Vidyaparinayanataka (Anandaramamakhin) 2
Vidyāpariṇayanāṭaka (Ānandarāmamakhin) 2
- Language
- Sanskrit
Contents
2.1
asūyā—tatastataḥ
pravṛttiḥ—prāgeva 'cittaśarmaṇā saha rahasi katipaye tāpasāḥ saṃlapitavantaḥ' iti ceṭīmukhādavakarṇya saṃdehataralitā | tadanu samakṣameva karṇe
kimapi rahasyamabhidhāya rājānamatiparyutsukitavatyā kayā ca tāpasyā ca
nitāntasaṃkṣobhitahṛdayā priyasakhī bhaṭṭinī māmavocat—
'vedāraṇyaniketanāḥ śamadamapraṣṭhā mahāyoginaḥ
śrūyante katicinnivṛttiriti ca khyātā tathā tāpasī
te sarve śivabhaktimārganiratā ye tāvadatrāgatāstannāmāna ime pare kimathavā sākṣātta ityāmṛśeḥ
2.2
yadi khalu taditara ete yatkiṃcididaṃ tato na bhetavyam
atha yadi ta eva te syuryatno bhūyāniha pratīkāre
2.3
atastadidamavicikitsamādṛśya samāgaccha iti, tadanu 'kathaṃcidvedāraṇyamadhigamya kena kutra niṣadyate, kaḥ kimācarati, kathamidamavagaccheyam'
iti cintātaralitāyāṃ mayi yadṛcchayā tatra kāmanā saṃprāptā | tadanu tayā
vivicya sakalamabhihitam—
‘asmatkāmapurogamaiḥ samamitaḥ kāmyakriyopāsanāḥ
śuddhāste parataḥ śamaprabhṛtayaste manvate sāṃpratam
rājā śuddhataraḥ kilaiṣa tadimaṃ vyākṛṣya duḥsaṅgato
nīcādasya mahātmanaḥ susadṛśīṃ dadyāmavidyāmiti
2.3.p1
tadevamavidyākulavighaṭanāya viraktinivṛttibhyāṃ saha vivekaśamadamādivahulaparivārā śivabhaktiriyamātra prabhavati' iti | tvaṃ punaḥ kva prasthitāsi
asūyā—bhaṭṭinyāhameva saṃdiṣṭāsmi—'asūye, kāmyakriyopāsanāḥ
sametya brūhi—kadācidayaṃ tatra rājā yadi samāgacchettadā sa yathā
bhaktiviraktinivṛttiprabhṛtibhirnākramyeta, tathā yuṣmadīyavilāsacāturyaramaṇīyakaireva vaśīkaraṇīyaḥ' iti | tat ‘iha ko mārgaḥ, kiṃ mukham' iti bubhutsātaralitā daivādatrabhavatyopagatā viditakaraṇīyāsi | tatsādhayāmi
pravṛttiḥ—idamapi sthāna eva saṃvidhānam, avaśyakaraṇīyaṃ ca
bhūyānatītaḥ kālaḥ | iyatā hi kālena citraśālābhyantare viṣayavāsanayā
saha bhaṭṭinī cireṇa mama mārgaṃ pratīkṣya nirvidyeta | tadahamavilambitameva
tatsakāśaṃ gacchāmi | tvayāpi yathāniyogamācaryatām
2.3.p2
iti parikramya niṣkrānte
2.3.p3
praveśakaḥ
2.3.p4
tataḥ praviśati viṣayavāsanayā sākamavidyā
2.4
avidyā—sakhi viṣayavāsane, bhavatsahāyāpi nanvahamahṛśīṃ daśāmupāgatāsmi
viṣayavāsanā—kimetāvatī mayi bhaṭṭinyāḥ pratipattiḥ
avidyā—kimalapaprabhāvā bhavatī | tathā hi
śāstrāṇi santu suvahūni paṭhantu tāni
sarvaṃ tvamanyathayase nijavaibhavena
kṛṣṭastvayā vivalate viṣayeṣu nāma
baddho balīmukha ivāśaraṇo budho'pi
2.5
viṣayavāsanā—sakhi, kimetāvadya te saṃprāptam
avidyā—śṛṇu tāvat
agre'bhūdayameka eva na paraḥ kaściddvitīyo'bhavattādṛkṣasya mayaiva mitra tanayāḥ saṃbandhino bāndhavāḥ
kiṃ bhūyaḥ kathanena bhogaviṣayā lokā ime lambhitāḥ
so'yaṃ mayyadhunā vibhāti vimukhaḥ keneti na jñāyate
2.6
kiṃ ca
kiṃ daiva pratipanthi vā mama kayā kiṃ bodhitaṃ vā mṛṣā
tādṛkpremataraṅgito'tisarasaḥ svāmī sa jīvo'dhunā
māmālokayate janāniva janaḥ śuṣkapravṛttyā dṛśā
kiṃrūpeṇa manohareṇa bahunā bhogyena bhāgyena vā
2.7
na kevalamasya vimukhataiva māṃ vyathayati | api tu tadanumīyamānā vimatanāyikāsaktisaṃbhāvanāpi
viṣayavāsanā—(sotprāsam |)
nanu te viditā sakalairaghaṭitaghaṭanāpaṭīyasī śaktiḥ
ahamapi te sadhrīcī kathamasthāne viśaṅkate bhavatī
2.7.p1
samyakapravṛttirupalabhyatām
avidyā—(smṛtimabhanīya |) prāgeva śaṅkitaviṣayodantavimarśanāya prahitā pravṛttiḥ kimadyāpi nāgatā
2.7.p2
tataḥ praviśati pravṛttiḥ
2.8
pravṛttiḥ—kathamatraiva viṣayavāsanayā saha bhadrapīṭhamadhyāste devī | yaiṣā
paśyantyeva na paśyati praṇayinī vastūntyaho cakṣuṣā
śṛṇvatyeva śṛṇoti na priyasakhī narmānulāpānapi
cetaḥ kvāpi vacaḥ kuto'pi tadahaṃ manye'dhunā cintayā
patyurvipriyajanmanā ciramasāvākṛṣyate kevalam
2.9
ata eva kila
prātaścandrakaleva puṣyati dṛśornandanmasyāstanurniśvāsoṣmavighaṭṭanena galito bimbādhare śoṇimā
vīṭī citragateva tiṣṭhati ciraṃ cinmudrayā mudritā
saṃtrasto viphalodyamaḥ parijanaḥ paryantamāsevate
2.10
tadupasarpāmyenām | (upasarpati |)
devī—(puro'valokya |) ayi pravṛtte, nanu smṛtamātra eva saṃnihitāsi
mayā tatraiva punarapi kiṃcitkāryaviśeṣāya prahitā kimasiyā tvayā dṛṣṭā
pravṛttiḥ—atha kim | abhinanditaśca bhavatādeśaḥ
avidyā—anena vākyena ta eva śamadamādayaḥ, saiva ca nivṛttirapi,
kāryaṃ ca tadeva, yanmayā śaṅkitamiti jñāyate
pravṛttiḥ—atha kim | (iti kāmanākāthitamakhilaṃ kathayati |)
avidyā—ayi viṣayavāsane, sthāna eva khalu me tarkaḥ | tatkimatra
manyase
viṣayavāsanā—sakhi, na bhetavyam | yatkiṃcidetat
svādhyāyādhyayanāvabodhavihitānuṣṭhānaniṣṭhākramaiḥ
kāntāre girikaṃdare tṛṇapayovṛttyā ca śuddhāntaraḥ
āruhya śravaṇādituṅgapadamadhyāstāṃ nididhyāsanātkaṃ nasyotamivāpakṛṣya viṣaye badhnāmi kāmādibhiḥ
2.11
(vimṛśya |) hanta, śamadamādisaṃbandhena mahopaniṣaḍupadeśena ca. kaścidavidyāmapahāya vidyāmadhigamiṣyati | tadahaṃ kva gamiṣyāmi
pratyakṣasiddhamapalapya girāmabhūmimanyatsukhaṃ kimiti hā rasikā gṛṇanti
athavā
śrotā jano yadi miledatimandabuddhiḥ
kiṃ kiṃ na bodhayati vañcanakelilolaḥ
2.12
matprasūtayorasaṃbhāvanāviparītabhāvanayoḥ prabhāvaṃ na ko'pi vijānāti | kiṃ
bahunā
vedāraṇyamupaitu tatra viyadālambā mṛṣāvādino
ye teṣāṃ ca vacaḥ śṛṇotu manutāṃ tathyaṃ tadeva svayam
matpṛṣṭaṃ prativaktu kiṃcana tanau kīṭāditode manāgutplutyaiṣa kuto'nudhāvati mṛṣābhūtaṃ kilāsyākhilam
2.13
sa eṣa viparītabhāvanāprabhāvaḥ kena vā jayyaḥ | kiṃ ca mayi prabhavantyāmiha
kasyacidbrahmaniṣṭhā kā nāma
bhasmāvaguṇṭhananimīlanamohanīyā
ye yaṃ cakāsti kuhacitparamātmaniṣṭhā
eṣā śivo'hamiti kiṃcana śabdamātramantarna kiṃcidapi na bhramitavyamatra
2.14
ayi bhaṭṭini, pravṛttirnāma kimiyaṃ sādhāraṇīti manyase | nivṛttyā vaśīkṛtamapi balādiyamapakarṣatyeva | paśya tāvat
āyurbhūri gataṃ patanti sudṛśāstṛcchairalaṃ vyāpṛtairbhūtaṃ bhāvi yathā tathāstviti bhṛśaṃ śaṃbhoḥ saparyāvidhau
saṃnaddho'pi samādhiniṣṭhahṛdayo'pyutsṛjya sarvaṃ nijavyāpāre samayātipatticakitaḥ kṛṣṭo'nayā dhāvati
2.19
tadevamaparimeyaprabhāvayorāvayoranavaratamapi bhavadabhyudayaikatānabhāvayoḥ satyoḥ kiṃ nāma bhavadabhimatamāpadyeta | api ca kuṭilakarālakarmagahanairatidurvārermohādibhirasmadīyaparivārairanavasruddhatayā parimito'pi na khalu kaściddeśaḥ kālo vā | atastānatītya vedāraṇyapraveśo'tidurghaṭanā eva | praviṣṭo'pi kāmyābhiḥ kriyābhirupāsanābhiśca balādākṛṣyata eva
pravṛttiḥ-ayi bhaṭṭini, kiṃcidahaṃ vijñāpayāmi
vilāsinīnāṃ puruṣapratīpatārasānuviddhā yadi śobhate param
yadi sma sā bhagnarrasā kṛtavyathā tadeva tāsāṃ garimavyapohanam
2.19.p1
ato vimukho'pi vipriyakāryāpi manyuvegamantareva nigṛhya vinayena cāturyeṇa ca rājāyamanurañjanīyaḥ | api ca ya eṣa cittaśarmā rājanarmasakhaḥ,
sarvametasminpratiṣṭhitam | ato'yamupacārairanupadamapi vidheyīkaraṇīyaḥ | āvāmapi samuciteṣu keṣucidartheṣu vyāpriyāvahe
2.19.p2
iti niṣkrāntāḥ sarve
2.19.p3
dvitīyo'ṅkaḥ
tṛtīyo'ṅkaḥ
2.19.p4
tataḥ praviśati nivṛttiḥ
2.19.p5
nivṛtti- 'atrabhavatyāḥ śivabhaktervacasi visrambheṇa jīvarājasya vidyāpratikṛtiṃ darśayiṣyāmi' iti kathitavatyasmi | tatkimadyāpi sā na
preṣitā
2.19.p6
tataḥ praviśati citrapaṭahastā viraktiḥ
Linked texts (2)
- Vidyāpariṇaya (Vedakavi) — Vedakavi 1700, Sanskrit
- Vidyāpariṇaya (Ānandarāya) — Ānandarāya 1755, Sanskrit