Manmathavijaya (Venkataraghava) 13
Manmathavijaya (Veṅkaṭarāghava) 13
- Language
- Sanskrit
Contents
- 13.1 — 4 parts
- 13.4 — 8 parts
- 13.6 — 1 part
- 13.7 — 4 parts
- 13.8 — 5 parts
- 13.19 — 6 parts
- 13.20 — 2 parts
- 13.21 — 1 part
- 13.23 — 4 parts
13.1
ṛtuparṇaḥ— ( sacintamātmagatam |) kimadya me prativacaḥ
syāccetsvayaṃvaravidhiḥ kimitīha khidyedeṣo'pi lekhamalikhadyadi kinnu pṛcchet
āyāṃ svayaṃvaradhiyetyavibhāvyavārtā
dharmetarasya ca mahānbhavitā'vakāśaḥ
13.1.p1
yathātathakathanamayyatihrepaṇam | anṛtabhāṣaṇamapyamīva, akathanamara
bhyāgatocitam , apadiśya kathanamayyāptajanātisandhānam, tatkiṃ
bhaṇiṣyāmi | atha daivaṃ pramāṇam | (prakāśam |) vayasya, tvaṅgavārtāmaṃjñi
miṣeṇaiva samāgato'smi| kimasmi vacmi| sakalamavārtaprāyameva priyamitravārtājātam| duratyayaṃ hi daivaṃ nāma kimapi dāruṇamapānnidhānam
13.1.p2
ityanuśocannirūpayati
13.1.p3
vaidarbhaḥ — ( savāṣpagadgadam|) vayasya, duḥkhāyaiva kila janma bhīmasya| tatkiṃ mahābhāgo'pi matsannidhivaśādanutāmyati| tadalamanuśocya durbhagaṃ
kvacidviśrāmyatāṃ cireṇa kila pratipiddhamātmakhedānalasandhukṣaṇamityāptajanānāmapi darśanaṃ tadeṣa yāmyabhyantaramabhyanujñāyai ( ityutthātumicchati|)
ṛtuparṇaḥ — (saharṣamātmagatam|) tiṣṭhatu tāvadamuṣya tadvayasyocitamābhāṣaṇam| abhinandanīyamevedamadhunā, yadeṣa drāgeva nirvicāramavamukto'smi
athedamābhāṣaṇamapyatimātrakhedavikalavatayaiva| (prakāśam|) sakhe, bhavatu kva
cidviśramya paramavasare drakṣyāmi| anumanyatām
vaidarbhaḥ — (sagadgadam|) kaḥ ko'tra
13.1.p4
praviśya| sabhayasambhramapraśrayam
13.2
ṛphiḍaḥ — [ka] eso mhi uphiḍo āṇavedu ko ṇioo aṇuṭṭeo
si
vaidarbhaḥ — ṛphiḍa, sakhyurucitaṃ kimapyudvāsitamupakāryādi ca sajjī
kriyatām| tatsahaiva gṛhyatāṃ vayasyaḥ
ṛphiḍaḥ — [kha] jaṃ bhaṭṭā āṇavedi
ṛtuparṇaḥ — sakhe sādhayāmi| (iti sahaṛphiḍena niṣkrāntaḥ|)
vaidarbhaḥ — (dīrghamuṣṇañca niśvasya|) āḥ kimiyatī duravasthā
na sthātuṃ na ca bhāṣituṃ na milituṃ nāpi prayātuṃ kvacinna svaptuṃ na vilokituñca janatāmicchatyahṛṣṭammanaḥ
kiṃ jāgarmi kimālapāmi kimu vā nidrāmi kiṃ prāṇimi
prekṣe kiṃ kimupaimi ceti nikhilaṃ jānāmi naiva svayam
13.3
kiñca || sadā saṃjñāṃ dhatte sicayanicayeneva pihitāṃ
cirādagdhaṃ cetaḥ kalayati kukūlānalaiva !
kutaścicodanvāniva sṛjati bāṣpāmbulaharīṃ
viṣādaḥ ko'pyeṣaglapayati vapūṃṣi vraṇayati
13.4
tathā'pi samasukhaduḥkhasvajanasaṃvibhaktameva duḥkhamamṛtamumaha miti kathama
pyantarameva gacchāmi | (śanaiḥstokamantaraṃ parikramya puro'valokya |)
ihāstraṃ tatroṣṇaśvasitamaparatrārtaraṭitā
nyadhovakrāṇyūrdhvaṃ karakamalamanyatra luṭhitam
itīvārttārdvehaṃ tadiha nirayasyeva jaṭharaṃ
purā puṇyadyotāvilasitalasatprāṃgaṇamaho
13.4.p1
tadidamevābhyantaraṃ tayāvalaviśāmi| (praveśanāvayitvā, vilokya saṃviṣādam |)
hantātraiva mātre kimapi sāsramāvedayantī mihiramarīcikalikāvalambaiva pra
tipaduḍupakalā keśinīkarapaṃjarasthaśarīrā nikhilabhuvanavipādavallīmūlapālirālokainaiva sukhitāmanavaśeṣameva damayantī damayantī | tadadya praveśo
'pi mahoyase viṣādāya | praviśeyamuta na vā | (iti cintayanddhāryave tiṣṭhati |)
13.4.p2
tataḥ praviśati yathānirdiṣṭā saha sakhyāmvayā ca damayantī
13.4.p3.1
damayantī — (sadhairyāvaṣṭambham mātrābhimukhībhūya sāsram |)
[ga] aṃba, ṇa khu ettha atthi isi vi saṃsao so jevva ajjautto; a
ṇṇaha kahaṃ se pahūdapasararosādirekakasāidaloaṇakālikrākarakalida
karavāladhārādārijjamāṇasuṃbhāsurappaṇṇakaṇṭhakaṇḍassa via pulovaṇame
ttasamuvattaādamettasidamaṇṇusadamaṇṇusaaṃkusesaalasiasidakoḍimada
koḍipāḍijjamāṇapāleaselaṇiththulakhulaapakkhatakkhaṇassa via baha
lamarṣasabāhulej jabāhukalidakaḍūrasattisattisamāsattidalanta dāruṇāko
akkuñjakuharakoñcakuharajaraḍhajaṭharapiṭṭaraṅgesassa via visaharadivahaviharantavaṇavaṇasajalajalaharapaḍalaparopphirapaḍimahassa via samudiarāāṇisāaraṇisāmaṇavimuhasamudda hāluḍhantalolakallolajālassa via
a ko vi uccāvao ukkaṇḍidasihiṇḍisaṇḍataṇḍavamaṇḍavappaththuimaḍaṃgamāuramajjaṇāmando amando sandaṇassa ṇigghoso
avia kudo so paṇṇāduvaṇaṇamūlavaaṇara aṇaṇi samaṇajaṇidāṇirāaṃkasaṃkaṃkurapaṃphilaṃtaṇo antaraṃgaraṃgīragantaavahiraṃgasaṃgadaabhaṃgurukkaṃṭhākuṇṭhaattaṇakera akālāvasesavehavapisuṇapaḍuśca aparikkhidaṃ adirukhadahaṇahaṇamaliyāṇāṇāīsaīsaṇakūṇida soṇidasoṇakoṇāṇirāaṃkaṇīsavantasāmaṃkāṇiruddhavāhappavāhapuṇṇaloaṇasuṇṇapulovaṇaṃ adiviralavaṇṇapadavaṇṇaṃ kiṃpi sagagathaṃ sappaccaaṃ appattavanto
kia kīsa a mandamandapphandapatta mandarāmandirakandarāe maha a
13.4.p3.2
muhaavahovāhapavahantabāhaohadīha divahasamūhasamohaddahamahāmahasuhāsiāmahāsiṇīe kesiṇīe attāṇaṃ aruṇaṇṇaakalasasāgarakoththuhamāṇahūdassa ajjabhimmassa ahakera kavaḍalihidalehavihidamahakeraauṇovivāhadīhamohasaṃhiṃdasaavvarasaavadhāvaṇāḍavvarassa adikuduavuṇṇa
ssa uduvaṇṇassa sārahiṃ, aṇṇaṃ a suṇṇapuṇṇaṇisahesavihavakahāppahā
ṇivikkhaṇatarakkhaṇaḍimaaṇisahajaṇavaapaṇheaṃ vaṇheaṃ vaṇṇaamāṇo
vahvāṇuvaṭṭiāe vale avale kahaṃ so muṇai kahaṃ dā aṇṇe jāṇanti me
maī evva muṇai se a kahaṃ se puriso via vetti tti mharaṇajaṇiddadīha
dīhaṇīsāmabhūsantadantaṃsuaṃ saṃsamāṇā asamāṇāe imāe atto ava
saretti aṇuvadaṃ ahihijjamāṇaṃ ajja ahiṭuravagāhagahaṇahiaa
aaṃ ṇa ṇavara taruṇī asamaraṇīkidā, mūṇavi imiṇā ṇiaṇāheṇa
ṇiuttamaḍakaḍipaḍaccaraṃ paḍivvattā kahaṃ vi ṇavari vihiṇā via āu
abhavaṇaṃ vea āvidā tado vi aṇṇujjhiddadaiāṇugaā tadādi ekave
ṇīdharā muttamallamalaajāṇulevaṇā aṇiṭṭhaṇṇāṇapāṇāmaṇuvvavaṇavihara
ṇagoṭhṭhībhāsaṇahasaṇakhellaṇādivibbhamā bhaṃdevva aṇavaradatthaṇḍilaluṭa
ntamaliṇamuhakamaloaraṇīsarantāsavavaṣpapādapaṃktila pamsaherappaṃgaṇa
aṃgaṇājaṇadudduṃsadaddamāulā pulovijjai amaṇaṃmiṇī vva tavaṃbhiṇī ma
ha vaassā damaantī tti dummaāe uttandaṃ āaṇṇaanto peṃkholanta
ṇaaṇasalilolāvaṇāhilāseṇa keṇa vi oddeseṇa aṇṇado diṇṇadiṭṭhe
a āsī
aṇṇaṃ a so uhuvaṇṇaoaṇio tti se assāṇaṇeuṇaṃ parikkhihuṃ pahidāe appahidāe a edāe, hīmāṇehe ! sahi, se cariaṃ a
caridacaraṃ adiṭṭhacaraṃ assudapuvvaṃ aguṇidapuvvaṃ amāṇusaṃ a dīsai huṃ
13.4.p3.3
so ko vi keavī devvo jaṃ jaraḍhakisaṃlaasariseṇa karadaleṇa viiṇṇe
aṇindhaṇāṇubandhaṇassa amuhamārudadhamaṇīdhamaṇādidhurūkhaṇarūkhaṇassa
a chullivivarassa majjhe viiṇṇe taṇṇe ua jiṇṇapaṇe saaṃ vea kudo
vi pāvaeṇa ppajjālede aṇālidasalilarūkhālaṇassasassa āāro
tti ṇavara uvari ppaḍiṭṭhidassa palalapaaṇakuṇḍassa kuchikhammi saaṃ
via jāvahilasidaṃ dāva divvajivvaṇīapūro uggamia saalaṃpi
palalaṃ paelimaṃ kuṇai | ṇa so ṇikkhivai loṇaṃ ṇaso okirai sidaṃ
amhahe aimahuraṃ amudassādu a jaṃ jaṃgalaṃti vaaṇṇaraṇapuvvaṃ diṇṇāmmi
ajjauttakarapakapisidassādimā jarī jambhai
avia kassa uṇa aṇṇassa karadalamididaṃ vi kusumajādaṃ jahapuraṃ
aparittattasohaggaṃ aparikkiliṭṭhasurahibharaṃ ahiṇavaṃ va hojja
avaraṃ a kesiṇīsahagadaṃ apaccajualaṃ āloidametteṇa adimettajiṃmiāaraṃ bāhajalalluliiloaṇaṃ avilelavisāi siḍhilisiḍhilapaiṃ
vaccha vacchetti kalidekkā mandaṇaṃ āgeṇhiya uvalālayanto atsukālaṇaṃ pucchantīe pvaṇṇāe pviavaassāe puvvaṃ jevva edvaṃ attaṇo vi
doṇi avaccāī sandi mha tti kahia harisakaṇḍaidaṃṇū vacchrā āliṃgia kiṃpi sāsaṃke aattagadaṃ muhuttamattaṃ aṇuiāa aṇuvaī saromaṃ via vale alāhi taruṇīe tuha uṇo uṇo ettha āgamaṇeṇa ? jaṃ
khu saṃkappadaṃ hojja jāu jagāṇa tti vyāharia avilathvaṃ osarātti
ṇaṃ visajjidayanto so | tā ettha kuddo me sā saṃkā kīma a so avastasiṇeho
tā kiṃ bahuṇā tasmiṃ māṇurāaṃ edaṃ maha māṇasaṃ evva pyamāṇam
jaṃ so vea ajjautto tti | se āāgaviārakaraṇaṃ paraṃ ahimamakkhaṃ
jevva aṇujoaṇijjaṃ | tā aṇupadaṃ ṇaṃ ettha āṇedu, ādu maṃ tattha
13.4.p3.4
ṇedu aṃbā | ( iti dhairyamavalambya tiṣṭhati | )
vaidarbhaḥ — ( vimṛśya savismayam |) kiṃ ṛtuparṇasya sārathyamāvahani
sārvabhaumaḥ avedyavaibhavo hi vidhivilāsāḥ diṣṭayā hi sakruṇdinapuramā
maṇḍayati | tatastadānayanaṃ tanayayā saṃyojanañceti sakalamīpsatkarameva
tadenamānāyya praveśyacābhyantaramabhimukhapralāpapraśāntaśokāve gayorvadhūvarayorānanasuṣamāmuddiśya kathamapi cirakhedakhinnamātmānamāmodayiṣye
13.4.p4
iti niṣkrāntaḥ
13.4.p5
mātā - (saviṣādam |) [gha] vacche, mā mhe ppasūsa bhisaṃ khaṇādu vea imiyā ṇaṃ ettha āṇemhi taṃ pi pekkha | (satvaramutthāya parikramya |)
ṇa ko vi ettha ppesso kaṃ pi pesia tado āamissaṃ
13.4.p6
iti pre [gave]ṣaṇamabhinayantyeva niṣkrāntā
13.4.p7
damayantī - [ṅa] halā kesaṇi, aṃbāe vi maha vaaṇaṃ deaṇāvahaṃ tti ppaḍihāi | mū mandahāiṇīe maha jīvidam | (aśrūṇi muñcati |)
keśinī - [ca] halā māroda airā āṇambhara tuha passapūraṃ ṇisahessaram
13.4.p8
tataḥ praviśati sacittamavanatamukha bāhukaḥ
13.5
bāhukaḥ - (sāśaṅkasvagatam|) kimakāṇḍe vidarbhamahiṣī māṃ didṛkṣate | manye durīkṣaṇamāyamānamadudantalekhāvalokanalālasānāmāṃ keśinīnāma kāśikā samabhavat | tatkimeṣakuryām | yataḥ
idaṃ rūpaṃ dṛṣṭvā kimiva pariśuṣyetpriyatamā
priyāṃ vā viśleṣaglapitatanumīkṣeya ca katham
vinonnāmaṃ vaktraṃ sapadi dadhatā sāśru ca mayā
kathaṃ vā śroṣyantāṃ kaṭuvacanajātāni sudṛśām
13.6
athāpi tadbhavatu | idamidamabhyantaraṃ praviśāmi yāvat | (smṛtimabhinīya|)
purā prāpte yasminsajavaparidhāvatparijanaṃ
kadā devādeśāditi sakutakālāpilalanam
bhavatyānandānāṃ khaniriva yadabhyantaramidaṃ
tadevāptaṃ sāstraṃ savirāti ca tenaiva nibhṛtam
13.6.p1
saśaṃkaṃ mandaprakramaṃ praveśamāṭayati
13.7
keśinī — (nirvarṇya saharṣam |) [cha] halā vihādā de visāaraaṇī
āado ppiyo| uṭṭhehi pekkha a se āamaṇasellim
damayantī — (nirvarṇya sotsukyam |) [ja] halā kiṃ uvahāso ādu
(ityuttiṣṭhantyevārthokte bāhukamavalokya | savismayaviṣādam |) kiṃ evvaṃ avajjākidī ajjautto vi | (dīrghamuṣṇaṃśvasiti|)
bāhukaḥ — (nirvarṇya sāsram |) hā daiva, kimiyatā'pi nāvasitamatra tava
durvilasitam | yadiha prabhāvisurāṃ priyāmeva māmīdṛśamanayastvamanayaḥ
kathamalajjamamumavalokaye
kathamayānyathavā tadupāntikam
kathamaho ! parituṣṭamanu bruve
kathamasurmama notpatitā kṣaṇāt
13.7.p1
hā mahādeva hā nīlakaṇṭha | (iti viṣādastambhannāṭayati|)
keśinī — (vilo kya sānukampam |) [jha] halā damaanti, diṭṭhamette
ṇa kalidaṇihilamharaṇajaṇidasavisesavisāo viṭṭhaddho via tavassī mahārāo| tā ṇaṃ uvasappamha saījaṇoidaṃ amhe vea| ehi uvasaramha
13.7.p2
bāhumavalambyotthāpayati
13.7.p3
damayantī --- ( savyatham |) [ña] halā kesiṇi, ahaṃ pi imādu ahiadaraṃ visādaviṭṭhaddhādmi | tā maṃ karapaṃjaragadaṃ jevva ṇedu ppiadamasamīvaṃ ppiasahī | (sakhīkaramavalambyottiṣṭhati |)
keśinī — [ṭa] hodu gacchamha | (yathāriṣṭaṃkurvantyupasṛtya|)
( tāṃ bhūmauvisṛjya |) jedu jedu mahārāo pipāppiasahī kesiṇī ppaṇamāmi | (praṇāmannāṭayantyeva |) pekkhadu ppahū ppiā damaantī ppaṇamai
13.7.p4
damayantīnnirdiśati
13.8.1
damayantī - (sāsramutthāya ) [ṭha] ppaṇamamhi pāṇappiassa vi appiacaridṛdāe vea nihilabhuvaṇaparivcattā amandabhagġā vi mandabhaggāsamuccaraṇamettaduridvidaraṇacaṇaṇāmaheā ṇipphalaruvveheā a heā
damaantī | (iti kṣititalanihitajānukarakamalā praṇamati |)
bāhukaḥ - (nirvarṇya niśāmya sakhedamātmagatam |) nanvārambhaeva vacāṃsi sūcīyaṃti svāntavajrasya | manye hanta ! mama kṛte punarapi hālāhalodbhavasa
mayaḥ samāpatatīti | tatkimadya vidadhyām | kathañcidātmanaḥ parihārāya yatiṣye | paramatra nimittamakhilajagannimittamāryyājānireva
(prakāśam |) bhadre, kimiti mānduriko'vaham̐yyate | kovā mahārājaḥkimevameva bhavitā tādṛśapadabhājanam | astu tasyaiṣapraṇāmoyassamprati
mahārājaḥ | ( iti kiñcidivāpasṛtya tiṣṭhati |)
keśinī - (utthāya baddhāñjaliḥ |) [ḍa] mahārāa, alaṃ ediṇā oddeseṇa, ṇaṃ tumaṃ si ṣṇādo salotthaaṃ via coro sāhiṇṇāṇaṃ so ṇisahesotti
bāhukaḥ - (niśāmya kiñcidrūkṣamiva |) kiṃ jñātenājñātena vā mayā | yadyasti kimapi kathyatām yadatra māmanīnayatam
damayantī -
(sāsramutthāya, stambhaśāyitaikakaradattānanā pareṇa kareṇa sakhīṃ ghaṭṭhayati |)
keśinī - om | (iti bāhukābhimukhībhūya sāñjalibandham |) [ḍha] mahārāa, maha sahī maha via khu muheṇa kiṃ pi mahārāaṃ viṣṇavedi | taththa
a dhammādhammaviveaṇaṃ kuṇandu bhavando dhammadhio | (iti yācyāmabhinayati|)
vāhukaḥ — (ātmagatam|) sarvamapyasmadanuktameva syāt | āstāṃ kathamapi samādhīyate| (prakāśam|) kathyatāmanavaśeṣaṃ yatrāsmākaṃ smartṛtvamupakalpyate
13.8.2
keśinī — [ṇa] suṇodu mahārāo, jaṃ dura purā aviṇṇādakusumbhādipurisāṇurāavilaside asaṃpuṇṇamaṇaharalīlāvilāsavivittittivibbhamakiliñcidamohaidakuṭṭamidavikkhittaalitdavihidamarittamakalagattāṇuhāve aśikkhidālāvavilāvamallāvapallāvalātrovelāvamandesādidesaṇiesāvademavvavademuvvademarūvamāsāṇuhāve apariidarīdi
vuttippavuttippahudibuddhiaṇuhāve aparisolidabhāvahāvakandiśitti
hellāsohāppaabbhamahuradhīrūdadārattaṇādicittajāṇuhāve asaṃtthudamhidahasidavihasiduvvahasidāvahasidārihasidavihāvihāṇe piasahījaṇasahakhelaṇamettakalidāare ṇiaṃgasaṃvvāgmettamuddadāṇarade aṇavagadagurulahuppahudimāṇaviāṇe aṇāaṇṇidapiuvalālaṇamaaṇadeva
13.8.3
acchaṇūsavappamadavaṇaviharaṇakusumāvacaa goṭṭhībandhahollā ahellāanakollāhallaholajoṇṇāvihārajalakīḍādijuvaijaṇasāhāraṇavilāse aṇavagaattaṇakeraasarīresejjāpaṃtakelīgharādimuhumuhūpasāhaṇapāṇappiasappaṇaasaṃpakkamaṇorahamaṇaṇapiavaassāviṇoaṇadūīṇioaṇapiāhigamaṇamaggavikkhavāppahudivāsaasajjiyāsajjaṇe adiṭṭhaṇiravarāhaṇāhasamāamasamaāṇāamaṇajaṇida pajjūsuattaṇasandāvavevahubavūsaāṇaaraibāhamokkhaṇiāvasthākahaṇādikidikosale aṇaṇuhūdasaṃkedakappaṇappiadamavi ppalaṃbhavammahappamahaṇaṇivvedacintākheddīṇattaṇabāhaṇīsāsamucchādiviāravāre aṇadivāhidappaṇaisamāamasamaasamullaṃghaṇasavattiṇībhoasahasuraṃdaṃkavihādāmaṇadaṃsaṇajaṇidabbhamāpphuḍālāvamoṇṇādidūddahṛddiṇe aṇāsādidāhisahīsamūhaṇāhappaṇamaṇaṇirasaṇapacchātāvassandisaddhasamuhūpaplavaṇādippaāre asoḍhapiavirahadivahadīhamohajāarakisattaṇāṇimi ttāvaloaṇamaliṇattaṇāṇavaṭṭhāṇaaṇisasejjāṇisevaṇajaḍattaṇacintādivikie arukhkhaṇṇaaṇaṇṇaasarāhivādacodiaṇiaṇāhāhisaraṇamagge asaṃbhādūiādisahāasāmaggivvae armuṇidaṇāaalakkhaṇe isicavalaṇettande
asamaggāruṇāhare samudidalavaṇimubbhearāmaṇijjae maṇaṃaṃkuridakuakorae aṇadiparipphuḍaṃgasaṃdhie aggimammi via vaammi vaṭṭa
māṇe ahiṇavasālabhaṃjiāsamadase imassiṃ jaṇe kahaṃ pi se kaṃ pi
taraṃsiṇā haṃseṇa sandesaṃ pesia paravasīkaḍuā se māṇasaṃ uṇa pi
kiṃ vi devvadāsattaṇaṃ via ppadaṃsia kalusīkaḍuā vi avisaṃsaṇi
jjaṃ taṃ ppaḍiviloḍia ppaḍiṭṭhāvidaṃ via diḍhadaraṃ ādaraṃ muṇantaṃ
vīsasia vea saṃaṃvareṇa sapassaṃ ṇīdavanto ko vi ṇam
tado vi kudo vi phande vi milāṇītti palāve vi vattaveaṇetti pa
13.8.4
rihāṇe vi pāṇipīḍetti parilevaṇe vi pallavaṃgulivvehetti parimaṇḍa'
vi vapūbhāro tti jalakkīḍāe vi jalabhārūaotti kandukalīlāe
kaḍibhaṃgotti vaṇaviharaṇe vi vādasīetti ādavabhevaṇe vi aṃgasa
ndāvotti joṇhāviharaṇe vi pittappaootti kusumāvaae vi ka
rakkhadītti kuverakkhalīlāe vi kaṇṭhajāaṇetti kaṃculīdhāraṇe
kuamūlamāliṇattaṇaṃ tti koseavasaṇe vi kaḍaparissamo tti rasaṇi
vese vi jahaṇadūsaṇaṃ tti veṇīvihāṇe vi bālavicchittī tti tila
bharaṇe vi aliaṃkaṇaṃ tti pattalehe vi kalolakaṃdiṇāso tti uttaṃrsā
ṇṇāse vi kaṇṇasikhetti sahīdaṃsaṇe vi saalalāhavuppattī tti gaṃ
ṭṭhīgamaṇe vi diṭṭhidoso tti ṇa kiṃ pi kandājammasāhāraṇaṃ kammakaraṇaṃ kātuṃ aṇumaṇṇanto adilahu ṇihuvaṇaṃ vi se amāṇusaṃ adisamajaṇaaṃ vāāmaṃ kalento mālaiṃ vva mahuaro phaṃsidāpphaṃsidaṃ vea
aṇubhuñjanto kareṇa vi pamhaṇe vva acchādia pālayanto deheṇa vihiṇṇaṃ vi hiaeṇa ekkaṃ gadaṃ cintaanto majjhaādaṃ vi sahaaṃ via
samuīkkhanto khaṇaṃ vi se virahaṃ ṇa sāsahī sadadaṃ pi ṇaṃ ṇaṃ karapañjaragadaṃ vea vāvahī aṇṇado ṇa kuha vi ssaaṃ cāalī sai vi se mohandhaārammi vea pāvaī appāidappaṇao paṇaijaṇo vva kaṃ vi kālaṃ
uvalālagaṃ ahiṇīa se avaccajualaṃ pi uppādidavanto
paraṃ a adippaāso vva ṇivvāṇassa divvāṇaṃ adibbhamovva paḍaṇassa bhamaraāṇaṃ acchāḍambarovva duggaiṇo dhaṇiāṇaṃ adivirātro
via vilaassa varisāhūṇaṃ adisudissaro vva gaggadassa gāaāṇaṃ
adippaṇao verassa kappaitti ppaāṇaṃ kiṃvaanti a saccāvaanto
sāvaccaṃ vea ṇaṃ ṇaṃ jūalīlākollāhallallohaleṇa gahīkāhuṃ odesado via oāsaṃ uppāanto kahaṃ pi imāe aṇṇado ṇijjamāṇo
13.8.5
parivajjia bhavaṇaṃ vaṇaṃ a ogāhamāṇo ṇaṃ ṇaṃ tahavihasuhāvaṭṭhāṇaṃ
ahigahaṇaṃ akkhandiddadhvasaṇaṃ a aṇaṇṇasaraṇaṃ aṇurāmettakidavīsāsaṃ aaruṇaṃ vea so ujjhia kudotti palāido | kiṇo ṇa so
vīsāsaghāaṇaṃ ṇāma mahantaṃ pāaṃ | bhaṇādu bhavaṃ dhammamaggado vi ṇa
ppamāo sotti
bāhukaḥ — (niśamya savyathaṃ svagatam|) vaktavyamevādya praṣṭryai sakalamapi | (prakāśam|) bhadre, alamapadiśya kathanena | śrūyatāṃ śrotavyam
yatkila || satyaiva sā mama vidhā praṇayasya tasyāṃ
sā'pyapriyaṃ na kimapi vyatanotsatī me
nāpyacyavaṃ sucaritānnaca sāpyanāthā
tene mayaiva gahane kaliratra hetuḥ
13.9
yenaiva sarvasaubhāgyahānantaḥ
bhūrapyamoci dayiteva cirānuraktā
varṣmāpyadarśi rujayā bhujagāśiṣeva
aṃgairabhāri kharatā viṣakṛṣṇi keva
vyaspāṣṭa rājñaiva tasya kaleśca nainnacam
13.10
tathā hi nisargassaṃsargasya | yatkaliparibhavānmahānto'pi dharmyātpathaḥ pracyavantīti
kalau sākṣātkurvatyakhilamapi bhūmaṇḍalamidaṃ
parityaktaprāyāṃ prakṛtimatha dharmyāṃ prathayati
praviṣṭe sāṭopaṃ vanamahiṣayūthe kimu saraḥ
samāsīdadrājivrakaraparivīṃtaṃ kṣaṇamapi
13.11
tathāhi || daivaṃ nindati sadgurūnvimṛjati prāpnoti varṇāntaraṃ
nāstikyaṃ bhajate yathāmati caratyūḍhāḥ punarvindati
atti kravyamatassurāñca pibati svairammataṃ kalpayatyākarṣatyaparānapi dvijagaṇo'pyasminkalau jṛṃbhite
13.12
kiñca || ācaṇḍālamatāratamyakalanaṃ goṣṭhī janairbadhyate
rājānaśca miṣaiḥ śriyaṃ prakṛtijāmāhartumevodyatāḥ
cāṭānāṃ kulaṭājanasya ca mudaṃ puṣṇanti nītikramāḥ
utpātāśca ṣaḍītayaśca bhuvane sarvātmanā saṃsthitāḥ
13.13
api ca || sarve brahma vadanti sarvagatayā sarva rahasyaṃ sphuṭaṃ
vedābhinnapadāśca saukhyavidhaye smārtyaśca kāścitkriyāḥ
vidvāṃso'pi ca vedabāhyacaritāḥ prājñāḥ parāṃcchāsituṃ
śūdrāścādṛḍhasaṃyamāḥ śritakalonīco'pi lokottaraḥ
13.14
parañca || vedānnadharmakacavikrayaṇaṃ vijātervācāntathābhyasanamācaritasya hānam
prācāṃ hasaḥ śvacaritaṃ dhuri piṇḍadasya
sarvānnabhuktiriti ca dvijalāñchanāni
13.15
kiṃ bahunā || kva brāhmaṇyaṃ kva pramāṇaṃ kva dharmaḥ
kvāho, kṣātraṃ kvāstyupādhiḥ kva nītiḥ
kvāste bhaktiḥ kva prabhāvaḥ kva yajñaḥ
kva dyauḥ kāryaṃ kāla ityāhurāyāḥ
13.16
nvitīdamanuśrūyate kalikālavilasitamitihāseṣu | tenaivākulīkṛto'hamapi sakalāśca durdaśāssādhu samanvabhavam | tatkimatra doṣakathanayā
pratyakṣitapriyatamapraṇayā viśeṣādeṣā praṇaṣṭamamumākalayantyaśaṃkam
svāyaṃvareṇa vidhineva varītukāmā
kāmātparañca yatate yadidaṃ tvavadyam
13.17
yataḥ || naṣṭaḥ pravrajito'thavāstu patitaḥ pañcatvamāpto'thavā
ṣaṇḍatvaṃ bhajatāṃ patissaviditaḥ strīṇāṃ paraṃ daivatam
hitvainaṃ parasaṃgatistu mahate doṣāya yoṣātateḥ
soḍhavyastvavidhistatheti virahaḥ prāṇāvadhi vyādhivat
13.18
api ca || paunarbhavodvahananirvahaṇodyatānāṃ
nirveśyatāñca kimihāsti vacassu nindyam
rāṇḍeyakuṇḍaviṭagolakakaulaṭerāśśabdābhavaṃti hi yathārthatayā praśaṃsāḥ
13.19
kiñca || patyau mṛte punarabhīkagaveṣaṇīnāṃ
putro'pi yāti hi tadanyatayā patitvam
tasmāttathā sati galanti niṣedhavācaśśāstreṣu mātṛgurudāragamodyatānām
13.19.p1
na khalviyānkalikaluṣatamanaso'pi mama mānaso'pi ko'pi doṣaleśaḥ
damayantī – ( savailakṣyasmitaṃ keśinīmīkṣate |)
keśinī -- [ta] mahārāa, suṇādu se a ṇiāṇaṃ savittharam
asaraṇīkidā a pavahantajauṇāppavāhammi vva kālakālagalanālakālakālammi vihāvarīvālaṇiarammi timirammi amāṇusasaraṇasarise avaiṇṇapaṃsupaḍale āhuvivarasadāṇiide agaṇidavammīacañcarantacañcurantapiāusiāuucchiaṇaulasaapaīgohādijantujāde aviradavirudaciviḍidassadṇapuḍajhillīmaallie assandavaṇamajjāradunda amandāaliakkhāraṇāraṇāḍovajaṇiduccāvaudghosabhīmaṇakoṇandarāle āaliucchāsasiḍhilībhavanta silāsaalasaandarakaliakulāakosiakulaghukkārapavuddhagiddhaṃgaṇākulāaॅvvakūdauvveiacuṃcundarīcañcucuñcūdhvaṇīsamāaṇṇaṇasamāsīantasarīsivasāvasukkāradāruṇe raṇṇā jevva jiṇṇaraṇṇajaṇṇe suṇṇasuṇṇe jiṇṇamaṇḍave, paḍuddhametteṇa andhaārandhidadiṭṭhidāe adaṃsaṇijjadaiā amuṇidanāaaṇisaṃsacaridā a aggahatthaṃ
pasāria parido vi parisaṃraṃ ṇa kaṃ pi pekkhandī vajjahadevva vimhaatthimidā khaṇaṃ via ṇicceṭṭhaṃ huvia paraṃ ajjautta ajjauttatti savvado a ammelaantī paccuttiṃ ṇa kaṃ pi lahantī talādu uṭṭhāa adiṇamidapuvvakāaṃ aggapasāridaggahatthadudaaṃ assujaladdiuṇiandhaāraṃ ahiadarahiaavevahupphaphuridapaoharabharadūṇiavilaggaṃ a
mmeḷiajjauttārattattasadaṃ adeṭṭhisilāppahārakhadaṇiggalaṇiggalantaruhirasittasuumāracaraṇadalaṃ aṇuggahidakhiditalaḷuḍhantaghaṇakeṃsavāsaṃ aaṇiamajjhamaijhavaṭṭhisilatthambhadiṇṇatāḍaṇaveaṇaṃ alakkhida
khaṇḍiddhapadaṃ adiparavasamāṇasaṃ attādimettakuuaṃ aṇṇesia vi ahimaṇḍavaṃ adiṭṭhaṇa , ajjautta kahehi kiṇṇu tuha oraddhaṃ kudo maṃ
pi vihāa yāṃdo si hodu vā oraddhaṃ esā ppaṇamamhi ehi daṃsaṇaṃ dehi
pāhitti uccāvaaṃ palavantī vahī a āacchantī egva kassa vi kālasappakalidarūvāndarassa dehiṇo via huddevvassa mahantakuharakuharaghera
sarise vaaṇavivare sasaraṇakandaṃ avvo ! ṇivaḍidā
bāhukaḥ — (sakaruṇaṃ sāstram |) hā dhigasya nṛśaṃsatā hā dhigasyādurdaśā | (iti mūrcchati |)
damayantī — (smṛtimabhinaya |) [tha] samao so vaṭṭai vva ehim̐
(cintāmabhinaya sāsram |) haddhī hā ṇāha, kahiṃ gado si pidāu hadamhi parittāhi parittāhi | (iti nipātanāṭayaṃtī mūrcchati |)
keśinī — (ubhau vījayantī |) [da] mahārāja, kiṃ ediṇā jevva
mujjhai bhavaṃ | halā damaanti, kahā via khu edaṃ | samassasadha samassasadha | (ityutthāpayati |)
13.19.p2
ubhau — pratyāgacchataḥ
13.19.p3
keśinī — [dha] mahārāa, suṇodu avaraṃ a paraṃ kovi āusesa
dāe imāe akkandaṃ āaṇia savaro sarahasaṃ āamia se sappavāhaṃ
daṃsia taṃ chittūṇa ṇaṃ vimoia ṇavari se rūvalāvaṇṇasonderāiaṃ aṇāhattaṇaṃ a āloia ṇaṃ vasīkāṭuṃ jadamāṇo se bohaṇavaaṇāī pi
aṇāaṇia kiṃ pi jihmaṃ ciṭṭhisanto ruṭṭhāe imāe khaṇādu pāivvaggiṇevva daḍḍho bhasidadaṃ ṇīdo
bāhukaḥ — (sānukampam |) batāsya durmatiḥ yadepakṛtasāhyo'pi kṛtajñayaiva bhasmasādakāri tapasvī
damayantī — (sopālambham |) [na] savvado vi pāvavuttī khu esā
13.19.p4
niśvasiti
13.19.p5
keśinī — [ pa ] ṇavari a kahaṃ pi kāe vi paccāsāe pāṇāvaliṃ dhāraandī ido tado a aṇissrantī pandarakandārūaramilantagandhia
kulagadidaṃ ṇalo ṇalo tti padaṃ vi ṇisamia sāaraṃ tā uvasappantī
adimaliṇatamālasālavīhi andhaāridikuñjagabbhagadaṃ aggado pasāridasāhājuaṃ sahaāraṃ vi ṇisāmia sakuūhalaṃ ppadhāvia ajjautta
ajjautta kudo ettha ekkāī si maṃ pi ujjhia tti sudiḍhaṃ parissajantī ahipahasiailatalapaḍidapahāadaparamajoibindapadāravindamuhaṃ
vi ṇijhāa ṇāhassa tti ṇaaṇajualaṃ aṇu samappaantī samummadarpuṅkholakulakūdaṃ vi āaṇṇia sahasā uvasaria sudīhaṃ ṇasisantī muhabiṃbaṃ pi vihubiṃbammi ciurajālaṃ pi camaravālammi bhūvalliaṃ
vi bhiṃgamalliagmi ṇaaṇaṃ pi ṇaliṇammi ṇāsaṃpi vaṃsammi dandaṃ pi
kundammi hasidaṃ pi kumudammi aharaṃ pi kisalammi civuaṃ pi thavaammi bāhaṃ vi sāhaṃmi uradalaṃ pi disadalammi rommarāī pi dhummarāiṃmi ṇāhiṃ pi dīhiammi kaḍitaḍaṃ pi harikaḍammi urukaṇḍaṃ pi
duradasuṇḍammi jāṇuṃ vi bubbuammi guphphaṃ pi japhphami padaṃ vi ṣaṭumammi gadivihaṃ vi gaagadammi a uppekkhia uppekkhia assuṃ
vissaṃlasantī dīha dīhaṃ uḍḍhaṃ uḍḍhaṃ a ṇīsasantī kiṃ pi mharandī majjhepahaṃ jevva mujjhantī sasaaṃ jevva aṃjevva cirādu samassasantī saṇāhā
vi aṇāhā sañcarantī parisarāadohiṃ thimidaṇaaṇagalidabāhaohohiṃ
sapphakavalakavalaṃ vi vimharantehiṃ ṇicchalaṃgehiṃ kuraṃgehiṃ karuṇaparidevaṇarukkharā ṇikkaṇā aṇṇaṇaparavasamāṇasehiṃ ppalambavāmūlūruvivarādupaaveṇa ppaasia parittehiṃ vva pattehiṃ sattaraṃ uvabhāvantehiṃ uvaraidakuṇḍalehiṃ ujjalphaṇāmaṇihiṃ uvāaṇṇaṇandarāasaṃkāṇiruddhaṇīsāsaṇicchalehiṃ uvaraidajoapaḍabandhaṇihuḍehiṃ samāhidehiṃ vva sarīsavehiṃ karijjamāṇāṇusoaṇevva kaṇḍaaddumehiṃ pi aṇāhetti jevva
via kiippasahakamaṇaka aggahaṇavasaṇavissaṃ saṇataṇurukkhad aharadaṃsaṇasi
kkāravevehuṇīsāsa āāsakaruṇakaṇṭhakūidappāaṇamilāṇidāṇamohaparava
sattaṇavidaraṇādiviḍavilasiddhā kamalavandhuṇā vi attabandhujettavittadittidāe vva kalidavattamilāṇimāliṇṇā dharāe vi jāu imiā
attaṇo savattiṇī ttivva sāmarisaṃ ṇisidasilāmuhullihidamahuracaraṇa
dalā ppadāraṇīhiṃ pi amhakerasaṃvadaṃ cireṇa ahihavantī laddhā ekkāiṇī diṭṭhīe tti hidvadāe via viāsidakumumaṇaaṇāhiṃ vikkhittappadāṇapāsavidāṇaviraidacaraṇaṇilabandhaṃ vivulaṇiuñjaveraccāraaṇivāḍidaṇiataṇuladā vaṇapphadīhiṃ vi ahmasohāharavāhā a esettivva diṇṇa diṇṇaviḍavaggakasāhivādagalantaruhirapicchilapuṭṭhaphalaā
vādapodaehiṃ via uccāavaceṭhṭhidā ummattā vea imiettivva sāvahelaṃ sahelaṃ a uvari ṇikkhittakāūvalapalālapaṇṇatiṇakaṇḍaāditāḍaṇa
vvaṇakiṇagaṇatilaidataṇū, ataṇuṇā āhīleṇa kahaṃ vi kāṇaṇaṃ atilaṃghia alaṃvidabāhuṇā subāhuṇā kidaṇīdibharaṃ cediuraṃ paviṭṭhā se
jevva andeure bhasidapihidevva bahaphphāṇutaṇū siadāṇiulidevva sevaliṇī aviṇṇādappavuttī aṃgīkidaseraṃdhivṛttī vaṭṭamāṇā kahaṃ pi
amhehiṃ aṇṇesia āṇīdā | tado pahudi se virahakāraṇā ira kāraṇā avaṇṇijjā aṇivvaṇṇijjā aṇāaṇṇijjā ākārametteṇa ahiṇṇāṇeṇa ahiṇṇeṇa mahārāeṇa vea āalaṇijjā | tado
a amhehiṃ abhyaṭṭhijjamāṇāe aggaakulamoḷḷibhūdaṃ ajjavaṇṇādaṃ
āalidamandaṃ ahipresia se vaaṇaṇiarappaḍivadaṃ mahārāaṃ mahārāassa takālasaṃbhidaṃ aṇuhāvaṃ a ṭhāṇaṃ a ajjauduvaṇṇaṭhāṇaṃ tti
saalaṃ pi ahigamia mahārāassa āṇaaṇassa jevva esi uṇe
saaṃvaro tti lehovi ibhiāe vea vilihido | āṇīdo a sāhiṇṇā
ṇaṃ viṇṇādo a mahārājo vea tti saṃvai ahikaṇṇaṇāvaraṃ samāṇīdo
a sugahīdaṇāmā savvahommo | ettha a sakkhiṇīo savvā vi devadāo | ṇavari mahābhāo mahārāo ppamāṇam
bāhukaḥ — satyamakhilamapi, tathāpi kathamiyamekapatnī prayogavartmanā'
pi punassvayaṃvaraiti sāvitrāya bhūpataye likhitumapyadhṛṣṇoditi gāḍhasaṃśayamama manaḥ
keśinī — [pha] pekkhadu bhavaṃ jevva suvo saavvam̐ro sudūraṭṭhale kuhavi
tti ajja kahiṃ ṇu adippiasahassa leho lihijjai | taṃ pi viṇṇādamahārāasāracchakausaladāe imāe jevva kalidam | adha a kouṇasaṃsao
bāhukaḥ — (ātmagatam |) yathācintitamupanatamapi vipinaparityaktāyāśśīlamanu manāgiva saśaṃśayameva manaḥ | tatkimeṣakaravai
13.19.p6
adhomukhaṃ cintānnāṭayati
13.20
damayantī — (utthāya baddhāṃjaliḥ |) [ba]
sakkhiṇīo devadāo savejja tumhehim̐ vadatha savvaṃ pi
ujjhia daiaṃ parado gadamhi imiā ṇu akkhamāoam
13.20.p1
bāhukaḥ — kimiyamātmaśapathapathena māmapi spṛśati | āstāmidaṃganāsādhāraṇamātmapriyatamapraṇayapaurobhāgyam | api śapathenāmunā kimapi karmasākṣiṇīnāṃ devatānāṃ prativacobhavitṛ śṛṇvāni ?
13.20.p2
iti sakautukaṃ dattakarṇastiṣṭhati
13.21
(nepathye—uccaiḥ |) jaṃpatī, śrūyatāmidamidaṃ jagattrāṇavacaḥ
bhadre, tatra kalirnimittamanaghassoyaṃ na vācyonalorājan,viddhi pativrateyamatulā svapne'pyananyāśrayā
visrabdhaṃ milataṃ yuvāṃ sapadi vāṃ sartā kalirdūratodharttādhīnapi puṣkaraḥ punarapi śreyaḥ paraṃ prāpsyathaḥ
13.21.p1
nepathye - puṣpavṛṣṭirmṛdaṃgadhvaniśca
13.22
bāhukaḥ — (saharṣam|) bhagavannasaṃśayasparśana sparśana namaste| anugṛhīto'smi
damayantī — [bha] bhaavaṃ, bahapphāṇusaha ṇamo de| saccaṃ si tumaṃ jaappāṇo
bāhukaḥ — (sagauravam | sāñjalibandham|)
skandhaissaptabhirāviśuddhi viharaddhandhitrayīmuddbujanmadhyenāḍi cakāsadānakhaśikhaṃ bibhracca nādānbahūn
āyante vibhramaṇḍalāmṛtajharīṃ siddhīśca sākṣāddadhatsarvasyāpi tadastu naḥ stutipathe sthāṇorarūpaṃ vapuḥ
13.23
(keśinīmuddiśya|) bhadre, chinnasaṃśayo'smi devena marutā
keśinī — (sasmitam|) [ma] ido vā pekkha dāva ṇaṃ ṇaaṇehiṃ uṇṇehi a se raṇaraṇaaṃ
damayantī — [ya] halā kahaṃ alīāṇurāiṇo virahukkaṇṭhārasiattaṇaṃ| (roditi|)
bāhukaḥ — priye, gūḍhavṛttitayā vaideśikatayā ca na ko'pi madutkaṇṭhāyāsānadhyāpitaḥ prativaktumadhunā | aṃgakālokanamevāvayorrmathaḥ pramāṇam
keśinī — [ra] kiṃ puvvacaridappasaṃsāe| daṃsāvedu ajja taṃ aṇurāaṃ ajjo geṇhadu a se karam
bāhukaḥ — bāḍhaṃ prāktanamākāramanuprāpya paramenāmavamṛśāmi | yadatra
saṃkucati hṛdayaṃ hastaśca
keśinī — [la] ko uṇa taha karaṇe vilaṃbo
bāhukaḥ — apekṣyate kiñcidivopakaraṇaṃ yatkila davādvakṣitena darvīkareṇa prābhṛtatayā pratipāditamaṃśukayugalam | yadācchādya sadyassvarūpamāpnuyām | mandurāsthaṃ tadupayujya nacirādadhyāsthānamatrabhavatīmavalokiṣye
damayantī — [va] avi ṇāma edaṃ pi puvvaṃ via sarasīsarijjam
bāhukaḥ — sarvathā satyavāṅnaiṣadhaḥ
keśinī — [śa] hodu, caladu mahārāo, esā a sahiṃ pasāhia
aṭṭhāṇaṃ āṇessaṃ
bāhukaḥ — hum | (svagatam|)
kākatālīyamaivaitatpriyayā mama saṃgatiḥ
śriyo'pyajākṛpāṇīyaṃ cetpaṇāyati puṣkaraḥ
13.23.p1
bhavatu bhagavānbhavaḥ pramāṇam | (prakāśam|) sādhayāmastāvat
śivāyonnamaḥ
13.23.p2
iti niṣkrāntāssarve
13.23.p3
iti śrī bhaṭṭaśrī paṇḍitanārāyaṇasudarśanīye kalividhūnananāṭake
prakāśonāna navamo'ṅkaḥ | śivābhyānnamaḥ
atha daśamoṅkaḥ
13.23.p4
nepathye — nāyakasya prāveśikī dhruvā gīyate