<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.plays.sakuntala!raghavabhatta.10.5.55 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [Drama (rūpaka)](https://indike.org/pramana/in.lit.plays) › [Abhijñānaśākuntala](https://indike.org/pramana/in.lit.plays.sakuntala) › [Arthadyotanika](https://indike.org/pramana/in.lit.plays.sakuntala!raghavabhatta) › 10.5.55

# The Recognition of Śakuntalā 10.5.55

Arthadyotanikā 10.5.55

- **Language:** Sanskrit

### [10.5.55](https://indike.org/pramana/in.lit.plays.sakuntala!raghavabhatta.10.5.55)

" gharmaḥ syādātape grīṣme uṣṇasveddāmbhasorapi " iti viśvaḥ | yajjālakamaśokādinavakalikāvṛndākāraṃ bindukadambakaṃ lakṣaṇayocyate- "kṣārako jālakaṃ klībe " ityamaravyākhyāne kṣīrasvāmī | jālamiva jālakam | udbhinnamātrakalikāvṛndamiti vyākhyānāt | tenāśokādinavakalikāvṛndaṃ vācyam | sāmānyasya viśeṣaniṣṭhatvāt | nahi nirviśeṣaṃ sāmānyamasti | tenākārasāmānyādvinduvṛndaṃ lakṣyate | sātiśayoddīpakatavaṃ vyaṅgyam | yadi samūhamātraṃ vyaṅgyaṃ syāttadā “gharmāmbhasāṃ maṇḍalam” ityeva brūyāt | tatsrastaṃ galitaṃ śramātiśayāditi bhāvaḥ | nanu mukhyārthabādhe lakṣaṇā na cātra tadbādhaḥ | tena tadbījābhāvānna seti cet | tātparyānupapatterapi lakṣaṇāyā bījasyorīkṛtatvāt | tāmevānuvādyaviśeṣaṇadvārā vyanakti-karṇeti | karṇe'vataṃsīkṛtaṃ śirīṣapuṣpaṃ karṇaśirīṣam | madhyamapadalopī samāsaḥ | tadroddhuṃ śīlaṃ yasya tat| karṇaśirīṣasya rodho vidyate yasmāditi bahuvrīhau matvarthīyasya vyarthatā syāt | bindustabakatvena vidhānādrodhasyāsāṃ varṣitāḥ sā darśitā (?)| anyasyoktānukyorarthaṃ prati viśeṣābhāvādapuṣṭārthaiva paryavasyet | bandhe keśabandhe saṃsini skhalati sati mūrdhajāḥ keśā ekena hastena yamitā bandhanaṃ nītāḥ| ataeva paryākulāścañcalāśca pūrvavākyasamuccaye svabhāvoktiḥ | sarvatra ghaṭotkṣepaṇāditi hetorukterādikārakadīpakālaṃkāraḥ | ataeva nāvattinibandhanāpekṣā | tadlaṃkārāntargatatvāttasyāḥ | taduktam- " saiva kriyāsu bahvīṣu kārakasyeti dīpakam | saivāvṛttiḥ " iti | " arthāvṛttiḥ padāvṛttirubhayāvṛttirityamī " ityukteḥ | srastāṃ saṃsinītyubhayāvṛttiralaṃkāraḥ |

- [Previous: 10.5.54](https://indike.org/pramana/in.lit.plays.sakuntala!raghavabhatta.10.5.54)
- [Next: 10.5.56](https://indike.org/pramana/in.lit.plays.sakuntala!raghavabhatta.10.5.56)
- [Up: 10.5](https://indike.org/pramana/in.lit.plays.sakuntala!raghavabhatta.10.5)

## Linked texts (1)

- [Abhijñānaśākuntala](https://indike.org/pramana/in.lit.plays.sakuntala.1.27) — Kālidāsa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.plays.sakuntala!raghavabhatta.10.5.55](https://indike.org/pramana/in.lit.plays.sakuntala!raghavabhatta.10.5.55) · Pramāṇa
