Candraprabha 22
Candraprabhā 22
- Language
- Sanskrit
22.1
uktārthānāmaprayogānprathamā nāmamātrata'
22.1-2
kriyate kaṭaḥ| kṛtaḥ paṭaḥ| pacati
caitraḥ| kṣāmīya cūrṇam| dānīyo muni' | bhayānako vyāghraḥ | āsyate'sminnāsa
nam| gomān | śatena krīta' śatika' | samāse na | matta indrāya nṛtendraḥ
ityādi | kacitnipātenoktam | viṣavṛkṣo'pi savarthya svayaṃ chettumasāmpratam | puna'
karma trividham | iṣṭamaniṣṭamanubhaya ca | yadarthātu kriyā''rabhyate tadiṣṭa ghaṭādi
yadiṣṭaṃ prāpyate tadaniṣṭa viṣaṃ bhakṣayati | ahiṃ laṅghayati | yatra necchā na ca dveṣa
stadanubhayam | grāmaṃ gacchan vṛkṣamūlānyupaspṛśatīti | punastatkarma dvividham
pradhānetarabhedāt | tatra dvikarmakeṣu duhimihikarudhipracchibhikṣuguśāsvartheṣu yāci
jayatyādiṣu ca syāt | gāṃ dogdhi payaḥ | paurava gāṃ bhikṣate | gāmavaruṇaddhi
vrajam | chātra panthāna pṛcchati | vṛkṣamavacinoti phalāni | śiṣya dharma brūte
śāsti vā | rudraṃ yācate śāntim | yācirihānunayārthaḥ | tena bhikṣārthādbhedaḥ
gargāñ śataṃ jayati | amṛtamambhodhiṃ mathnāti | devadatta muṣṇāti śatam | nīhrakṛpavahvarthā tathā | grāmamajāṃ nayati harati karṣati vahati vā | taṇḍulānodana
pacati | ubhayoḥ karmaṇoryorbhedaḥ pradhānetaratā yathā | ārabhyate kriyā yasmai tahugdhārthaṃ pradhānakam
22.2
tatsiddhau kriyayā yattu vyāpyate'nyadgavādikam | tadapradhāna gauṇañca gopālo dogdhi gāṃ payaḥ
22.3
yadā payorghā kartṛtve' pravṛtti
rvivakṣitā | tadā mukhpāsasidhānādgavādereva mukhyatā
22.4
gauṇa karma duhā
dīnāṃ pratyayo vakti karmajaḥ | gauḥ payo duhyate'nena śiṣyo'rthaṃ guruṇocyate
22.5
nyādīnāṃ karmaṇo mukhyasyoktatve pratyayo yathā | nīyate gaurdvijairgāma bhāro grāma
mapodyate
22.23
kālādhvabhāvadeśa vā'karma cā'karmaṇām ||2|2
22.25
gatibodhāhārārthaśabdakarmanityākarmaṇāmanīkhādyadihvāśabdāyakrandām ||2|2
22.6
śiṣyaṃ dharmaṃ guruḥ| bhuṅkte putra odanam | bhojayati putramodanaṃ mātā | śabdaḥ
kriyā vyāpyaṃ yeṣāṃ te śabdakarmmāṇaṃ | maitro grantha japatti | jāpayati maitra granthaṃ
vaṇik | śabda' karmma—śṛṇoti śabdaṃ maitra' | bhāvayati śabdaṃ maitram | niṣkākarmaka, āste maitraḥ | āsayati maitra caitraḥ | kālāvadhabhāvadeśā' sarve'pi dhātava'
sakarmakā eva | tenānyakarmmāpekṣayā niṣkarmmakatva jñeyam | gatītyādi kim?
pacatyodana maitraḥ | pācayatyodana caitreṇa maitraḥ | aṇikarttati kim? gamayati caitro
maitram| tamanyaḥ prayuṅkte, gamayati caitreṇa maitra jinadatta' | anīvahyorīti kim?
nayati bhāra maitraḥ| nāyayati bhāra caitreṇa bhattī | khādayanamna maitreṇa | āṭaya
tyodana maitreṇa | hāyayati caitra maitreṇa | śabdāyayati caidya maitreṇa | kandayati caitra
maitreṇetyādau karmasaṃjñāpratiṣedhātsvavyāpārāśraya kartṛtvameva
bhakṣerahiṃsāyām ||2|2
22.9
dṛśayabhivadoratmane ||2|2
22.7
vaheḥ praveyaḥ||2|2
22.8
hṛkronarvā ||2|2
Linked texts (1)
- Śabdānuśāsana — Hemacandra, Sanskrit