Pramāṇa · Search · About · API

Jivanandanataka (Anandaramamakhin) 2

Jīvānandanāṭaka (Ānandarāmamakhin) 2

Language
Sanskrit

Contents

2.1

kāsaḥ—ahaṃ khalu svamantritahatakopadiṣṭaṃ kimapi rahasyaṃ śṛṇvañjīvo
nāma pratirājā svasminkimapi ceṣṭitumantarmukhastiṣṭhatīti cāramukhādavagatavatā saṃbhrāntena mahārājena yakṣmaṇā kimayaṃ vṛttāntaḥ śrutastvayā na veti
yuvarājaṃ pāṇḍuṃ pṛṣṭvāgaccheti preṣito'smi | atastvarānvito yuvarājasamīpaṃ
gacchāmi | aho mahārājasya yuvarāje mahatī prītiḥ | yataḥ
yadyajñātaṃ svayaṃ tattadyuvarājo'pi vetti cet
tadā rājyādhikāre'sya śaktiḥ syāditi manyate

2.2

(pārśvato vilokya |) kathamiyaṃ chardiḥ | yaiṣā
pravālamṛdulādharaprakaracāruvimbaprabhāhatāhṛtavilocanāñjanaviśeṣadṛśyānanā
mayūrapadakasphuratkaṭhinatuṅgapīnastanī
taraṅgayati kautukaṃ taruṇimaśriyā cetasi

2.2.p1

smaraṇamabhitīya

2.3

ślathajaladharajālaśliṣṭaśītāṃśubimbānabhinavamukurāvirbhūtamuktākadambān
darataralitacakradvandvakhelanmṛṇālānvivaśahṛdayamasyā vibhramānanvabhūvam

2.3.p1

(sabhayam |) tadiyaṃ māmavalokayati cedidānīṃ vibhramamūlyamanupayujya māṃ nirundhīta tato gamanavighnaḥ syāt | (ityuttarīyapaṭena mastakamavaguṇṭhayannanyato gacchati |)

2.3.p2

praviśya

2.3.p3

chardiḥ—ae saṭha, rattimmi muttāphalaṃ paripaṇīkaḍaa purusāidaṃ mae
kāravia dāṇiṃ maṃ pekkhia oguṇṭhitasīso baddhakaṭī kudo palāesi | (ka)

2.3.p4

iti kāsaṃ haste gṛhṇāti

2.4

kāsaḥ—muñca muñca | (iti hastaṃ dhunoti |)
chardiḥ—(dṛḍhaṃ hastamavalambya |) hadāsa, maha paḍiṇṇādaṃ dāūṇa gacchehi | (ka)
kāsaḥ—hañje, yāvadāgatya dāsyāmi
chardiḥ—kudo āgamia | (kha)
kāsaḥ—dhikmūrkhe, nāyamavasaraḥ | paścātkathayiṣyāmi
chardiḥ—jai dāṇiṃ ṇa kahesi ahaṃ vi ṇa muñcemi | (ga)
kāsaḥ—tarhi gṛhāṇa muktāphalasya pratinidhimimāsūrmikām | (ityaṅgulīyakaṃ vimucya prayacchati |)
chardiḥ—idaṃ hodu | kudo āgamia tti kahehi | (gha)
kāsaḥ—kiṃ mama vadhamicchasi | yataḥ
kāryaṃ rājñāṃ mantribhirmantritaṃ yatsarveṣāṃ tatsarvathā gopanīyam
ye'bhivyañjantyetadudyatpramādāḥ śīrṣacchedyāṃstanvate tānnarendrāḥ

2.5

chardiḥ—jaha taha hodu | edaṃ dāva kahehi | (ṅa)
kāsaḥ—(svagatam |) aho dāsyāḥ snehaparipākaḥ | yaḥ paramanarthāya
saṃpadyate | tathā hi
striyaḥ svārthaparāḥ prāyaḥ paraduḥkhaṃ na jānate
aprāṣṭavyaṃ yadaprākṣīdgehinī kaikayādhipam

2.6

(prakāśam |) rājakaulīnametaditi na kathayāmi | muñca | (iti tvarayati |)
chardiḥ—mā bhayāhi tumaṃ | jaṃ mañjasā kkhu ahaṃ rājakajjāṇaṃ | ado
ṇa paāsemi | (ca)
kāsaḥ—(vihasya |) charddikā kila tvaṃ prakṛtyā | tatkuto na prakāśayasi
charddiḥ—(vihasya |) bhasaṇasīlassa kukkurassa via tuha jāyā aham
hodu | edaṃ kahehi patthudam | (ka)
kāsaḥ—(svagatam |) iyaṃ rājakāryakathananirvandhānna muñcati mām
kā gatiḥ | (prakāśam |) hañje, kathayāmi | śṛṇu tāvat
charddiḥ—ohidamhi | (kha)
kāsaḥ—mayā kaṭakapraveśaḥ kartavyo yuvarājasya pāṇḍordarśanāya
charddiḥ—tā kiṃ vicārīadi | amhekerabhaḍakkante sugamo sattūṇo pure
maggo tujjha | sāndaṇakkhatte ṇahe induṇo vvia | (ga)
kāsaḥ—tvaṃ puroparodhamātraṃ jānāsi | tata evaṃ bravīmi
charddiḥ—kiṃ aṇṇaṃ vi tattha kaḍae paḍattaṃ jaṃ mae ṇa jāṇīadi | (gha)
kāsaḥ—śrūyatām
asmatsainyairnirodhaṃ kṛtamagaṇayatā sve pure rūpadiṣṭaṃ
jīvo'mātyena yogaṃ sa kila niśamayanprāpadantarmukhatvam
ityasmākaṃ niśamya prabhurativiśadaṃ cāravaktrātkumāraṃ
gatvā pṛccha tvayedaṃ viditamatha na vetyākulaḥ prāhiṇonmām

2.7

charddiḥ—juvarāeṇa paṇḍuṇā vididaṃ ṇa vetti ṇatthi saṃdeho | jeṇa
edaṃ evva suṇia saalasāmantacakkeṇa saha siddhaseṇio rahassāgāre ṇiddābhaṅkakasāidaloaṇo cintāpajjāulo juvarāo ciṭṭhadi | tue vi tattha
gacchīadu | ṇāha, pañca vi tuha vaassā sāsā sevātapparā taha jevva
vaṭṭanti | (ka)
kāsaḥ—kathamidaṃ jñātaṃ tvayā
chardiḥ—tuha puvvagiṇīe kaṇṭhakaṇḍūe paridevaṇamuheṇa deie visūcīe saṃṇihāṇe savvaṃ rāakajjaṃ ṇiveditdam | tahiṃ saṃṇihidathabbhantaridāe
mae sudam | (kha)
kāsaḥ—kutaḥ kīdṛśaṃ ca paridevanaṃ tasyāḥ
chardiḥ—jaṃ tue maṃ kāmaanteṇa puvvagiṇīe tāe paṇaabhaṅgo
kido teṇa kādavvaṃ paridevaṇaṃ kkhu tāe | taha khu kaṇṭhakaṇḍū devīe kahidavadī jaṃ kila bhaṭṭiṇi, edaṃ maha dujjādaṃ paṇr̤ugiṇīe ṇivedituṃ
gadamhi | sā uṇa kālantare edaṃ hodutti jaha taha maha assuppamajjaṇaṃ
kidavadī | taṃ jaha-(ga) (smaraṇamabhinīya sabhayam, saṃskṛtamāśritya |)
asyātyāhitakarmaṇo vyapagame kāsena bhartrā samaṃ
saṃdhāsyetyavatīṃ (?) tu tatpriyasakhīnsaṃpreṣayantī rahaḥ
itthaṃ śvāsavilāsinorupagatāḥ pañcāpi hikkāḥ sukhīkṛtya drāgupasāntvya pāṇḍudayitā māṃ prāhiṇotkāmalā

2.7.p1

tattha vi mandabhāiṇī ahaṃ hadamaṇorahā jādetti | (ka)
kāsaḥ—(vicintya |) mā bibhehi | jñātastava bhāvaḥ | tvayi praṇayasya
bhaṅge kaṇṭhakaṇḍvā yatnaḥ kriyata iti gacchāmi tatraiva tānapi vaśīkuryām
te'pi mahucchaive puṣṭāḥ kathaṃ mahyaṃ druhyeyuḥ
chardiḥ—gacchehi kajjasiddhīe ahaṃ vi deīe sakāsaṃ gamissam

2.7.p2

iti niṣkrāntau

2.7.p3

praveśakaḥ

2.7.p4

tataḥ praviśati rahasyāgārasthaḥ suptotthitaḥ sacintaḥ pāṇḍuḥ

2.7.p5

pāṇḍuḥ—kaḥ ko'tra bhoḥ

2.7.p6

praviśya

2.7.p7

dauvārikaḥ—vijayatāṃ devaḥ

2.7.p8

pāṇḍurnidrālaso jṛmbhate

2.8

dauvārikaḥ—(ātmagatam |) eṣa kila
āraktasaṃkucadapāṅgamudagradaṃṣṭraṃ
vyādāya vaktramurupāṭaladīrghajihvam
uccairbhujau valayitau grathitāṅgulīkau
kurvansaśabdamiha jṛmbhaṇamātanoti

2.9

api ca
jṛmbhāvasare dāruṇamānanabimbaṃ sajihvametasya
nipatitadīrghakapāṭaṃ pātāladvāramiva hi paśyāmi

2.10

(prakāśam |) devasya kīdṛśo mayi niyogaḥ
pāṇḍuḥ—galagaṇḍa, senāpatīnāhūya mama nikaṭaṃ praveśaya
(galagaṇḍo niṣkramya trayodaśaprakārānsaṃnipātānpraveśayati | sarve praviśya prāñjalayastiṣṭhanti |)
tatra ekaḥ—savicāra iva dṛśyate yuvarājaḥ | tatkṣaṇaṃ joṣamāsyatām | yadeṣaḥ
khaṭṭāmaṅgavivartanena lulitakṣaumāstarāmāvasanvīṭīṃ bhṛtyakarārrpitāmagamayanvakraṃ gṛhītāmapi
uttānastimita dṛśāvapi cirāduccairvitāne'rpayannatyarthaṃ śvasitodgamairvivṛṇute cintāṃ nijāntargatām

2.11

kiṃ na pūrvamapi
na snāti vāripu ciraṃ tvaritaṃ dukūlaṃ
vaste vilambasahano na kadāpi bhuṅkte
bhūṣāgaṇaṃ vahati kiṃ ca viparyayeṇa
rājā yuvèpa hṛdi kāryavicārakṛṣṭaḥ

2.12

galagaṇḍaḥ—(daṇḍena bhūmimāghaṭṭayan |) deva, senāpatayaḥ prāptāḥ
pāṇḍuḥ—(vilokya |) bho bhoḥ saṃnipātāḥ, pratirājasya jīvasya sakāśādasmadīyarājasya yakṣmaṇo'dhunā parābhavaḥ saṃbhāvayiṣyata iti śrūyate | sa
yathā na bhavettathā sainyaiḥ saha saṃnaddhavyaṃ bhavadbhiḥ
saṃnipātāḥ—
asmārdṛśeṣu balaśālipu sainikeṣu
rājannalaṃ prabhuparābhavacintayā te
syātkiṃ vasantadivaseṣu visṛtvareṣu
padmākarasya tuhinābhibhavaprasaktiḥ

2.13

kati katyasmadīyāḥ sainikāḥ | tatraikaikasya parākramavato yuddhāya na paryāptamakhilaṃ śatrusainyam | kiṃ punaḥ sarveṣām | śrūyantāṃ tāvadasmadīyāḥ
aṣṭau kuṣṭhā daśa ca balinaḥ plīhagulmāstathāṣṭau
ṣaṭ conmādā vasati daśakaṃ pañcakaṃ ca vraṇānām
arśobhedāḥ paḍa̍tidhṛtayo viṃśatiśca pramehāḥ
kiṃ cāśmayoṃ daśa daśa punaḥ santi saptātisārāḥ

2.13.p1

(galagaṇḍaṃ prati |) svāminaḥ kumārasya saṃnidhiṃ prāpaya sarvānapi sainikān
galamaṇḍaḥ—tathā | (iti niṣkramya sarvaiḥ saha praviśati |)

2.13.p2

sarve pāṇḍuṃ praṇamya prāñjalayastiṣṭhanti

2.14

pāṇḍuḥ—evaṃ pravṛtte rājakārye kiṃ bhavanto manyante
tatrādau kuṣṭhaḥ—
kāryā na cetasi kumāra kadāpi cintā
sthāsyanti ke vada puraḥ pratigarjatāṃ naḥ
śatroḥ praviśya puramīkṣitumapyayogyaṃ
kurmo vayaṃ tanubhṛtāmatikutsanīyam

2.15

unmādaḥ—sarve sainikāstiṣṭhantu | jñāyatāmasmākamabhiprāyaḥ
kopādhmātakakutsthapuṃgavakaravyākṛṣṭagarjaddhanurjyānirgattvaramārgaṇānalaśikhādīne nadīne bhṛśam
pāṭhīnānkamaṭhaiḥ samaṃ viluṭhataḥ sarve'nukurvantu te
śārdūlā iva śambarāñsarabhasaṃ yānadya gṛhṇīmahe

2.16

vraṇāḥ—svāminkumāra, prathamaṃ purameva vādhitavyam | tadbādhayā śithilībhaviṣyatyantarmukhatāpi jīvasya | ata idānīm
pracaṇḍamadapāṇḍavaprahitakāṇḍavargatruṭattarakṣukarikesaripriyakaśalyaśārdūlakam
araṇyamiva khāṇḍavaṃ ghanasaraṇyatītaṃ drumavrajaṃ dahanahetayaḥ puramarerdahāmo vayam

2.17

sarve'pi arśobhedāḥ—svāmin, yaduktaṃ vraṇaistadasmabhyamapi rocate
tena vayaṃ ca niruddhamūladvārāḥ
gṛhṇīyāma vyathayitumarestatpuraṃ yena sarve
vyāghrākṛṣṭā iva hi paśavaḥ prāṇino'ssadgṛhītāḥ
sthātuṃ gantuṃ śayitumaśituṃ yātumābhāṣituṃ vā
nāpekṣante manasi dadhato duḥkhamātrānubhūtim

2.18

pramehāḥ—svāmin, asmāsu vidheyeṣu purovartiṣu kimarthamanyeṣāṃ prastutakārye prati preṣaṇam | tatkriyatāmasmaduktiśravaṇādaraḥ
pāṇḍuḥ—vaktavyāni vo vivakṣitāni
pramehāḥ—
saṃprasrāvātpariṇatimasṛṅmāṃsabhedosthimajñāṃ
vyānvanto vayamanudinaṃ tatpuraṃ śoṣayāmaḥ
krāntarvakro bhavatu vidhurībhūya jīvaḥ kva mantrī
tatsāhāyyaṃ kalayatu bhavāṃstadvipādaṃ jahātu

2.19

aśmaryaḥ—sarve sainikāḥ svasvabalānurūpaṃ garjanti | svāmin, na vayaṃ
garjanaparāḥ | kiṃ tu bhūtārthavādinyaḥ
vardhiṣyate na yāvatsa hitaḥ sarvairbhaṭairnijairvairī
tāvannigrahaṇīyaḥ śreyaskāmena puruṣeṇa

2.20

tathā hi
velālaṅghiprasarpattaṭaviṭapisamutpāṭanāṭopamūrcchatkallolākrāntapṛthvīvalayajanalayollekhasaṃtrastalekhaḥ
ambhodhirmā janīti pratikalamudayadvāribhūrībhaviṣyatpatyahnāya vahnirbhavatitavaḍavāvakrarandhrādudañcan

2.21

pāṇḍuḥ—yuktamuktaṃ bhavadbhiḥ
atīsārāḥ—svāminaḥ kṛpayaiva bhujapratāpaṃ darśayanto vayaṃ vijeṣyāmaha iti kimatra citram | ataḥ kimapi brūmaḥ | vidāṃkarotu svāmī
netre majjayituṃ mukhaṃ ślapayituṃ jaṅghādvayaṃ vyañjituṃ
pārśvasthāṃ gaṇanāyatāṃ gamayituṃ sattvaṃ bhṛśaṃ luṇṭhitum
sattve'pi nije sthite ghaṭayituṃ pañcatvamevāṅgināṃ
śaktānnaḥ prahiṇoṣi yatra tarasā tatsādhayāmo vayam

2.22

pāṇḍuḥ—(sabahumānam|)
atisārā iti spaṣṭaṃ viṣṭapantrayaviśrutam
yuṣmannāmaiva yuṣmākaṃ brūte'tiśayitaṃ balam

2.23

gulmaplīhānaḥ—śrūyatāṃ svāminā
asmāsu viśatsu śātravapuraṃ pīḍākareṣu drutaṃ
kāryākāryaviveka eva na bhavedalpo'pi tasminkṣaṇe
āstāmetadidaṃ vaco niśamaya kṣantuṃ vyathāmakṣamo
vijñānena ca mantriṇā saha purājjīvaḥ palāyiṣyate

2.23.p1

pāṇḍuḥ—asmatsainikoparuddhe pure pipīlikāpi na prasarīsarīti, kutaḥ
punariyaṃ tasya palāyanaśaṅkā | paraṃtu sarvairidamākarṇanīyam | nītiśāstrānusāriṇi mantriṇi tadanurakte vikramābhimānarakṣaṇaikapare dvijadevapoṣaṇaikatānamānase rājani tasminnipuṇaṃ kimapi pratividhānamanusaṃdheyam | ataḥ
prāgevātarkyaṃ kiṃcidatyāhitahetustadīyāntarmukhateti
kuṣṭheṣvevaḥ—(svagatam |) prāgasmābhiḥ preṣitaḥ śatruśiviraṃ praviṣṭaḥ karṇamūlo'dyāpi nāgataḥ kiṃ tairagṛhītaḥ syāt

2.23.p2

tataḥ praviśatyadhvaśrāntaḥ karṇamūlaḥ

2.24

karṇamūlaḥ—(dṛṣṭvā |) etatkhalu
tattatkāryanivedanārthamilitānyonyānabhijñaspaśaprāptavyāvasarapratīkṣaṇakṛtadvāḥpārśvavedyāsikam
antarmandiraniḥsarajjanavacovijñāpyamānaprabhuvyāpāraśravaṇepsubāhyamanujaṃ paśyāmi pāṇḍogṛham

2.24.p1

(dvāḥsthaṃ prati |) galagaṇḍa, kathaya karṇamūlaṃ saṃprāptaṃ mām

2.24.p2

galagaṇḍaḥ praviśya niṣkramya karṇamūlena sahāntaḥ praviśati

2.25

karṇamūlaḥ—(ātmānaṃ dṛṣṭvā svagatam |)
śramāmbhaḥsaṃsiktālikalalitapuṇḍrāṅkavadano
dravaccarmopānahṛḍhapihitapārśvāñcalapaṭaḥ
samudyanniḥśvāsaprasarapariśuṣkādharapuṭo
vilaṅghyāhaṃ dīrghā saraṇimagamaṃ pāṇḍusavidham

2.26

(pāṇḍuṃ dṛṣṭvā |) kumāra, vijayī bhava
pāṇḍuḥ—bhadra, kim | kiṃcidupalabdhaṃ tatra bhavatā praviṣṭena
karṇamūlaḥ—kiṃ saphalo na bhaviṣyati kumāraniyogo viśeṣopalambhena
pāṇḍuḥ—kathaya
karṇamūlaḥ—śrūyatām | uparuddhamasmatsainikaiḥ puram
pāṇḍuḥ—kimetatparijñānāya preṣito'si | viditaṃ khalvidaṃ sarveṣām
karṇamūlaḥ—(sarvato vilokya |) etadeva prastotumayamavasaraḥ
pāṇḍuḥ—visrabdhaṃ kathaya | kiṃ na jānāsi asaccharīrāṇyeva kīlaite
karṇamūlaḥ—deva, bhavadājñayā praviṣṭo'smi puṇḍarīkapuram | tatrādrākṣaṃ
na sannirīkṣaṇaikapare īkṣaṇe | nigamārthaśravaṇaprasite śravasī | śivanirmālyagandhasaṃtarpitaṃ ghrāṇam | vivasāmṛtāsvādanaikatānāṃ rasanām | tretābhasmāvaguṇṭhitāṃ tvacam | dharmārthasaṃgṛhītārau karau | tadarthaṃ kṛtasaṃcaraṇau caraṇau
niraṃtanasarasvatīcikuraparimalāmodasadanaṃ vadanaṃ ca | taddarśanena kvacidapi
sthalamalabhamānaḥ sthātumapi nāśaknuvam, kiṃ punardevasyājñāṃ paripālayitum
kuṣṭhaḥ—(vihasya |) anāsāravarṣaṇamajāgalastanasamavasthaṃ tava gamanāgamanaṃ ca
saṃnipātaḥ—kuṣṭha, sāvaśeṣamiva tava vacanam
kuṣṭhaḥ—svāmipoṣitasvakalevaranirarthakatā ca
karṇamūlaḥ—jāgrati macchirasi mahārājapādapaṅkajareṇau kathametadbhaviṣyati
pāṇḍuḥ—tatastataḥ
karṇamūlaḥ—tataśca
tasminpure sthānamahaṃ viviktaṃ caransamantātkvacidapyapaśyam
tripvāśayeṣu sthitimatsvaśaṅkaṃ saṃcāritaṃ kena ca paṅguyugmam

2.27

pāṇḍuḥ—(svagatam |) vāyusaṃcāryamāṇaṃ kaphapittayoryugaṃ tadbhavet | (prakāśam |) tatastataḥ
karṇamūlaḥ—tasmādantaḥpuracāriṇaḥ paṅguyugmāttatsaṃcārayataḥ puruṣācca
pravṛttirupalabdhuṃ śakyeti tacca taṃ copāsarpamaham | sa ca tacca mayi dṛṣṭamātre
bhadra gaccha parisarpa mā kuto deśāttastvamasi nanvihāgataḥ
kasya vā vada parigraho bhavānityapṛcchadatha so'pi tacca mām

2.28

bho bho bhadramukhāḥ parigrahatayā kasyāpi nāhaṃ sthito
rātriṃ netumihāgato'smi niyataṃ sāyāhni bhikṣāmaṭan
sthānaṃ me yadi śakyate'pagataye prānta(?)stadādīyatāmityukte tu mayā tadantarudabhūdanyonyamālocanā

2.29

anantaraṃ ca kāryāntaravyāpṛte ca rājani nūtanapuruṣaparimārgaṇapare ca
nāgarike, bhikṣo, rātrau nāvasarastvādṛśāmatra śayitumityuktavatsu teṣu, ka
kārye rājā vyāpriyate kuta evaṃ bhikṣukāṇāmapyuparodha iti pṛṣṭavānasmi
pāṇḍuḥ—tatastataḥ
karṇamūlaḥ—te'pi māṃ bhaṅgetyāmantrya samakathayan
puṇḍarīkapure mantriperitaḥ parameśvaram
ārāddhuṃ gatavānrājā manodvāreṇa tiṣṭhati

2.30

kiṃ ca
śatruniruddhe ca pure parisarpāśaṅkayā nagaraguhyai
nāgarikaśikṣaṇamiti prāvocanmāṃ tadānīṃ te

2.31

atrāntare vijṛmbhamāṇaṃ yāmikakalakalamaśṛṇavam | śrutvā ca kathaṃcillabdhāvakāśaḥ svāmikāryagauravādāgato'smi
pāṇḍuḥ—(ākāśe lakṣyaṃ baddhvā sopahāsam |) re re mantrihataka, asamañjayārtha
sahajavairiṇaṃ rasaṃ sādhayituṃ kila tava prayatnaḥ | tarhi paśya
sādhito'pi sa kiṃ kuryādrasaḥ pathyakramaṃ vinā
jihvācāpasamudbhāvya sa eva dhvaṃsayiṣyate

2.32

kiṃ ca | bhaktyā ta ghaṭayitvā caturo'pi pumarthāṃstasya sādhayituṃ kilāyamaparo yatnastatrāpi pratividhāsyate
karṇamūlaḥ—(sapraśrayam |) deva, yugavigamasamayasamuditamārtaṇḍamaṇḍalasyevākhaṇḍitapratāpasya tavāpi kiyānsa rasaḥ śoṣaṇa iva tasya (?) tava kiṃ
mahimātiśayaḥ | tathāhi
dṛṣṭvā vairicamūsamūhamanaśādudvelamujjṛmbhitakrodhātsaṃgararaṅgasīmani bhavatyaddhā nibaddhādare
jīvaḥ kaḥ kva ca tasya mantrihatako vijñānaśarmā punarhṛśyerankva tṛṇāgnitulyamahasastasyālpasārā rasāḥ

2.33

pāṇḍuḥ—āḥ, astvetat | bhadra, kathaya kīdṛśī prakṛtīnāṃ pravṛttiḥ
ke svāmini dṛḍhabhaktā ke pravalāḥ ke ca durbalā nagare
arimitrodāsīnāḥ ke punaraṅga tvayā dṛṣṭāḥ

2.34

karṇamūlaḥ—kathayāmi deva, śrūyatām
tatra prakṛtayastisro vātapittakaphātmakāḥ
tatra yaḥ prabalo vātaḥ sa tu snehairvaśīkṛtaḥ

2.35

kiṃ ca
tadanugataṃ yatpittaṃ madhuramayaistadvijeyamupacāraiḥ
paryyastatra kaphastīkṣṇopāyairvaśaṃ sa cānītaḥ

2.36

pāṇḍuḥ—atha kīdṛśo manaso vṛttāntaḥ
karṇamūlaḥ—
uddāmabuddhivibhavena manastu tatra
vijñānaśarmasacivena vaśīkṛtaṃ sat
kārye mahatyadhikṛtaṃ hitakārirājñaḥ
sarvātmanāpyanusaratyadhunā tameva

2.37

pāṇḍuḥ—atha vijñānaśarmaspardhino jñānaśarmamantriṇaḥ kīdṛśaḥ prakāraḥ
karṇamūlaḥvijñānamantrimantrairvividhairasakṛdvidhūtanijaśaktiḥ
sa jñānaśarmamantrī tiṣṭhati kevalamasau svarūpeṇa

2.38

evaṃvidhavividhavicitracaritravismāpitasakalalokasya svāmihitakaraṇai
katānasya mantriṇaḥ pāre khalu vāṅmanasoścaritādbhutāni | tathāhi
yattaddurghaṭarājakāryaghaṭanāvyāpārapārīṇayā
śaktyā duṣprasahasya tasya vacanairnānopapattyanvitaiḥ
nirdvandvo'pi sa nirguṇo'pi ca nirākāro'pi nirlepano'pyāḥ kaṣṭaṃ pratipakṣatāmupagato jīvo viceṣṭeta naḥ

2.39

tasmādevaṃsthite prakṛtimaṇḍale durbhedye ca śatrupakṣe mahadatyāhitamāpa
tiṣyati | (iti bhayaṃ nāṭayati |)
pāṇḍuḥ- (vicintya |) mā bibhihi | tatrāpi kācidastyabādhitā nītiḥ
karṇamūlaḥ - kīdṛśī
pāṇḍuḥ - śrūyatām
yaccañcalaṃ prakṛtyā viṣayeṣu mano nisargadurdāntam
tatkāmādibhiretairbhedayituṃ śakyate śanakaiḥ

2.40

tasminsarvaviṣayādhiṣṭhāne manasi svādhīne sukara eva kāryaśeṣaḥ | kiṃ
ca yāḥ kilādyāstatra tisraḥ prakṛtayastāsu yastīkṣṇopāyaiḥ saṃyamitavṛddhi
śleṣmā tasyopacayaṃ kenāpyupāyena vidhāya tenaiva tāvapi kṣobhayituṃ śakyete
vijñāno'yaṃ yadyapi svāmibhaktastatrāpyasyāsaṃnidhāne vivikte
bhedo rājñastasya taistairupāyaiḥ śakyaḥ kartuṃ jñānaśarmopajāpaiḥ

2.40.p1

evaṃ rājamantraṇorvirodhena viśliṣṭe prakṛtimaṇḍale'cirādeva hastagata
mahārājasya yakṣmaṇo jayalakṣmīḥ
karṇamūlaḥ- (saharṣam |) sādhu cintitā mantrivaryeṇa rājatantranītiḥ
pāṇḍuḥ - bhadra, nādyāpi mahārājanikaṭagato'trāyāti kāṃsaḥ

2.40.p2

praviśya

2.40.p3

galagaṇḍaḥ - deva, mahārājapādamūlātkāsaḥ prāptaḥ
pāṇḍuḥ - tvaritaṃ praveśaya

2.40.p4

tataḥ praviśati galagaṇḍenānugamyamānaḥ kāsaḥ

2.40.p5

kāso jānubhyāṃ praṇamya kiṃcidupasarpati

2.40.p6

pāṇḍuḥ—bhadra, kīdṛśo mayi rājaniyogaḥ
kāsaḥ—(karapihitamukhaḥ| karṇe |) evamevam
pāṇḍuḥ—bhadra, tadarthameveyaṃ baddhaparikaratā | tiṣṭha tvamatraiva | rājānamimamudantamanyamukhena prāpayiṣye

2.40.p7

nepathye yāmaprahāradhvaniḥ

2.41

pāṇḍuḥ—(śrutvā sainikānprati |) tadahamidānīṃ kāryaśeṣaṃ nirvartya prakṛtakāryārthaṃ saṃnahyāmi | bhavanto'pi tāvat
vibhrāṇāstānyupamitamahābhogibhirbāhudaṇḍairyeṣāṃ yeṣāṃ dadhati nijatāṃ yāni yānyāyudhāni
svasvasthāneṣvavahitamanovṛttayastyaktaśaṅkāḥ
sarve tiṣṭhantvaripuramabhivyāpya sainyāḥ pravīrāḥ

2.41.p1

iti niṣkrāntāḥ sarve

Linked texts (3)