaṃ sudhāpūritaṃ
bibhrāṇaḥ svakare karotu bhavatāṃ bhadrāṇi dhanvantariḥ
1.2
api ca
prāgjanmīyatapaḥphalaṃ tanubhṛtāṃ prāpyeta mānuṣyakaṃ
tacca prāptavatā kimanyaducitaṃ prāptuṃ trivargaṃ vinā
tatprāpterapi sādhanaṃ prathamatau deho rujāvarjitastenārogyamabhīpsitaṃ diśatu vo devaḥ paśūnāṃ patiḥ
1.2.p1
nāndyante
1.2.p2
sūtradhāraḥ—māriṣa, itastāvat
1.2.p3
praviśya
1.3
pāripārśvakaḥ—bhāva, eṣo'smi
sūtradhāraḥ—
rītiḥ sukhapadansāsā śāradīyā vijṛmbhate
pūrṇacandrodayaścāyaṃ nihanti dhvāntamāmayam
1.4
api ca
kramamāṇeṣu digante jaladharajāleṣu śaṅkhadhavaleṣu
śāntimupayāti sahasā kāluṣyadaśā bhṛśaṃ payasām
1.5
pāripārśvakaḥ—ataḥ kimācaritavyam
sūtradhāraḥ—śṛṇu tāvat | atra tañjāpure paurajānapadā deśāntarādāgatāśca bṛhadīśvararathotsavadidṛkṣayā saṃghībhūtāḥ
sarasakavitānāmno hemnaḥ kaṣopalatāṃ gatā
viharaṇabhuvaḥ ṣaḍdarśanyā vivekadhanākarāḥ
vidadhati tapolbhyāḥ sabhyā ime mama kautukaṃ
tadiha hṛdayaṃ nāṭyenaitānupāsitumīhate
1.6
pāripārśvakaḥ—(saśiraḥkampam |) kaṃ punaḥ prabandhamavalambya
sūtradhāraḥ—nanvasti mama vaśe sahṛdayajanahṛdayacandanaṃ jīvānandanaṃ
nāma navīnaṃ nāṭakamiti
pāripārśvakaḥ—kastasya prabandhasya kaviḥ
sūtradhāraḥ—vidvatkavikalpatarurānandarāyamakhī | ya eṣa iha
gurudevadvijabhakto naimittikanityakāmyakarmaparaḥ
dīnajanādhīnadayo viharati samare ca vikramārka iva
1.7
yaḥ snāto'jani divyasindhusalile yaḥ svātmavidyāśrito
yenākāri sahasradakṣiṇamakho yaḥ sadbhiDIRāśrīyate
so'yaṃ tryambakarāyayajvatilako vidvatkavīnāṃ prabhoryattātasya nṛsiṃharāyamakhinastulyaprabhāvo'nujaḥ
1.8
pāripārśvakaḥ—(sabahumānam |) āḥ, jñāyata evāyam | kiṃ tvasya sarvalokaviditā apyete guṇāḥ prabandhanirvāhadhurvahatvamavabodhayituṃ neśate | yataḥ
ārādhnoti yadeṣa bhaktibharito devāndvijātīngurūnyacca śraddhavadātanòti samaye nityādikarmātrikam
yaddīneṣu dayāṃ karoti samare śauryaṃ yadālambate
tatsarvaṃ narasiṃhayajvasutatālābhasya līlāyitam
1.9
idaṃ tu śrotavyam
ānandarāyamakhino vālmīkeriva yoginaḥ
itarāpekṣaṇātmāraḥ svataḥ sārasvatodayaḥ
1.10
sūtradhāraḥ—(vihasya |) māriṣa, tvaṃ na jānāsi yata evaṃ bravīṣi
śaṛṇu tāvat
ābālyādapi poṣito'jani mayā premṇā tathā lālitastenāsau sarasāmupaitu kavitāmānandarāyādhvarī
ityekakṣitipālavaṃśajaladherdevyā girāṃ jātayā
śrīśāhāvanināyakākṛtibhṛtā nūnaṃ prasādaḥ kṛtaḥ
1.11
ata eva
kavīnāṃ pūrveṣāṃ kathamapi ca cittairavahitairgṛhītā yā nāsītsarasakavitāsārapadavī
asau tāmākrāmanharati narasiṃhādhvarikulapradīpaḥ sūrīṇāṃ śravaṇayugajāḍyāndhatamasam
1.12
pāripārśvakaḥ—śrīśāharāja iti nāma dadhatyāḥ sarasvatyāḥ kiyānānandarāyamakhini dayāviśeṣaḥ | yataḥ
puṣyatkautukapadmasaṃbhṛtakaradvandvāṅgulīvellanadrāṅgiṣpīḍitacandramaṇḍalagalatpīyūṣadhārāsakhaiḥ
vāggumphairbalavairivāritaśacīdhammillamallīsarasphārāmodamadāpahaiśca kavayatyānandarāyādhvarī
1.13
yuktamuktaṃ ca bhāvena ‘śāhabhūpatirūpeṇa girāṃ devī jātā’ iti | kathamanyathānanyasādhāraṇamasya prāgalbhyam | tadidānīmidamutprekṣyate—
bhartuṃ lālayituṃ bhuvi prathayituṃ vidvajjanānāśritānśrīśāhakṣitipātmanā kṣitigatāṃ matvā girāṃ devatām
āsiñcannasakṛtkamaṇḍalujalairaṅgāni paryākulo
dhātā vāhanahaṃsapakṣapavanaistāpaṃ kilāpohati
1.14
sūtradhāraḥ—tanniyojaya bhūmiparigrahāyāsmadvargyaṃ śailūṣagaṇam
pāripārśvakaḥ—bāḍham | kiṃ tu santi kasubthānasubāyakasya jīvasya parijanā vijñānaśarmaprabhṛtayaḥ pratināyakasya ca yakṣmaṇaḥ parijanāḥ pāṇḍuśvāsakāsajvaragulmātisāraprabhṛtayaḥ | teṣāṃ yadyapi bhūmikāgrahaṇapaṭavo naṭavaṭavaḥ
puṇḍarīkakeyūrakamayūrakasāraṅgakataraṅgakaprabhṛtayaḥ saṃnahyanti | tathāpi prayogasya bahutvena duravagāhatayā kathamabhīpsitārthasiddhirbhaviṣyatīti vicāreṇa
vyākupyata iva me hṛdayam
sūtradhāraḥ-yatkiṃcidetat | mahatāmeṣāṃ sāmājikānāmanugraha evāsmākamabhīpsitamarthaṃ samagrayiṣyati | yataḥ
jāḍyaṃ bhinatti janayatyadhikaṃ paṭutvaṃ
sārvajñamāvahati saṃmadamātanoti
vidveṣivargavijayāya dhṛtiṃ vidhatte
kiṃ kiṃ karoti na mahaddjanaṃ janasya
1.15
pāripārśvakaḥ-evaṃ ca manye tvayā saha spardhamāno'pi vikaṭanāmā
naṭavaṭurabhinayavidyāyāṃ mahadanugrahāttvayaiva vijeṣyata iti
sūtradhāraḥ-vikaṭo nāma naṭavaṭurmayā saha spardhata ityatattvavido vacanam | śṛṇu tāvat
abhinayavidyāviṣaye durahaṃkārākulīkṛto vikaṭaḥ
sa naṭavaṭurmā vāñchantyabhibhavituṃ jīvamiva yakṣmā
1.15.p1
nepathye
1.16
are re śailūṣāpasada, 'abhibhavituṃ jīvamiva yakṣmā' iti kimasaṃbhāvitamarthaṃ dṛṣṭāntayasi
mayi jīvati jīvasya svāmino mantriṇi priye
durbalo yakṣmahatakaḥ kathaṃ vābhibhavennṛpam
1.16.p1
sūtradhāraḥ-(ākarṇya |) māriṣa, jīvarājamantriṇo vijñānaśarmaṇo bhūmikāmādāya mama kanīyānkalahaṃso raṅgabhuvamavatarati | tadāvāmapyanantarakaraṇīyāya sajjībhavāvaḥ
1.16.p2
iti niṣkrāntau
1.16.p3
prastāvanā
1.16.p4
tataḥ praviśati jīvamantrī vijñānaśarmā
1.17
vijñānaśarmā—('arere śailūṣāpasada-' ityādi paṭhitvā vicintya |) sarvathā
rājasamīpaṃ gatvā tadanujñayā yakṣmaṇaḥ pravṛttimapalabdhuṃ cārānpreṣayiṣyāmi
athavā 'tatpravṛttyupalambhāya preṣaya dhāraṇām' iti mayokto rājā tathā
kuryāt | (śrutimabhitīya |)
dikṣūddañcati tāmracūḍarasitaṃ yaddhrasvadīrghaplutaprāyovarṇanibhaṃ bravīti tadidaṃ vyuṣṭā niśābhūditi
strīṇāṃ nirgamanaṃ vihatya patibhirbrūte vinaivākṣaraiḥ
krīḍāveśmakapāṭikāvighaṭanannaikārapāramparī
1.18
tadidānīṃ devyā prasannayā buddhyā saha rājā pratibudhya nivaset | tadupasarpāmi | (iti puro dṛṣṭikṣepamabhinayan |)
cañcatkheṭakṛpāṇakañcukaśirastrākalpadṛpyadbhaṭā
sādivyañjitavakramaṇḍalagativalgatturaṅgavrajā
gaṇḍadvandvagalanmadāmbumukharībhūtadvirephadvipā
dṛṣṭyorme kutukāya rājabhavanadvāropakaṇṭhasthalī
1.19
api ca
prauḍhāmātyaniruktamantrapadavīvisrambhasaṃcāriṇo
rājño duḥsahatejaso niśamane yadvaddhṛtaṃ dveṣiṇaḥ
prāsādapratihāravediṣu tathā snehāṅgapātrasthitāḥ
pratyūṣopagame pradīpamukulāḥ kāntiṃ tyajantyañjasā
1.20
(puro vilokya |) kā punariyaṃ tapaścaraṇajanitaprabhutvagauraveva māmabhivartate
gāḍhonnaddhajaṭākalāpakapilaśrīdhūtavālātapā
bibhrāṇā bhasitānulepadhavalacchāyāṃ tanuṃ pāvanīm
bhikṣāpātramayūrapicchacayabhṛtpāṇidvayā me'dhunā
kāṣāyāmbaradhāriṇī kalayati svānte dhṛtiṃ tāpasī
1.20.p1
nipuṇaṃ nirūpya
1.21
asyāmakṣibhruvaṃ nāsā radapaṅktī radacchadaḥ
cubukaṃ mandahāsaśca dhāraṇāyāmivekṣyate
1.21.p1
tataḥ praviśati tāpasīveṣā dhāraṇā
1.22
dhāraṇā—ahaṃ khu paccatthirāābhiseṇaṇasaṃṇāhaṃ kassa vi purisassa
muhādo sudavanteṇa raṇṇā 'imaṃ uttantaṃ puraṃ pavisia jāṇīhi' tti pesidahni | mae vi tāvasīvesāe taha āṇia raṇṇo samīve samāgamīadi
(agrato dattadṛṣṭiḥ svagatam |) eso viṇṇāṇasammā amacco āacchadi| hodu
veseṇa padāremi ṇam | jajjavi savvassi vi kajje imassa aṇumadiṃ viṇā
rāā ṇa pavaṭṭai taha vi jaṃ maha saṃsao vaṭṭai tā eakassa paāso ṇa
bhave | (iti parikrāmati |) (ka)
mantrī—(dṛṣṭvā svagatam |) iyaṃ tāpasī rājaprahitā pracchannā kiṃ dhāraṇā
bhavet | bhavatu | pṛcchāmi | (prakāśam |) aye tāpasi, kā tvam | kuta
āgacchasi
dhāraṇā—(svagatam |) imassa paḍivaaṇaṃ bhāsantareṇa bhaṇemi | aṇṇahā kahaṃ vi jāṇissadi iaṃ seti | (prakāśam |) ahaṃ khalu gārgī yakṣmaṇo rājño vayasyā devyā gṛhiṇyāḥ snehasarvasvabhājanaṃ tadantaḥpurādevāgacchāmi | (kha)
mantrī—(svagatam |) bhavedeveyaṃ dhāraṇā tāpasīveṣeṇa ripupravṛttimupalabhyāgatavatī | ayaṃ svanāmānuguṇamabhijño vā na veti māṃ parīkṣituṃ saṃskṛtabhāṣayā veṣānuguṇamapalapate pratipakṣakule ca pakṣapātamātmanaḥ sūcayati | bhavatu | ahamapyajānannivānunayanpṛcchāmyenām | (prakāśam |) aye tāpasi,
nikhilaṃ jagataścaritaṃ vijñātaṃ te samādhinaiva bhavet
tanme mahāprabhāvā bhāgyenāsāditā bhavatī
1.23
dhāraṇā—(svagatam |) maṃ tāvasiṃ evva jāṇia maha muhādo paccatthirāappauttiṃ suṇiduṃ aṇuṇaappaāro eso | hodu | ahaṃ vi ajāṇantīva
pucchāmi | (prakāśam |) kastvam | kva gacchasi | sūnṛtena te vacanena sādhurbhavāniti pṛcchāmi | (ka)
mantrī—(svagatam |) iyamātmānaṃ gopayati | ahamapi tathaivottarayāmi
(prakāśam |) kāryaviśeṣe'dhikṛtaṃ jānīhi yenaivamadhikṛtastannikaṭe gacchāmi
dhāraṇā—(svagatam |) esā vipakkhajaṇapakkhavādiṇitti gopa ṇappaāro
eso | (prakāśam |) kenādhikṛto'si | (kha)
mantrī—bhagavati, tvameva jānāsi | yataḥ praṇidhānena yoginaḥ sakalamapi pratyakṣayanti
dhāraṇā—(svagatam |) kahaṃ edaṃ āpaḍidam | hodu | joiṇo via
āsiaṃ karia amaccaṃ vañcemi | (iti dhyānārūḍhā tiṣṭhati |) (ga)
mantrī—(svagatam |) eṣā khalu
kṛtvā svastikamāsanaṃ karayugaṃ vinyasya jānudvaye
nāsāgrārpitatārakā natamṛjūkṛtyāvalagnaṃ dṛḍham
niḥśvāsocchvasitoparodhaghaṭitastaimityapīnastanī
citte me kṛtasaṃyameva kurute dhūrtā mahatkautukam
1.24
(prakāśam |) pariniṣṭhitaṃ yogābhāsanaṃ bhavatyāḥ
dhāraṇā—(dhyānādviramya sasmitam |) jīvasya rājño mantrī vijñānaśarmā
bhavān
mantrī—mahāprabhāvā yogasiddhimatī bhavatī | tathāhi
buddhyā mahatyā kṛtasāhacaryā deve nije darśitabhūribhaktiḥ
parapravṛttiṃ vidatī mahimnā dhāraṇā tvaṃ tvahite hite ca
1.26
dhāraṇā—(svagatam |) kiṃ jāṇidaṃ mhi amacceṇa jahatthanāmadheeṇa jaṃ
tāvasīvaṇṇaṇavvājeṇa ahaṃ jevva vaṇiṇadā | hodu | evvaṃ bhaṇāmi | (prakāśam |)
mahānkhalu yogaprabhāvaḥ | (ka)
mantrī—bhagavati, tava na kiṃcitprāṇināmantargatamaviditamasti | atastvāṃ prārthaye | kathamasmākaṃ rājani yakṣmā manyate | yoginyāstava duḥkhiteṣu
kathameṣāṃ duḥkhavimuktiḥ syāditi cittaparikarmaviśeṣaḥ karuṇā bhavatyeva
yogāṅgeṣu yameṣu vāṅmanasayoryathārthatvarūpaḥ satyaṃ nāma dvitīyo yamo'pi
tathā | ata idaṃ nirviśaṅkaṃ prārthanāpūrvakaṃ pṛṣṭāsi
dhāraṇā—(svagatam |) jakkharājapakkhavādavisese vi joiṇīe pucchidassa jahatthuttaraṃ abhaṇia asakkaṃ ṭhāḍhuṃ tti maṇṇai amacco | (prakāśam |)
kimanyat | pura
dhāraṇā—(svagatam |) eso attakeraassa pahuṇo amacco | tā pahujaaviṣaṇṇīe mantavicārasiddhīe parapakkhabalaṭṭhidiṃ edassa jevva kahaissam | (ka)
(prakāśam |) sarvarogarā़jo yakṣmā niṣpratīkāra iti sarvajanaviditametat
śṛṇu tāvat | parīvārā etasya rogaviśeṣā bhīmarūpā bahavaḥ | tathāhi
jvarapāṇḍupramehārśaḥ śūlagulmabhagaṃdarāḥ
kāsaśvāsāvatīsārasaṃnipātāśmarīvraṇāḥ
1.27
kiṃ ca
rogā mūrdhni śataṃ caturnavatirevākṣṇostathā nāsikāṃ
pratyāṣṭādaśa karṇayorapi tathā vaktre catuḥsaptatiḥ
pañcaivaṃ hṛdi kiṃ ca santi bahavaḥ sarve'pyamī dustarāḥ
prāptau kalkakaṣāyalehyavaṭakaprāyauṣadhānāmapi
1.28
tasmāddurjayo yuṣmābhiḥ
mantrī—(svagatam |) iyaṃ kila bhītyā nisargakātarā prabalaparabalapraveśahṛdayā madīyaprabhāvamajānatī svabuddhyanurūpaṃ kimapi pralapati | bhavatu
kimanayā vṛthā saṃvādakadarthanayā | prastutakāryasādhanārthamimāṃ tāvadantarayāmi | (prakāśaṃ sopahāsam |)
ālokya śātravabalaṃ bahudhāraṇe tvaṃ
bhītāsi saṃprati rasaṃ pratipannadhairyā
jīvasya jīvitasame mayi satyamātye
bhūyātkathaṃ bata virodhiśirodhirohaḥ
1.29
dhāraṇā—(vihasya |) kadhaṃ jāṇidahmi amacceṇa | tā kahemi vissaddhaṃ
jahatthaṃ suṇādu amacco | ahaṃ khu deīe buddhīe sahaarī raṇṇā jīveṇa
tāvasīvesaṃ karia rattimmi puraṃ pavisia jakkharāassa viāraṇīo vavasāo tti pesidahmi | taha jjeva vicāria ajjaṃ padāreduṃ pacchaṇṇe va
ṭhidahmi | (ka)
mantrī—yujyata etat | ato rājasamīpameva gacchāvaḥ
dhāraṇā—tumaṃ jevva gadua imaṃ vuttantaṃ bhaṇāhi | raṇṇo ṇivedaṇādo
vi tuha purado kajjāṇiveyaṇaṃ abbhahidam | ahaṃ uṇa dujjaṇasaṃsaggakidaṃ
kalusaṃ pakkhāleduṃ mahāṇadiṃ vhāduṃ gacchemi | (kha) (iti niṣkrāntā |)
mantrī—(savicāram |) yadyapi kuṭilaprakṛtayaḥ svāmini nibaddhadṛḍhabhaktayo durjayā eva parasainikāstathāpi kimasādhyaṃ buddhivibhavasya | yataḥ
durjāte sumahatyapi kṣitiphteḥ śālīnatāṃ saṃtyajañśatrūñjetumathepsitaṃ ghaṭayituṃ śaknotyupāyena yaḥ
prāyo mantripadaṃ mahonnatamatiḥ prāptuṃ sa evārhati
strotsekī na tu paṇḍito bhuvi jano vācā vadanpauruṣam
1.30
ata idānīm
saṃcintayāmi kaṃcana saṃprati samayocitaṃ jayopāyam
yenāsmākaṃ śreyo bhavitā sahasā parājayo dviṣatām
1.31
(iti dhyānaṃ nāṭayan |) āḥ, cintito'yamabādhitopāyaḥ | tathāhi
prathante yāstisraḥ prabalajaḍatīkṣṇāḥ prakṛtayo
vaśīkāre tāsāṃ jagati sadupāyāḥ paramamī
kramātsnehāste te kuśalamatibhiḥ saddbhiruditāstathā tīkṣṇopāyā niyatamupacārāśca madhurāḥ
1.32
tasmātprabalajaḍatīkṣṇaprakṛtīnāṃ vātapittakaphānāṃ madhye prabalo yo vātaḥ
sa tu bahuvidhasnehaviśeṣaprayogeṇa vaśīkāryaḥ | tadanugatasya pittasya madhuropacāreṇaiva sukaro vaśīkāraḥ | ubhayaviruddho jaḍo yaḥ kaphastannetaropāyasyāprasarāttīkṣṇaprayogeṇaiva sa vaśamānetavyaḥ | evaṃ ca tattatsamucitairupāyaiḥ sarvāmayanidāneṣu vātādiṣu svādhīneṣu tajjanitānāmitareṣāmunmeṣa eva dūrato'pāstaḥ | kiṃ ca
sarvasminviṣaye niraṅkuśatayā yaddurniṃrodhaṃ manaḥ
prāyoṃ vāyuriva prakṛṣṭabalavatsarvātmanā cañcalam
tatkāmādibhiruddhatairupahataṃ saṃpreritairyakṣmaṇā
tatsauhārdamupetya yadyapi punarnaḥ prātikūlyaṃ caret
1.33
atastadapi mahādhikāreṇa vaśīkṛtya mahati vyāpāre viniyojya tairapi
durbhedaṃ kariṣyāmi | yadyapi madvirodhiceṣṭo'jñānaśarmā matsannidhāne rājña
upajāpena kāryabhedameva janayet tathāpi jāgratiḥ phalakarmaiva (?)
sarvānarthanidāne yakṣmaṇi tasminsamūlameva mayā
unmūlite tato naḥ kartavyaṃ nāvaśiṣyate kiṃcit
1.33.p1
tathākartumeva tāvadrājanikaṭameva gacchāmi | (iti katicitpadāni gatvā puro
vilokya |) idaṃ tadrājabhavanam | yāvatpraviśāmi | kaḥ ko'tra bhoḥ
1.33.p2
praviśya
1.34
pratīhāraḥ-mantrin, kimājñāpayasi
mantrī-prāṇa dauvārika, saṃprāptaṃ māṃ rājñe nivedaya
prāṇaḥ-tathā | (ityantaḥpuraṃ praviṣṭaḥ |)
mantrī-(parito vilokya |) iha khalu
saṃmṛjya śodhinībhiścatvaravedītaleṣu ramyeṣu
racayanti raṅgavallīrantaḥpuracārikā etāḥ
1.35
gṛhṇanvetralatāṃ vṛtyavasaropekṣo jaratkañcukī
rājā māmavalokayediti samaṃ vatsena gaustiṣṭhati
vāditradhvanimaṇḍalīkṛtagarudvarhī naṭatyaṅgaṇe
deva tvaṃ vijayībhaveti guṇayannāste śukaḥ pañjare
1.35.p1
praviśya
1.36
dauvārikaḥ—(mantriṇaṃ prati |) svāmin, bhavantaṃ draṣṭuṃ buddhyā saha devyā
bhadrāsanamadhivasati rājā
mantrī—
atiparicaye'pi rājño bibhemi sahasopagantumabhyarṇam
yenāgneriva tejaḥ sphuradasyārānnivartayati
1.36.p1
(vicintya |) parapakṣaṃ prati prativicāraṇāya preṣitāṃ dhāraṇāṃ pratīkṣamāṇa
iva lakṣyate | bhavatu tadetadahaṃ vakṣyāmi
1.36.p2
tataḥ praviśati buddhyā devyā saha rājā jīvaḥ
1.37
mantrī—(upasṛtya |) vijayatāṃ mahārājaḥ
rājā—ito niṣīdatu bhavān | (iti mantriṇe āsanaṃ nirdiśati |)
mantrī—(āsane upaviśya svagatam |) eṣa khalu
gaṇḍūṣodakaśodhite'pi vadane tāmbūlaraktādharaḥ
snānāpohitacandane'pi vapuṣi proddāmatatsaurabhaḥ
nirṇikte nicaye dhṛte'pi kanakākalpena pītāmbaraḥ
so'yaṃ satyapi na pramādyati sadācārādatiprābhave
1.38
(prakāśam |) mahārājena prahitāyā dhāraṇāyā mukhāttatratyaḥ sarvavṛttānto
vidita eva | sā punardurjanasaṃsargadoṣaparihārāya nadīṃ snātuṃ gatā | tayā ca
mayi saṃkramitastatratyavṛttāntaḥ
rājā—(sotkaṇṭham |) kathamiva
devī—ahaṃ vi avahidahni | (ka)
mantrī—(svagatam |) iyaṃ hi devī
kimapi niyamitāgraiḥ kuntalaiḥ snigdhanīlaiḥ
parilasadparāṅgā dhārayantī dukūlam
dhavalamupari bhartuścāmaraṃ dhūyamānaṃ
viramayati kareṇa vyaktamākarṇanāya
1.39
(prakāśam |) śrotavyamidaṃ dhāraṇāvacanam | yakṣmahatakaḥ purānniṣkrāmaṇamevāsmākamicchatīti
rājā—kimatra pratividhātavyam
devī—(sodvegam |) dāṇiṃ kiṃ kumbho | (ka)
mantrī—devi, mā bhaiṣīḥ | pratividhānaprakāro'pi dhāraṇayā viditaḥ
rājā—kathamiva
mantrī—(karṇe) evamevam
rājā—kathamidaṃ dhāraṇayā nirdhāritam
mantrī—rasagandhakaprayogamantareṇa saparivāro'hamajaya iti yakṣmarājasya
hṛdayaṃ viśvasanīyayā tāpasīveṣayā dhāraṇayā gṛhītam
devī—(sāśvāsam |) jai evvaṃ tā kahaṃ amhehiṃ rasagandhaā saṃpādaṇijjetti | (kha)
rājā—
śaṃbhorvīryaṃ raso nāma śarvāṇyā nāma gandhakaḥ
tābhyāmeva prasannābhyāṃ tau grāhyāviti me matiḥ
1.40
devī—keṇa uṇa uvāeṇa tāṇaṃ pasādo saṃpādaṇijjo | (ga)
mantrī—upāsanayaiva
rājā—yuktamuktaṃ bhavatā | śrūyate hi purā mṛkaṇḍurumāpatimupāsya
putraṃ lebhe | tatputro'pi tadupāsanayā mṛtyumukhānmukto dīrghamāyuralabhateti
mantrī—samyagavagataṃ mahārājena | yataḥ khalveṣa
pādāghātatruṭitayamunābhrāntavāhantarodyadraktasrotaḥ samupaśamitāśeṣaśokāśrayāśam
mārkaṇḍeyaṃ vyatanuta yadā sarvabhūtaistadādistutyaṃ mṛtyuṃjaya iti yaśaḥ sphāramīśaḥ prapede
1.41
rājā—purā khalu devadānavairamṛtārthibhirmahoragayoktrapariveṣṭitavikṛṣyamāṇamandaramanthānadaṇḍairmathyamāne dugdhasāgare garalamudbhaṭamutthitamasahamānebhuvaneṣu vinaṣṭaprāyeṣu palāyanābhimukhe caturmukhe vigalitaujasi biḍaujasi
bhagavānevaipa viṣamaśnan jagadanukakampe | tathāhi
meghākrāntadigantadarśarajanīmūrchattamomecakaṃ
tāpadrāvitadevadānavanaraṃ yaḥ kālakūṭaṃ garam
jagdhvā jambhava bālakestribhuvanatrāṇaṃ tatānāñjasā
tasya drāṅmahimā na vāṅmanasayoḥ panthānamārohati
1.42
mantrī—kimucyate mahimeti | śrūyatāṃ tāvat | tripuravijayaprasaktāvasakta iva svayaṃ tadarthaṃ katicitsādhanāni saṃpādya tānyapi vitathīkṛtya sa
bhagavānnijameva mahimānamabhivyaktavān | tathāhi
sūryācandramasau rathāṅgayugalaṃ sūto vidhātā svayaṃ
rathyāśca nigamāśca yasya rathamārūḍhena bhūmīmayam
meruṃ dhanvavipakvavāsukiguṇaṃ kṛtvā śaraṃ cācyutaṃ
tisrastena puraḥ smitena tu paraṃ dagdhāḥ suradveṣiṇām
1.43
rājā—evamaparimittānyāścaryacaritāni devasya
devī—kiṃ accariaṃ | mahesarassa jaha jaha jāriso upāsanaṃ karedi
taha taha tārisaṃ so taṃ taṃ phalaṃ pāvedi | (ka)
mantrī—evametat
rājā—evamanirdhāraṇīyanānāsvarūpā bhagavatīparametat | paraṃtu bhagavato dayārūpaiveyam | ata eva lokarakṣaṇārthā pravṛttiretasyāḥ | śrūyatāṃ
tāvat
bhaktiprahvamahendramukhyamakhabhukprārabdhabhūristavaprādurbhāvitanirbharapramadayā kāruṇyabhājā yayā
nidrābhaṅgamavāpitena hariṇā dīptaujasā ghātayāmāsāte madhukaiṭabhāvatibalau sā kena vā varṇyate
1.44
mantrī—rājan, tathyamevāha bhavān | asyāḥ kila bhaktavātsalyamananyatulyaṃ paśyāmi
dūroddhūtaviṣāṇakoṭighaṭanācūrṇīkṛtāmbhodharaṃ
preṅkhatpādacatuṣṭayīkhurapuṭaprakṣuṇṇapṛthvītalam
kalpāntābhrakaṭhorakaṇṭhaninadatrastatrilokījanaṃ
vikrāntaṃ mahiṣāsuraṃ yudhi purā ciccheda śūlena yā
1.45
devī—sā khu paramesarī bahuvihadevaāsattirūāvaavā paaṇḍaparakkamakhaṇḍiacaṇḍamuṇḍadhummaloaṇarattabījappahudidāṇavamaṇḍalā suṇīadi caṇḍiāṇāmadheetti | (ka)
rājā—tadapi jñāyate | yathā khalu
śastracchinnasurārisainyapiśitagrāsagrahaprītimatkaṅkakroṣṭari saṃgare suravadhūmuktaprasūne sthitam
devyā śumbhaniśumbhadānavavadhapraklinnacittastuvadrudrendrāgnikṛtāntanairṛtajalādhīśānilaśrīdayā
1.46
mantrī—rājan, evaṃ bhaktavatsalayoranādidaṃpatyorupāsanayā saṃpādanīyā siddhiḥ | kiṃ ca
sāmarthyasiddhau rasagandhakānāṃ saṃyojanārthaṃ sakalauṣadhīśca
saṃpādayāmo'tha tadāśritasya sarvauṣadhīśasya vidhoḥ prasādāt
1.47
devī—kadamaṃ uṇa desaṃ pavisia uvāsaṇijjā ede | (kha)
mantrī-puṇḍarīkapuraṃ praviśya
devī-kahaṃ tattha paveso | (ka)
mantrī-devi,
śakyaṃ tatkhalu puṇḍarīkanagaraṃ gantuṃ manodvāratastatrāste śivabhaktirityanupamā kāpi pramodāspadam
dṛṣṭvā tāṃ prathamaṃ tathā paricayastasyā vidheyastvayā
catvāro'pi bhavanti te karatalaṃ prāptāḥ pumarthā yathā
1.48
rājā-(sotkaṇṭham |)
tāmadvaitāṃ svarūpeṇa bhaktiṃ hṛdayarañjinīm
svīkṛtyāhaṃ bhaviṣyāmi prāptākhilamanorathaḥ
1.49
devī-(sāsūyamiva svagatam |) kahaṃ savvapurusatthappasavittiā setti suṇia sudaghaṇāghaṇagajjido moro vvia ukkaṇṭhido ajjautto | hodu | tā
mae vi saha gantavvam | (prakāśam |) ajjautta, ahaṃ vi āgamissam | (kha)
rājā-(svagatam |) kathamanayāpyāgantavyam | (vicintya |) bhavatu
(prakāśam |) ayi bhadre, bhaktiparādhīnaṃ sāmbamupāsyāvāmabhilaṣitamarthaṃ sādhayāvaḥ | (mantriṇaṃ prati |)
rājyaṃ tvayi samāropya yogye sarvāṅgasaṃhitam
devyā saha śivaṃ sāmbamupāstuṃ yāmi tatpuram
1.49.p1
mantrī-yathā rocate devasya
1.49.p2
iti niṣkrāntāḥ sarve
1.49.p3
iti prathamo'ṅkaḥ
dvitīyo'ṅkaḥ
1.49.p4
tataḥ praviśati ceṭaḥ kāsaḥ
Linked texts (6)
- Śrīkaṇṭhacarita — Maṅkha, Sanskrit
- Jīvānanda — Ānanda, Sanskrit
- Jīvānanda (Ānandarāya Adhvarin) — Ānandarāya Adhvarin, Sanskrit
- Vidyāpariṇaya (Vedakavi) — Vedakavi 1700, Sanskrit
- Vidyāpariṇaya (Ānandarāya) — Ānandarāya 1755, Sanskrit
- Vidyāpariṇayanāṭaka (Ānandarāmamakhin) — Ānandarāmamakhin, Sanskrit