Dutangadanataka 2
Dūtāṅgadanāṭaka 2
- Language
- Sanskrit
Contents
- 2.2-2 — 4 parts
- 2.3 — 2 parts
- 2.10 — 2 parts
- 2.11 — 3 parts
- 2.18 — 2 parts
- 2.19 — 8 parts
- 2.20 — 1 part
- 2.21 — 1 part
- 2.26 — 3 parts
- 2.30 — 1 part
- 2.41 — 3 parts
- 2.42 — 2 parts
- 2.44 — 2 parts
- 2.45 — 2 parts
- 2.50 — 1 part
- 2.51 — 1 part
- 2.56 — 1 part
2.1-2
nādena yasya suraśatruvilāsinīnāṃ
kāñcayo bhavanti śithilā jaghanasthalīṣu
2.2-2
api ca
śambhoḥ kodaeḍabhaṅgādaviditavibhavaḥ śakrasūnorvināśāajñātaḥ setubandhādapi naparicitaḥ kaikasīnandanena
saṃvādādaṅgadasyāpyanadhigatagatiḥ kāraṇānmartyamūrteḥbhūyād bhūtyai janānāṃ jagati raghupatervaiṣṇavaḥ ko'pi bhāvaḥ
2.2-2.p1
sūtradhāraḥ—[ parikramya nepathyābhimukhamavalokya| ] priye! vilāsavati! itastāvat
2.2-2.p2
[ praviśya ]
2.2-2.p3
naṭī—āryajautta! imahi| āṇavedu ajjo jaṃ karaṇijjam| (āryaputra! iyamasmi| ājñāpayatvāryo yatkaraṇīyam|)
sūtradhāraḥ—viśvaviśvambharābhārasamuddharaṇādivarāhasya nijabhujayugalavidalitasakalavairivṛndasundarīnetranīlotpalavigalitabahalabāṣpapūraplavamānapratāparājahaṃsasya mahārājādhirājaśrīmattribhuvanapāladevasya pariṣadājñayā prabandhaviśeṣamahamupakramamāṇo'smi| bho bhoḥ sāmājikāḥ! śrṛṇuta sāvadhānāḥ,
yadya vasantotsave devaśrīkumārapāladevasya yātrāyāṃ padavākyapramāṇapārakṛtena mahākavinā śrīsubhaṭena vinirmitaṃ dūtāṅgadaṃ nāma cchāyānāṭakamabhinetavyam
naṭī—āryautta ! juttaṃ vavasidam | (āryaputra ! yuktaṃ vyavasitam |)
2.2-2.p4
[ nepathye ]
2.3
tārāpatau vānararājalakṣmīṃ nihatya yo vālinamānināya
tīrṇārṇavo dāśarathiḥ sa devaḥ suvelaśailopavaneṣvakhelat
2.3.p1
sūtradhāraḥ—ārye ! prārabdhameva kuśīlavaiḥ | ihaiva rāmānucarāṇāṃ parasparālāpāḥ śrūyante | tadehi | āvāmapyanantarakaraṇīyāya sajjī-bhavāvaḥ
2.3.p2
[ iti niṣkrāntau | ]
2.4
prastāvanā
[ tataḥ praviśataḥ suvelaśailaśilātalāsīnau rāmalakṣmaṇau, sugrīvādiparivāraśca | ]
rāmaḥ—[ lakṣmaṇaṃ prati | ] vatsa ! lakṣmaṇa !
tīrṇo'rṇavaḥ kavaliteva kapīśvarasya
senābhaṭairjhaṭiti rākṣasarājadhānī
yatpauruṣocitamihādya kṛtaṃ mayā tadaivasya vaśyamaparaṃ dhanuṣo'thavāsya
2.5
lakṣmaṇaḥ—ārya ! kātarajanamano'valambinā daivena kim ?
udyoginaṃ puruṣasiṃhamupaiti lakṣmīḥ
daivaṃ hi daivamiti kāpuruṣā vadanti
daivaṃ nihatya kuru pauruṣamātmaśaktyā
yatne kṛte yadi na sidhyati ko'tra doṣaḥ ?
2.6
api ca
yāvadlalāṭaśikharaṃ bhrukuṭirna yāti
yāvanna kārmukaśikhāmadhirohati jyā
tāvanniśācarapateḥ patimānametu
trailokyamūlavibhujeṣu bhujeṣu darpaḥ
2.7
tadādiśyatāmaṅgadāya dautyam
rāmaḥ—[ aṅgadaṃ sabahumānamālokya ] vatsa !
pitā te yadvālī balini daśakaṇṭhe kālitavāna tadvaktuṃ śaktā vayamayamudāste na pulakaḥ
sa eva tvaṃ vyāvartayasi tanujatvena pitṛtāṃ
tataḥ kiṃ vaktavyaṃ tilakaya nisṛṣṭārthapadavīm
2.8
aṅgadaḥ:—[ maulimaṇḍalamilatkarayugalena praṇamya vijñāpayati | ] deva !
kiṃ prākāravihāratoraṇavatīṃ laṅkāmihaivānaye
kiṃ vā sainyamahendrutaṃ raghupatestatraiva sampādaye
ākalpaṃ kulaparvatairaviralairbadhnāmi vā sāgaraṃ
devādeśāya kiṃ karomi sakalaṃ dordaṇḍasādhyaṃ mama
2.9
rāmaḥ—vatsa !
ajñānādathavādhipatyarabhasādasmatparokṣe hṛtā
sīteyaṃ pravimucyatāmiti vaco gatvā daśāsyaṃ vada
no celladmaṇamuktamārgaṇagaṇacchedocchalacchoṇitacchatracchannadigantamantakapuraṃ putrairvṛto yāsyasi
2.10
aṅgadaḥ—deva !
sandhau vā vigrahe vāpi mayi dūte daśānane
akṣatā vā kṣatā vāpi kṣitipīṭhe luṭhiṣyati
2.10.p1
rāmaḥ—sādhu bho vālinandana ! sādhu| [iti pṛṣṭhe hastaṃ dattvā visṛjati |]
2.10.p2
[aṅgadaḥ praṇamya niṣkrāntaḥ|]
2.11
sugrīvaḥ—[ laṅkāśailaśikharamālokya ] deva ! paśya paśya
sāvajñamiva sampaśyankapivīravarūthinīm
nijāṃse daśakaṇṭho'yaṃ dhatte mattebhavaddṛśam
2.11.p1
tadāgacchata | vayamapi suvelaśailavanatilakitāni jalanidhestaṭāni
paśyāmaḥ
2.11.p2
[ iti niṣkrāntāḥ | ]
2.11.p3
[ tataḥ praviśati rāvaṇo mandodarī vibhīṣaṇādikaśca parīvāraḥ | ]
2.12
rāvaṇaḥ-[ vibhīṣaṇaṃ prati ] vatsa ! vibhīṣaṇa !
ete te mama bāhavaḥ surapaterdordaṇḍakaṇḍūharāḥ
so'haṃ sarvajagatparābhavakaro laṅkeśvaro rāvaṇaḥ
setorbandhamimaṃ śṛṇomi kapibhiḥ paśyāmi laṅkāṃ vṛtāṃ
jīvadbhiratu na dṛśyate kimathavā kiṃ vā nahi śrūyate ?
2.13
2 dū0
api ca
jambhārātībhakumbhasthaladalanapaṭuścandrahāsābhidhānaḥ
khaḍgaḥ kiṃ tāpasasya śravaṇaviṣayatāṃ na prayāto madīyaḥ ?
yannāsau meghanādaprabhṛtibhaṭaśatairvyāptāṃ vetti laṅkāṃ
tannūnaṃ satyametatpracalati hi matiḥ prāstakālasya jantoḥ
2.14
yadākhaṇḍaladarpendurāhavo bāhavo mama
duhyanti tāpasebhyo'pi tadariṣṭamaho ! mahat
2.15
mandodarī—[ svagatam ]
taṃ jevva ajja vi gale garalaṃ gavvassa varisae esa
jagganti jeṇa rakkhasakulammi soaggurakuḍappā
2.16
[ prakāśam ] ṇāha ! pekkha pekkha | accariaṃ accariam
vilasidasarosavānakharūhiṇīkalaalassa kallolā
iha tuha vilāsavāsammi vīra ! viraccanti paḍisaddam
2.15-2
( tadevādyāpi gale garalaṃ garvasya varṣatyeṣaḥ
jāati yena rākṣasakule śokāṅkurakuḍmalāḥ
2.16-2
nātha ! paśya paśya | āścaryamāścaryam
vilasitasaroṣavānaravarūthinīkalakalasya kallolāḥ
iha tava vilāsavāse vīra ! viracayanti pratiśabdam
2.17
)
rāvaṇaḥ—[ sāvajñam ] devi ! prakṛtipriyavādini ! alamalamanayā
markaṭakīṭakolāhalavibhīṣikayā| kimapyaparaṃ vaktukāmāsi?
mandodarī—
ajja vi ṇa kovi doso rahupahuṇo deva! dehi vedehīm
mandodarīa a maṇḍaṇamakhaṇḍabhāvaṃ samabbhedu
2.17-2
(adyāpi na ko'pi doṣo raghuprabhave deva! dehi vaidehīm
mandodaryā maṇḍanamakhaṇḍabhāvaṃ samabhyetu
2.18
)
rāvaṇaḥ—[sakopahāsam] devi!
ekaṃ tāvadakṛtyametadatulaṃ yanmaithilīyaṃ hṛtā
dvaitīyīkamidaṃ vimṛśya yadasau tasmai tadā nārpitā
tārtīyīkamidaṃ tu yatkapibhaṭairbaddhe'dya vārāṃ nidhau
sandhānaṃ daśakandharo racayati dramānandinīmarpayan
2.18.p1
tadavataṃsayatu bhavatī vilāsagṛham
2.18.p2
[iti mandodarī vāṣpaṃ visṛjantī niṣkāntā |]
2.19
rāvaṇaḥ:—[vibhīṣaṇaṃ prati] vatsa ! vibhīṣaṇa ! tavāpi kimapi vaktavyamasti ?
vibhīṣaṇaḥ:—deva ! laṅkeśvara ! vicāraya nayacakṣuṣā
manuṣyau na manuṣyau tau vānarāste na vānarāḥ
vyājena kimapi cchannaṃ deva ! durdaivameva te
2.19.p1
tadiyaṃ mucyatāṃ rākṣasakulakālarātrirjānakī
rāvaṇaḥ—[saroṣaṃ khaḍgamādāya] aḥ pāpa ! pratipakṣapakṣapātin ! kulāṅgāra ! durācāra ! eṣa te candrahāsena śiraḥ pātayāmi | [iti saṃrabhate |]
2.19.p2
[vibhīṣaṇaśca sabhayamapasarati |]
2.19.p3
mālyavān—[ antarāle bhavan ] deva ! laṅkeśvara ! vicāraya nayacakṣuṣā
kimahitamabhihitaṃ kumāravibhīṣaṇena ?
rāvaṇaḥ—bhoḥ ! tvamapīdṛśaḥ sampannaḥ ?
2.19.p4
[ mālyavānsabhayaṃ tūṣṇīmāste | ]
2.19.p5
rāvaṇaḥ—[ vibhīṣaṇaṃ prati ] are bāndhavāpasada ! parihara me rājadhānīm | tameva ca vanecaramanupraviśya prakāśaya nītinaipuṇyam | na
punaḥ kathāśeṣaṃ kariṣyāmi
vibhīṣaṇaḥ—na bhāvyamanyathā bhavati| [iti vadanniṣkrāntaḥ|]
2.19.p6
[tataḥ praviśati prahastābhidhaḥ pratīhāraḥ|]
2.19.p7
prahastaḥ—deva ! rāmasya dūto'hamiti bruvāṇaḥ ko'pi śākhāmṛgo dvāramadhyāste
rāvaṇaḥ—[sāvajñam] praveśaya tāvat
2.19.p8
[tataḥ praviśati prahastena sahāṅgadaḥ|]
2.20
aṅgadaḥ—[rāvaṇamavalokya, svagatam]
sa eṣa jagadāskandakautukī daśakandharaḥ
yanmaulikamalārāme rāmaḥ śveṣā śilīmukhān
2.20.p1
[prakāśam]
2.21
re rākṣasāḥ ! kathayata ka sa rāvaṇākhyo
ratnaṃ ravīndukulayorapahṛtya naṣṭaḥ
trailokyadīpanakarākhaśikhākarāle
yo rāmanāmadahane bhavitā pataṅgaḥ
2.21.p1
[bahavo rākṣasā rāvaṇarūpaṃ bibhrati |]
2.22
aṅgadaḥ—
re re rāvaṇa ! rāvaṇāḥ kati bahūnetānvayaṃ śuśruma
prāgekaṃ kila kārtavīryanṛpaterdordaṇḍapiṇḍīkṛtam
ekaṃ nartanadāpitānnakavalaṃ daityendradāsījanaiḥrekaṃ vaktumapi trapāmaha iti tvaṃ teṣu ko'nyo'thavā
2.23
rāvaṇaḥ:—[ bahurūpāṇi saṃhatya sahelam ] bho bhoḥ śākhāmṛga ! kastvaṃ
kasyāsi dūtaḥ ?
aṅgadaḥpitaryuparate yastu nodvahetpaitṛkīṃ dhuram
tena naivopadeṣṭavyāḥ svasya vaṃśasya pūrvajāḥ
2.24
tathāpi bhavatu
rakṣodurbhikṣamādhātumavatīrṇo'sti yaḥ kṣitau
tasya rāmasya dūto'haṃ sutastasya ca vālinaḥ
2.25
api ca
tasya rāmasya dūto'haṃ yena me janako hataḥ
vālinastasya putro'haṃ yadvīryānubhavastava
2.26
rāvaṇaḥ—[ aṅgadaṃ prati ] rāmaḥ kiṃ kurute ?
aṅgadaḥ—na kiñcit
rāvaṇaḥ—api ca prāpaḥ payodhestaṭaṃ
kasmātsāmpratam
aṅgadaḥ—evameva hi
rāvaṇaḥ—tato baddhaḥ kimambhonidhiḥ?
aṅgadaḥ—krīḍābhiḥ
rāvaṇaḥ—kimasau na vetti purato laṅkeśvaro vartate
aṅgadaḥ—
jānātyeva vibhīṣaṇo'sya nikaṭe laṅkāpade sthāpitaḥ
2.26.p1
[ rāvaṇastatrāvajñāṃ nāṭayan prahastasya karṇe evamevaṃ kathayati | ]
2.26.p2
prahastaḥ—yadādiśati devaḥ | [ iti niṣkāntaḥ | ]
2.26.p3
[ tataḥ praviśati prahastena saha māyāmaithilī | ]
2.28
maithilī—jaradu jaradu ajjautto | jayatu jayatvāryaputraḥ | [ityabhidadhānā rāvaṇotsaṅgamārohati | ]
rāvaṇaḥ—[ svagatam | ] sādhu, bho māyāmayi ! sādhu jānāsi daśakaṇṭhamārādhayitum
aṅgadaḥ—[ saviṣādamātmagatam | ] api nāma jānakī paṇyāṅganācaritamācaret! bhavatu| vilokayāmi tāvat
rāvaṇaḥ—devi! videhanandini! pratibodhyatāṃ rāmaprahito'yaṃ śākhāmṛgaḥ
māyāmaithilī—[aṅgadaṃ sabahumānamavalokya|] vatsa! aṅgada! maha vayaṇehiṃ paḍibodhehi rāhavam—
immavara kīsa khijjasi rāhava! taṃ vaja ṇiyaṃ ṇayaram
diṇṇāhaṃ ṇijahiae sakkhīkiya mayaṇametthassa
2.29
avi ca
mayi rāvaṇāṅkapaṅkajavilāsahaṃsīim̐ ajja rahuṇāho
rakkhasabhaṭehiṃ bhaṃjidabharataṃ bhūsedu ṇijarajjam
2.30
(vatsa ! aṅgada ! madvacanaiḥ pratibodhaya rāghavam—
eṣāmupari kasmātkhidyase rāghava ! tad vraja nijaṃ nagaram
dattāhaṃ nijahṛdaye sākṣīkṛtya madanametasmai
api ca
mayi rāvaṇāṅkapaṅkajavilāsahaṃsyāmadya raghunāthaḥ
rākṣasabhaṭairbhañjitabharataṃ bhūṣayatu nijarājyam || )
aṅgadaḥ—[ karṇau pidhāya ] na khalu bhavati jānakī | yataḥ,
aśrutapūrvā'vinayā paryāptālaṅkṛtā ca śīlena
sā rāghavasya patnī punāti bhuvanāni gaṅgeva
2.30.p1
[ tataḥ praviśya paṭākṣepeṇa ]
2.31
rākṣasī—
śrutvā raghupateḥ kiñcidaniṣṭaṃ deva ! maithilī
vidhātuṃ sarvaduḥkhāntaṃ latāpāśena vāñchati
2.32
rāvaṇaḥ—[sakhedam] āḥ ! kimevamabhihitamanavasare | rākṣasāḥ !
rakṣata rakṣata jānakīm | [iti māyāmaithilīṃ visarjayati]
aṅgadaḥ—[saharṣam] paramārthamaithilīmayena tejasā tiraskṛtaṃ māyāmaithilīmayamandhakāram
rāvaṇaḥ—bho valīmukha ! kimapi vaktukāmaḥ ?
aṅgadaḥ—
na doṣaḥ khalpo'pi prabhavati tavākṛtyakaraṇādapi kravyādānāṃ bhavati paramaṃ bhūṣaṇamiva
ataḥ kravyādeśa ! tvayi na paradārāpaharaṇādanaucityaṃ kiñcittadapi viṣamāḥ kṣatriyaruṣaḥ
2.33
rāvaṇaḥ-[sakrodham ] āḥ pāpa ! durmukha ! maukharyadarśanena rāghavamardhayasi na punarnidarśanena
aṅgadaḥ-kimaparamudāharaṇam ? vilokaya
samaṃ pratijñayā yena tīrtvā dustaramarṇavam
vanadrumāḥ suvelasya bhajyante tvadbhujā iva
2.34
rāvaṇaḥ-are ! vicāramūḍha !
pārāvataiḥ kimayamambunidhirna tīrṇaḥ
kāntāḥ kathaṃ na kapibhiḥ ka ca nāma śailāḥ
tadvedmi dorbalamasau yadi śauryarekhāmāviṣkaroti karavālakaṣopale'dya
2.35
api ca, re ! rāvaṇaṃ na jānāsi
āskandhāvadhi kaṇṭhapīṭhavipine prākcandrahāsāsinā
chettuṃ prakramite mayaiva bhaṭiti truṭyacchirāsantatau
asmeraṃ galitāśru gadgadapadaṃ bhugnaṃ ca yadveṣvabhūdvaktreṣvekamapi svayaṃ sa bhagavāṃstanme pramāṇaṃ śivaḥ
2.36
aṅgadaḥ—
kiṃ rāghavasya daśakandhara ! candrahāsavaṃśo'bhavanbhuvanabhītibhidaḥ śarāste
lūnāni yaistava śirāṃsi punaḥ prarohameṣyanti mūḍha! nahi dhūrjaṭiparvaṇīva
2.37
rāvaṇaḥ—[sakrodhaṃ candrahāsamādāya] re! apasarāpasara me'grataḥ, na
punaḥ kathāśeṣaṃ kariṣyāmi
aṅgadaḥ—[gantumicchan]
re naktañcararāja! muñca sahasā devīmimāṃ maithilīṃ
mithyā kiṃ nijapauruṣasya naṭanaprāgalbhyamabhyasyasi?
etāṃ paśyasi kiṃ na kinnaragaṇairudgītadorvikramāṃ
senāṃ vānarabharturudbhaṭabhujastambhāgrabhīmāṃ puraḥ ?
2.38
api ca
śirobhirmā devīḥ śiva iva na te dāsyati punaḥ
prabandhaṃ paśyāndheḥ sarasa iva kailāsasubhaṭa !
hitaṃ tu tvāṃ brūmo mama janakadordaṇḍavijaye
calatkīrtistambha ! tyaja kamalabandhoḥ kulavadhūm
2.36-2
kiñca
ādau yena subāhumukhyapiśitāhāraiḥ samaṃ tāḍakā
nītā nāśamataśca bhagnavadanaśrīste svasā'kāri ca
hatvā yena vane bhavadbhaṭabaṭūnbaddho'mbudhiśca kṣaṇātkartā tvannidhanasya saiṣa samare bhrāntistavādyāpi kā ?
2.40
api ca
re re rākṣasa ! mā sma śaṅkaravarabhrāntyā vibhāḍḍhīrnayaṃ
ruṣṭo mūḍha! tadaiva yanmatirabhūtsītāpahāre haraḥ
no cediṣṭakapālamaṇḍanabhṛtāpyākhaṇḍya muṇḍāvalīṃ
bhaktyā daukitamīśvareṇa kimaho! pratyarpitaṃ prābhṛtam
2.41
api ca| jānīmahe maheśvaraparicaraṇaprasaṅgaparamārthamapi bhavataḥ
mithyābhimānin!
śrāḥ paulastya ! kimevamutpulakitaḥ svasmai muhuḥ ślāghase
yattoṣaṃ gamitaḥ svamaulikamalairbālendumaulirmayā
prācīnaṃ hi viriñcipañcamaśiraśchedāpavādaṃ smaran
devo'datta varaṃ tavāpi kṛpayā kāyavrataṃ kurvataḥ
2.41.p1
śruṇu re daśavadana ! vadanavivaravinirgatavāgvibhīṣikayā na bibhīmo vayam
2.41.p2
[ ityabhidhāya niṣkānto'ṅgadaḥ | ]
2.41.p3
[ nepathye | ]
2.42
tvayi tribhuvanādhīśe hanti vānaravāhinī
sajjo bhava mahāvīra ! vīratvaṃ ka gataṃ tava ?
2.42.p1
rāvaṇaḥ—[ sautsukyam ] aye ! asmadanujīvino vadhyamānā bhṛśaṃ bumbāyante
2.42.p2
[ tataḥ praviśanti vikṣatāṅgā niśācarabhaṭāḥ | ]
2.43
niśācarāḥ—
vānarairyadi vadhyāḥ smastvayi nāthe'pyasāmpratam
tvamapi prāṇite buddhiṃ śāśvatīṃ mā kṛthā vṛthā
2.44
rāvaṇaḥ-—[ sakopaṃ prahastaṃ tvaritamāhūya ]
sannahyatāṃ sapadi rākṣasavīrasenā
ke nāma rāmahatakasya vanaukaso'mī ?
jāgarti yanmama bhuje nanu candrahāsaḥ
śyāmīkṛtāmaravadhūmukhacandrahāsaḥ
2.44.p1
[ punarvikaṭaṃ parikraman |] arāvaṇamarāmaṃ vā jagadya bhaviṣyati
rāvaṇa—[ krodha ke sātha, śīghratā se, prahasta ko bulākara ]
2.44.p2
[ iti vadanniṣkāntaḥ | ]
2.45
[ tataḥ praviśato hemāṅgadacitrāṅgadau gaganavīthīsañcāriṇau gandharvau | ]
hemāṅgadaḥ—sakhe ! citrāṅgada !
divyāstrairbhūrbhuvaḥsvastritayaḍamarakoḍḍāmarairyodhayitvā
lūnotkṣiptaiḥ śirobhirdaśabhiradhinabho darśitaikādaśārkaḥ
kākutsthenāvakīrṇo nijaviśikhaśikhāyogapīṭhopahūto
brahmāroṇādhiśete rajanicarapatervīraśayyāṃ kabandhaḥ
2.45.p1
citrāṅgadaḥ—sakhe ! anayā gaganavīthyā bahoḥ kālātsañcarāvahe
nirbhayamevam
2.45.p2
[ nepathye kalakalaḥ | ]
2.47
yadbaktrāṇāṃ daśānāmiva daśa kakubhaḥ śāsituṃ sṛṣṭirāsīdviṃśatyā yaśca dorbhirdaśaguṇitamiva prātpavānvīryavarṣma
laṅkendraḥ sañjitendraḥ samarabhuvi javājjānakīvallabhena
jyotirdīpraiḥ kṣurapraiḥ sa khalu viracito nirvibandhaḥ kabandhaḥ 46
cāraṇaḥ—śrṛṇu hemāṅgada ! citrāṅgada ! citramivāvalokaya
helākhaṇḍitacaṇḍahemahariṇairbāṇaiḥ kulaṃ rakṣasāṃ
śeṣībhūtavibhīṣaṇaṃ guṇanidhau kṛtvāpi rāme sthite
pratyujjīvitaśaṅkayā yamajito laṅkāpateḥ kātaraiḥno muktāḥ kusumasrajo na ca surairāsphālito dundubhiḥ
2.48
citrāṅgadaḥ—[sacamatkāraṃ hemāṅgadaṃ prati |] sakhe ! hemāṅgada ! īdṛgevādbhutarasaikabhājanaṃ bhavānīpatibhaktibhāsuraḥ prabalapratāpabharapraṇamitasakalasurāsuro vīravīrottaṃsaḥ khaḍgaṃ naktañcaracakravartī || yaḥ kila purā
purāriparicaryāvasarebibhrāṇaṃ daśavaktratāṃ kramamilatpañcānanīpūjayā
yaḥ śarvaṃ svamiva svamīśvaramiti jñātvā mukhaiḥ pañcabhiḥ
śambhoreva śiraḥsu taṃ nijakaraṃ vyāpārayanvāritaḥ
pārvatyā, kathamapyaho ! na sa daśagrīvo girāṃ gocaraḥ
2.49
[ karmaprābalyamīkṣamāṇaḥ | sakhedam | ] sakhe ! hemāṅgada ! paśya paśya
iha khalu viṣamaḥ purātanānāṃ bhavati hi jantuṣu karmaṇāṃ vipākaḥ
haraśirasi śirāṃsi yāni rejuḥ śiva śiva, tāni luṭhanti gṛdhrapādaiḥ
2.50
hemāṅgadaḥ—sakhe ! nāticitrametat | 'yato dharmastato jayaḥ'
iti mene
ityayaṃ satya eva śāstrapravādaḥ | ato'sminnarthe śarīrādibhiḥ puṇyā'puṇyakāriṇāmāyatirdarśitā | atra rāvaṇa evodāharaṇamāpadyate
tathāhi
vapurmukhyaṃ vittaṃ vyayitamiha dharmārthamavanau
khalu sphārībhūtaṃ valati viparītaṃ nahi punaḥ
baliṃ kurvanśambhoḥ palabhujapatiḥ satribhuvanāṃ
śiraḥśreṇīṃ lebhe nanu vigamayannutpalakṛte
2.50.p1
[nepathye]
2.51
bāṇairlāñchitaketuyaṣṭiśikharo mūrghānamatsārathirmāṃsāsvādanalubdhagṛdhravihagaśreṇībhirāsevitaḥ
rakṣonāthakabandhagāḍhapatanakṣuṇṇākṣadaṇḍo hayerheṣitvā smṛtamandurāsthitihatairlaṅkāṃ ratho nīyate
2.51.p1
[ punarnepathye ]
2.52
sarvā ! gīrvāṇavadhvo ! vrajata nijagṛhān , baddhamādhoraṇā ! drāk
svargebhastambhamālā naya surakariṇaṃ, yāmikā ! yāta devāḥ !
bhūyo divyadrumāṇāṃ bhavatu nanu vane nandane saṃniveśo
dvāri kṣipraṃ yadaindre daśāvadanaśiraḥ kiṅkarairaṅgadasya
2.53
api ca
raṇarasikasurastrīmuktamandāradāmā
svayamayamavatīrṇo lakṣmaṇanyastahastaḥ
viracitajayaśabdo bandibhiḥ syandanāṅgādinakarakulalakṣmīvallabho rāmabhadraḥ
2.54
rāmaḥ—[ puṣpakādhirūḍho'yodhyāmāgacchansītāṃ prati laṅkāraṇabhūmiṃ darśayan | ]
atrāsītphaṇipāśabandhanavidhiḥ śaktyā bhavaddevare
gāḍhaṃ vakṣasi tāḍite hanumatā droṇādriratrāhṛtaḥ
divyairindrajidatra lakṣmaṇaśarairlokāntaraṃ lambitaḥ
kenāpyatra mṛgākṣi ! rākṣasapateḥ kṛttā ca kaṇṭhāṭavī
2.55
iti navarasagīrbhirjānakīṃ prīṇayanvaḥ
pulakitalalitāṅgaḥ paitṛkaṃ prāpya dhāma
sukhayatu kularājyaṃ pālayannutkapauraḥ
prakaṭitabahubhadraḥ sarvadā rāmabhadraḥ
2.56
svanirmitaṃ kiñcana gadyapadyabandhaṃ kiyatprāktanasatkavīndraiḥ
itthamatra nāṭakīyavastusamāptau bharatavākyasvarūpamāśīrvacanātmakamantimaṃ padyaṃ paṭhati kaviḥ:—
proktaṃ gṛhītvā praviracyate sma rasāḍhyametatsubhaṭena nāṭyam
2.56.p1
iti subhaṭakavipraṇītaṃ dūtāṅgadaṃ nāma cchāyānāṭakaṃ samāptam
samāpto'yaṃ granthaḥ
Linked texts (7)
- Narasiṃhapurāṇa — Sanskrit
- Mahānāṭaka — Hanumān, Sanskrit
- Jīvānanda (Ānandarāya Adhvarin) — Ānandarāya Adhvarin, Sanskrit
- Jīvānandanāṭaka (Ānandarāmamakhin) — Ānandarāmamakhin, Sanskrit
- Dūtāṅgada — Subhaṭa, Sanskrit
- Bālarāmāyaṇa — Rājaśekhara, Sanskrit
- Jainadharmavarasaṃstavanastotra — Śrībhāvaprabhasūri 1699, Sanskrit