Prasannaraghava 5
Prasannarāghava 5
- Language
- Sanskrit
Contents
5.2
gaṅgā—alamalam | kathaṃ dāvānalaśoṣitāyāṃ taruśākhāyāṃ kuṭhāramāropayitumicchasi | athavā kathaya tāvat
sarayūḥ—(svagatam |) aho,
na jñātuṃ nāpyanujñātuṃ nekṣituṃ nāpyupekṣitum
sujanaḥ svajane jātaṃ vipatpātaṃ samīhate
5.3
(prakāśam |) rāmabhadramabhiṣektuṃ kṛtamanorathaṃ daśarathametya kaikeyī prathamaṃ
tāvadidamuktavatī
idameva narendrāṇāṃ svargadvāramanargalam
yadātmanaḥ pratijñā ca prajā ca paripālyate
5.6
gaṅgā—(svagatam |) anenaiva tāvadakalyāṇaruciḥ sūcitā durāśayā
(prakāśam |) caramaṃ ca kim
sarayūḥ—
tvayā deyaṃ yanme dvayamabhihitaṃ dehi tadidaṃ
vanaṃ kausalyeyo viśatu yuvarājo'stu bharataḥ
sarayūḥ—
‘vanaṃ vanajapatrākṣi samāgaccha sahaiva vā
5.7
’
ityanena rāmavacanāmṛtenaiva
gaṅgā—ucitamidaṃ jānakīsnehasya
yamunā—avi ṇāma rāmalakkhaṇāṇaṃ vi kovi saṃvādo saṃvutto
sarayūḥ—atha kim | idamukto hi rāmacandreṇa lakṣmaṇaḥ—
‘gamaya vatsa nimīlya vilocane katicidatra nimeṣasamāḥ samāḥ
api ca māmiva śīlasuśītalaṃ śubharataṃ bharataṃ pariśīlaya
5.8
idamuktaṃ ca lakṣmaṇena—‘aye raghunātha,
tvayā samaṃ me catvāri yāmā eva yugānyapi
caturdaśa samāḥ sthātuṃ vinā manvantarāṇi me
5.9
api ca
tvayā mama sametasya kalpā api samāsamāḥ
bhavatā viprayuktasya kalpakalpaḥ kṣaṇo'pi me
5.10
gaṅgā—api nāma kausalyāpi kiṃcicchikṣito rāmabhadraḥ
sarayūḥ—atha kim | sā hi ‘ayi vatsa, rāmabhadra, sītām’
ityardhokta eva bāṣparuddhakaṇṭhīdamuktavatī—‘athavā vatsa, lakṣmaṇe
rakṣitari ko bhavānsītāsamīkṣaṇasya | tadidaṃ tāvadabhyarthayāmi
iha mugdhamukhe vatsa lakṣmaṇe dakṣiṇo bhava
api rājyopabhogebhyo yasya tvaṃ sahajapriyaḥ
5.11
’
idamuktaṃ ca rāmabhadreṇa—‘api mātaḥ, nijajīvite'pi dakṣiṇena bhavitavyamityapi śikṣaṇīyameva
gaṅgā—tannūnaṃ tataḥ prabhṛti sahajasaundaryamevābharaṇaṃ vatsarāmasya
sarayūḥ—anyadapyekaṃ vimuñcansakalamābharaṇajātamitthamabhyarthitaḥ
kausalyā rāmabhadraḥ—
‘hastāvalambadānāya sītāmāṅgalyasaṃpadaḥ
idaṃ vimuñca mā vatsa rāma ratnāṅgulīyakam
5.12
idamanyacca te kathayāmi | dhīrā samākarṇaya
gaṅgā—kathametāvadākarṇitavatīmapi māmadhīrāmāśaṅkase
sarayūḥ—
nikāmaṃ rāmasya pramuditamukhāmbhoruharucerjaṭāvallīrmallīmukulasadṛśairbāṣpapṛṣataiḥ
niṣiñcansaumitriḥ kathamapi vitene khalu yadā
tadā jātaṃ mātaḥ karuṇamayametajjagadapi
5.13
yamunā—avi ṇāma tassiṃ samaye sīdāvi kiṃpi sikkhidā
bandhuāṇeṇa
sarayūḥ—ayi devi, viparītamalapasi
gahanavipinavāsotkaṇṭhayā saṃprayātaṃ
priyatamamanuyāntyā tatkṣaṇaṃ rājaputryā
caraṇakamalaguñjanmañjumañjīraśabdaiḥ
sphuṭataramupadiṣṭā bāndhavāḥ sādhu vṛttam
5.14
idaṃ tu vṛttam
puraḥ kāntaṃ yāntaṃ vipinamanuyāntyāḥ sarabhasaṃ
tadādau sītāyāḥ kisalayanibhau vīkṣya caraṇau
muhuḥ śītāstaptāḥ kimapi ca muhurbandhunayanaiḥ
samaṃ muktā muktāsadṛśarucayo bāṣpakaṇikāḥ
5.15
gaṅgā—harṣaviṣādayorvilasitametat
sarayūḥ—idaṃ bandhujanena śikṣito rāmacandraḥ—
‘bālā videhatanayā taralau bhavantau
digdakṣiṇā ca rajanīcaracakraduṣṭā
tadvatsa vatsalatayaidamudāharāmo
mā rāma gaccha naya dakṣiṇa dakṣiṇāśām
5.16
gaṅgā—tatastataḥ
sarayūḥ—tatastāmeva diśaṃ prati
suramurajagabhīradhīranādadviguṇaguṇadhvanicāpayattahastaḥ
purajana nayanaiḥ kṛtaṃ dadhānaḥ kuvalayadāma jagāma rāmabhadraḥ
5.17
yamunā—1ko uṇa so avasaro suramuraasaddassa
gaṅgā—sakhi, na jānāsi | gabhīraṃ dhvanadbhiḥ khalu suramurajaiḥ
kimapi gabhīrameva dhvanitam | (punaḥ saviṣādam |) hā daśaratha, sakalaguṇasaṃpadāṃ bhājanaṃ bhūtvāpi kathamekasya bhājanaṃ na jāto'si
yamunā—2kahaṃ uṇa so rājā tumhehiṃ pasaṃsīadi jeṇa tāriso'vi
taṇao tuṇaṃ via mukko
sarayūḥ—śāntaṃ pāpam
narendraḥ kaikeyīvacanaparipāṭīvigalitaḥ
kṣaṇaṃ mohakrodhaprasarabharayorantaracaraḥ
sutaṃ coragrasto maṇimiva karasthaṃ na kṛpaṇastṛṇānīva prāṇānpunarayamamuñcaddaśarathaḥ
5.18
yamunā—3avi ṇāma bharadassa ṇāṇumadamidam
sarayūḥ—aye, bharatasya mātulagṛhādāgatasya kaikeyyāśca saṃvāda
evottaraṃ dāsyati
gaṅgā—kīdṛśaḥ punarasau
sarayūḥ—
mātastātaḥ kva yātaḥ surapatibhavanaṃ hā kutaḥ putraśokātko'sau putraścaturṇāṃ tvamavarajatayā yasya jātaḥ kimasya
prāpto'sau kānanāntaṃ kimiti nṛpagirā kiṃ tathāsau babhāṣe
madbhāgvaddhaḥ phalaṃ te kimiha tava dharādhīśatā hā hato'smi
5.19
gaṅgā—(saharṣam |) vatsa bharata, bhavasi rāmānujanmā
sarayūḥ—
rāme prāpte vanānte kathamapi bharataścetanāṃ prāpya tātaṃ
nītvā devendralokaṃ munijanavacanādūrdhvadehakriyābhiḥ
bhrātuḥ śokāmitastaḥ svajanaparivṛtaḥ pālayāmāsa nandigrāme tiṣṭhannayodhyāṃ raghupatipunarāgāmibhogāpavīraḥ
5.19.p1
yamunā—taido tado
sarayūḥ—ahametāvadeva jānāmi | tataḥ paraṃ tadvṛttāntanirūpaṇāya
nijajalakamalavanavāsī ko'pi kalahaṃsaḥ prasthāpito mayā
5.19.p2
praviśya
5.20
kalahaṃsaḥ—devyaḥ, idaṃ namo vaḥ
tisraḥ—ayi kamalāvartaṃsa kalahaṃsa, maṅgalamandiraṃ bhava
gaṅgā—aye, kathaya tāvadvatsānāṃ me prathamataḥ prabhṛti pathi
caritāni
haṃsaḥ—
vighnānivānusarato vinivārya paurānagre svayaṃ naya ivaiṣa jagāma rāmaḥ
enaṃ vibhūtikhiva sānujagāma sītā
tāṃ lakṣmaṇastu sukhalābha ivānugacchat
5.21
gaṅgā—tatastataḥ
haṃsaḥ—tataḥ kiyatyapi dūre pathikalokenedamuktaste vatsavargaḥ—
panthāḥ samaḥ sikatilo mṛduśādvalā bhūrvaitasvatī saridiyoṃ śiśirā na dūre
agre cakāsti sarasī ca kumudvatīyaṃ
kādambakūjitakarambitahaṃsanādā
5.22
anyacca
tarurayamitaḥ śītacchāyaḥ sravanmadhuśīkaraḥ
saridayamitaḥ svalpasvacchapravāhamanoharā
idamidamitaḥ snigdhāmodaṃ muhurmadhuradhvananmadhukaravadhūmūgdhābhogaṃ vanaṃ sarasīruhām
5.23
gaṅgā—aho, adhvaśamaśamanāni pathikajanavacanāni
yamunā—tado tado
haṃsaḥ—tataḥ priyatamamanugacchantī jānakī
bhīta vikolokya hariṇaṃ karuṇādracittā
patyurnijena pidadhe dhanuraṃśukena
kedārasīmni sadayaṃ ca yavaprarohamādāya sādhu vidadhe śravaṇāvataṃsam
5.24
anyacca
taṭabhuvi sarasīnāṃ saikate nimnagānāṃ
parisaramapahātuṃ cakravākī priyasya
kṣaṇamapi na samarthā lolamālokayantī
pathi janakatanūjā prāpa harṣaṃ śucaṃ ca
5.25
gaṅgā—evamanukampanīyavatsalā me jānakī | (punaḥ sasneham |) api
tāvatpathikanītiśītalāni me vatsānāṃ śīlāni
haṃsaḥ—kīdṛśī punaḥ pathikanītiḥ
gaṅgā—
yāvatkarṇaṃ tapati tapanastāvadeva prayāṇaṃ
viśrāmaśca prasarati raveraṃśujāle karāle
yātrodyogaḥ punarapi raverlambamāne vimāne
yāvanmīlatyatha kamalinī tāvadāvāsabandhaḥ
5.26
haṃsaḥ—bhagavati, anavasthitamidaṃ nityapathikānām
gaṅgā—hanta, kathaṃ kaṭhorātapasparśamapi jānanti jānakīlalitāṅgāni
haṃsaḥ—alaṃ kātaratayā
api tapati pataṅge caṇḍacaṇḍairmayūkhaiḥ
pathi janakatanūjā naiva saṃtāpamāpa
gaṅgā—(sakautukam |) kathamiva
haṃsaḥ—
aparicitanimeṣālokamālokayantī
kuvalayadaladāmaśyāmamaṅgaṃ priyasya
5.30
(punaḥ sakautukam |) idamanyacca sarasapeśalaṃ kathayāmi te
janakatanayāhastanyastairmuhurnavapallavaiḥ
śiśiramasṛṇastatkālaṃ yaḥ sameti samīraṇaḥ
praśamamamunā khedodbhūtaṃ jagāma kapolayoḥ
salilamanayoḥ śokodbhūtaṃ śaśāma na netrayoḥ
5.31
api ca
kṛtaḥ sthāne sthāne vihitavarivasyāparikaraḥ
sumitrāputreṇa śramaśamanaśīto raghupatiḥ
asāvetenāpi kṣaṇavirahabāṣpāñcitadṛśā
kṛtālokaścakre galitasakalāyāsaśiśiraḥ
5.32
sarayūḥ—kiyatāṃ punarahnāṃ parivartanena raghurāṣṭramatikrāntaṃ vatsaiḥ
haṃsaḥ—ayi, kathamajānatī vartase raghūṇāmādhipatyam
ete hi svarasāvanamranikhilakṣmāpālamaulijvalanmāṇikyasphuradaṃśumāṃsalapadapreṅkhannakhajyotiṣaḥ
dūronmuktacatuḥsamudralaharīvikṣiptaśuktiskhalanmuktāpaṅktivinirmitaikavalayaṃ bhūmaṇḍalaṃ bhuñjate
5.33
uttarakosalāṃstricaturairevāhaubhiratikrāntāḥ | atha puramathanamaulimālatīmālāṃ mandākinīmacireṇa ca kalindagirikarikapolamadavāridhārāṃ kālindīmapyatikrāntāḥ
gaṅgā—(yamunāṃ prati |) sakhi, tadidaṃ yatkathitavatyasi
yamunā—
tapanasutayā devyā yadvā bhagīrathakanyayā
vipulavipulairvīcīhastaiścirādapi kiṃ kṛtam
lalitalavalībhaṅgairaṅgairvanaṃ calitā satī
janakatanayā pāṇau dhṛtvā na yadvinivāritā
5.34
gaṅgā—(vihasya |) sakhi, kathaṃ parokṣa iva samakṣe'pi nitāntamupālabhase
yamunā—taido tado
haṃsaḥ—tataśca śabaraśaradalitavindhyakarikumbhataṭīvimuktamuktāphalaprakaratārakitatīralatāvitānaparicchadāṃ śarmadāṃ narmadāmatītyācireṇa capalakaṇañcilaparimilitamadakarikapolacalitasahacarasamāgamamuditamadhukaravadhūmadhurasarasakusumakesaraṃ godāvarīparisaraṃ prayātāḥ
yamunā—haiddhi haddhi | tattha hi laṅkesarabhaiṇī kkhaṇeṇa pamattāsuppaṇahā ṇāma rakkhasī paribbhamaī
haṃsaḥ—atipramatteti vaktavyam | sā hi saumitriśaradalitanijanāsikārudhirasīdhurasamāsvāditavatī
gaṅgā—(sātaṅkam | tadākarṇya |) kiṃ pratipannaṃ janasthānavāsinā niśācaracakreṇa
haṃsaḥ—karakalitakarālakuntalakaravālakārmukeṇa niśācaracakreṇa rāmaṃ
prati pracalitam
gaṅgā—tatastataḥ
haṃsaḥ—tataścedaṃ vijñaptaḥ saumitriṇā rāmabhadraḥ—‘ārya, ayaṃ me
naktaṃcarendrabhaginīsukumāranāsānirmukta raktalavaliptaśitaikadhāraḥ
utkaṇṭhate kaṭhinarākṣasakaṇṭhajānāṃ
pānāya kardamasṛjāmasṛjāṃ kṛpāṇaḥ
5.35
idamuktaṃ ca rāmabhadreṇa—‘vatsa, astyetat | kiṃtu prakṛtibhīruḥ khalvabalājanaḥ | tena hi jānakīsanāthagarbhā parṇaśālāmeva samutkhātakaravālaḥ
pālayatu bhavān | ayamahamacirāt—’ ityardhokta eva niśācaracakraṃ
prati pracalitaḥ saṃmilitaśca
gaṅgā—(satrāsam |) anantaraṃ kiṃ vṛttam
haṃsaḥ—
athāhūtastādṛksamarajayasaṃrambharabhasaprasarpadgambhīradhvanigarimagarjaddaśadiśam
muhūrtātsaumitriḥ
sarayūḥ—tatkiṃ rāmeṇa
haṃsaḥ—nahi nahi
sarayūḥ—ayi devi bhāgīrathi, trāyasva māṃ nūnaṃ niśācaracakreṇeti vakṣyati
haṃsaḥ—
vipinacaranaktaṃcaracamūvadhakrīḍākiṃcitmukulitaruṣā rāmadhanuṣā
5.36
sarayūḥ—diṣṭyā jīvitāsmi | seyaṃ prathamadarśitatīvrātapā pīyūṣavṛṣṭiḥ
yamunā—tado tado
haṃsaḥ—tataḥ pramuditamunijanaśatasamudbhūtasādhuvādaśravaṇavinodena
katicidahāni nayanti sma
athāvirāsītkuruvindalocano drumāntare vidrumaśṛṅgaśobhitaḥ
vibhaktamuktāmayacitramaṇḍano manopahārī hariṇo hiraṇmayaḥ
5.37
gaṅgā—(svagatam |) nūnamayamanarthāṅkuraḥ | (prakāśam |) tatastataḥ
haṃsaḥ—
bhrūvallīvijitamanojacārucāpaśrāpaśrījitayuvatīmanoramabhrūḥ
sītāyāstamanusasāra locanāntaḥ
kāntaśca sphuradasitotpalābhirāmaḥ
5.38
tataḥ
trāsā Arnold trāsātureṇa hariṇena sahaiva tena
dūraṃ prayāti hṛdaye janakātmajāyāḥ
saumitrirāśramapadātkṛtacāpapāṇirdrāṅgirjagāma ca viveśa ca ko'pi bhikṣuḥ
5.39
gaṅgā—tatastataḥ
haṃsaḥ—tataḥ
ito bāṇaṃ rāmaḥ kṣipati hariṇe muktakaruṇaḥ
sacāpaḥ saumitriḥ svajanamanuyāti drutamitaḥ
itaḥ sītā bhikṣāmupaneyati bhikṣoḥ karatale
trayaṃ vyomni preṅkhantyugapadahamālokayamidam
5.40
sarayūḥ—tatastataḥ
haṃsaḥ—tataḥ
kanakahariṇagātre bāṇapātāvalokādvimukhahṛdayavṛttirlocane saṃnimīlya
kathayitumayi cedaṃ rāmavṛttāntajātaṃ
sarayu tava taṭāntaṃ tūrṇamevāvatīrṇaḥ
5.41
tadanujānīta māṃ devyaḥ, salilāvagāhanāya | śrānto'smi
tisraḥ—
viharāsminn ramaṇīye śucipayasi seranīraje sarasi
purataruṇīcaraṇaraṇanmaṇinūpūrakūjitotkukaḥ
5.41.p1
haṃsaḥ praṇamya niṣkrāntaḥ
5.42
gaṅgā—sakhi sarayu, anena vṛttāntakrameṇa kātaraṃ me manaḥ
sarayūḥ—alaṃ kātaratayā | nanvanena hi nūpurodbhedena smṛtaṃ mayā
yatkila vanagamanodyatāṃ jānakīmidamuktavatī karakalitanūpuradvayā pativratā sīmantinīratnamarundhatī
adhicaraṇamamū camūrunetre mṛduraṇitau maṇinūpurau vidhehi
aharapi virahaṃ na yanmahimnā hariṇadṛśaḥ saha vallabhairlabhante
5.42.p1
kṛtavatī ca tathā jānakī
gaṅgā—idānīṃ kimapi nirvṛtāsmi | satyavādinī hi me sakhī
vasiṣṭhagṛhamedhinī | tadāgacchata | imaṃ vṛttāntaṃ raghukulavatsalāya sāgarāya
nivedayāmaḥ | (iti parikrāmanti |)
gaṅgā—(savismayam |) aho, pravāhavegātiśayāttakṣaṇādeva dūramupayātāḥ smo yadayamadūra eva godāvarīsahacaraḥ sāgaraḥ kimapi samālapannālokyate kallolinīkāntaḥ
5.42.p2
tataḥ praviśati godāvarīsahacaraḥ sāgaraḥ
5.43
sāgaraḥ—tatastataḥ
sarayūḥ—kathamihāpi kimapi vṛttāntaśeṣaḥ prastūyate
yamunā—avi ṇāma taṃ jeva bhavissadi jaṃ kira haṃseṇa ṇāvagaam
godāvarī—tataḥ
rāmonmuktaikabāṇapraṇihatahṛdayaḥ kāñcanāṅgaḥ kuraṅgaḥ
sadyo mārīcanāmājani rajanicaraḥ sāndraraktāktavakṣāḥ
bhikṣuḥ so'pi kṣaṇārdhānmaṇikhacitacalatkuṇḍalaśreṇiśobhāvīcīkhelatkapolasphuritadaśaśirāḥ kumbhakarṇāgrajo'bhūt
5.44
gaṅgā—hā, hatāsmi | (vimṛśya |) athavāsti tanmaṇinūpuradvayam
sāgaraḥ—api nāma mama vadhūṭikā spṛṣṭā niśācareṇa
godāvarī—na spṛṣṭā
sāgaraḥ—kathamiva
godāvarī—tathā hi
rajanicarakarāgrasparśasaṃpātavighnaṃ
racayitumanusūyāhastadattāṅgarāgām
bahalamanalapuñjaḥ piñjarajyotirudyatkuvalayadalaśītāṃ saṃvṛṇoti sma sītām
5.45
sāgaraḥ—aho, atripatnyāstapaḥprabhāvaḥ
godāvarī—tato varuṇamantracintanāhūtanūtanabalāhakāñcalaniculitapāṇiraspṛśadeva
hā rāma hā ramaṇa hā jagadekavīra
hā nātha hā raghupate kimupekṣase mām
itthaṃ videhatanayāṃ muhurālapantīmādāya rākṣasapatirnabhasā jagāma
5.46
sarayūḥ—ayi bhāgīrathi, kathamasadbhāgadheyādarundhatīvāco'pi
mṛṣā bhaviṣyanti
gaṅgā—nahi nahi
sāgaraḥ—(saviṣādam |) tataḥ
godāvarī—tataḥ śailaśikharādhivāsinā vihaṅgarājena jaṭāyunā
panthānamavarudhyedamukto rākṣasendraḥ—
'āḥ pāpinpaśyato me raghautilkavadhūṃ coravṛttyāpahartuṃ
sītāṃ śītāṃśulekhāmiva giriśaśiraḥśāyinīmudyato'si
eṣa cchitvā śirāṃsi prakharanakhamukhairdīptacūḍāmaṇīmistvāmadyāhaṃ garutmānuragamiva sudhākāṅkṣiṇaṃ saṃharāmi
5.47
gaṅgā—sa eṣa nūpuraprasādaḥ
sāgaraḥ—(saharṣam |) tatastataḥ
godāvarī—
nakhaistadīyaiḥ kuliśātkaṭhorairbhindadbhiraṅgāni niśācarasya
rathaḥ sa hemābharaṇo babhañje na jānakīlābhamanoratho'sya
5.48
sāgaraḥ—tataḥ
godāvarī—tataśca niśitanakhanikhiṃśanirghātabhairave samarasaṃrambhe
saṃbhramakātarāyāṃ rāvaṇaikakarasthitāyāṃ jānakyāṃ
tasyāḥ kvaṇatkimapi nūpura eka eva
krandannivātikaruṇaṃ caraṇātpṛthivyām
gaṅgā—hā, adhunā nirāśāḥ smaḥ
godāvarī—
āstiṣṭha tiṣṭha nihato'si khaleti jalpandūrājjaṭāyurapi khaḍgahataḥ papāta
5.48.p1
sāgaraḥ—hā vatse jānaki, adhunā nītāsi niśācareṇa
5.48.p2
iti mūrcchati
5.49
gaṅgā—(upasṛtyāṃśukāntena vījayantī |) aye raghukulavatsala, samāśvasihi samāśvasihi
sāgaraḥ—kathamiha gaṅgāpi
gaṅgā—yamunāsarayvau ca
sāgaraḥ—tanmāṃ militāḥ sarvā eva dhārayata | ayamahaṃ hato'smi
śokasrotasā
gaṅgā—alamatikātaratayā | yataḥ
prāyo durantaparyantāḥ saṃpado'pi durātmanām
bhavanti hi sukhodarkā vipado'pi mahātmanām
5.49.p1
sarayūḥ—sakhi godāvari, api jānāsi nūpuravṛttāntam
godāvarī—atha kim | kathitameva vanadevatayā—'tamādāya ko'pi kapiḥ ṛṣyamūkasaṃmukhaṃ gataḥ' iti
sāgaraḥ—rāmabhadrasya tu ko vṛttāntaḥ
godāvarī—rāmabhadro'pi sītāvirahavihvalaḥ saumitriṇā dhāryamāṇastāmeva diśaṃ pratasthe
5.49.p2
nepathye
5.49.p3
sakhi kālindi, vardhase
yamunā—[kā uṇa imāī sūīsalāāviddhāī maha ṇahāī alattaaraseṇa siñcadi |]
5.49.p4
praviśya
5.50
tuṅgabhadrā—jayatu jayatu nadīnāthaḥ
sāgaraḥ—kathaṃ punarvardhate kālindī
tuṅgabhadrā—bhrātuḥ sugrīvasya cakravartipadalābhena
yamunā—[dāṇiṃ candaṇacaṇḍā tapalimpantapāsajualā vaṭṭāmi |]
sāgaraḥ—kathaṃ punarvālipālitāpi kapirājyalakṣmīḥ sugrīvamanusaṃkrāntā
tuṅgabhadrā—kathamadyāpi vālikathā
sāgaraḥ—kathamiva
tuṅgabhadrā—nanu nūpurapradānaviśvāsitena rāmacandreṇātmānaṃ sugrīvaṃ
ca samarpayatā hanūmatā tathā vyavasitaṃ yathā—
sahelaṃ hṛtvainaṃ hariṇamiva haimaṃ raghupatiḥ
kapīnāṃ sāmrājye praṇatamabhiṣiñcannavisutam
api dhvaṃsātpatyurnṛpatimapi cakre phalabhujāmapi prītaṃ cakre nijakulagariṣṭhaṃ dinakaram
5.51
sāgaraḥ—tataḥ kiṃ vṛttam
tuṅgabhadrā—tataḥ sugrīveṇāpi—
parimlānāṃ mālāmiva lalitasaurabhyarahitāmapi sthāne sthāne vicinuta vadhūṭiṃ dinamaṇeḥ
iti svenaivoktāḥ kumudanalanīlāṅgadamukhā
hanūmatsaṃyuktā diśi diśi niyuktāḥ kapibhaṭāḥ
5.52
sāgaraḥ—idānīmujjīvito'smi
godāvarī—kiṃ bhavāneva | nanvidānīmakhilo'pi jīvito janaḥ
sāgaraḥ—evametat | sakalajanamanaḥsādhāraṇī hi rāmacandramādhurī | nanvihaiva paśya
nedīyasī hi sarayūstapanodbhaveyaṃ
bhāgīrathīsamudayaḥ sagarānmamāpi
ityanvayādraghukule yadi pakṣapātastadvatsalā kimapi vāmapi cittavṛttiḥ
5.52.p1
ūrdhvamavalokya | savismayam
5.53
vilāsairdambholerdalitagarutaḥ sarvagirayaḥ
sa caiko mainākaḥ payasi mama magno nivasati
aye ko'yaṃ śailaḥ sphuradamitagavyūtimahimā
himādrirvindhyo vā laghutaragatirlaṅghayati mām
5.53.p1
tadāgacchata | nirūpayāmastāvatko'yamiti
5.53.p2
iti niṣkrāntāḥ sarve
5.53.p3
iti pañcamo'ṅkaḥ
5.53.p4
tataḥ praviśato rāmalakṣmaṇau
Linked texts (2)
- Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra — Kāśīnātha Pāṇḍuraṅga Paraba 1886, Sanskrit
- Sūktimuktāvalī — Jalhaṇa (Devagiri), Sanskrit