Karpuramanjari 5

Karpūramañjarī 5

Language: Śaurasenī Prakrit

5.1 — 4 parts
5.8 — 5 parts
5.17 — 5 parts
5.18 — 21 parts
5.19 — 2 parts
5.22 — 1 part

5.1

rājā—aho, gāḍhaaro gimho, pavvaṇo a paaṃḍo | tā kathaṃ ṇu
sahidavvo ? jado,—
iha kusumasaraikkagoarāṇaṃ idamubhaaṃ pi hu dūsahaṃ ti maṇṇe
jaraḍharaikarālido a kālo 'suhaajaṇeṇa pieṇa vippalaṃbho

5.1.p1

vidūṣakaḥ—ekke dāva vammahassa vahaṇijjā, aṇṇe tāvasosaṇijjā | amhāriso uṇa jaṇo ṇa kāmassa vāhaṇijjo ṇa tāvassa
sosaṇijjo

tā kiṃ ṇu khu de samūḷuppāḍidacūḍiaṃ sīsaṃ karaissaṃ
rājā—
aho, gāḍhataro grīṣmaḥ, pavanaśca pracaṇḍaḥ | tatkathaṃ nu soḍhavyaḥ ? yataḥ,—
iha kusumaśaraikagocarāṇāmidamubhayamapi suduḥsahamiti manye
jaraṭharavikarālitaśca kālastathā ca janena priyeṇa vipralambhaḥ
vidūṣakaḥ—
eke tāvanmadanasya bādhanīyāḥ, anye tāpaśoṣaṇīyāḥ | asmādṛśaḥ punarjanā
na kāmasya bādhanīyo na tāpasya śoṣaṇīyaḥ
nepathye—
tatkiṃ na khalu te samūlotpāṭitacūlikāvikalaṃ śīrṣaṃ kariṣye
rājā—(vihasya |) vaassa ! līlāvaṇasacchaṃdacāriṇā kelisūeṇa
kiṃ bhaṇiaṃ ?
vidūṣaka:—(sakrodham |) ā dāsīe utta ! sūlāaraṇajoggo si

5.1.p4

nepathye

5.2

savvaṃ tumhārisāhiṃto saṃbhāvīadi, jadi me ṇa hoṃti paṃkhkhāvalīo
rājā—(vilokya |) kathaṃ uḍḍīṇo via | (vidūṣakaṃ prati |)
ṇisā taliṇavittharā taha diṇesu yaṭṭattaṇaṃ
sasī lahai khaṃḍaṇaṃ taha akhaṃḍaviyoṃ raī
ṇidāhadiasesu vipphuraha jassa esa dhammo
kahaṃ ṇa sa vihī tado khurasihāhi khaṃḍijjadi

5.3

kiṃ ca, ṇiuṇaṃ sevaṇijjo jai suhaasaṃgamo modi | jado,—
majjhaṇṇe sirikhaṃḍapaṃkakalaṇā ā saṃjhamollaṃsuaṃ
līlāmajjaṇamā paosasamaaṃ sāaṃ surā sīalā
gimhe pacchimajāmiṇīṇihuvaṇaṃ jaṃ kiṃ pi paṃcchesuṇo
ede paṃca silīmuhā vijaiṇo sesā sarā jajjarā

5.4

vidūṣakaḥ—mā evaṃ bhaṇa,—
paṃḍucchavicchuridaṇāaledādalāṇaṃ
sāhāratellaparipeśalapopphalāṇaṃ
kappūrapaṃsuparivāsidacaṃdaṇāṇaṃ
bhaddaṃ ṇidāhadivasāṇa vaassa ! bhodu

5.5

rājā—edaṃ puṇa ettha ramaṇijjaṃ,—
sapaṃcamataraṃgiṇo sayaṇasīalā veṇuṇo
samaṃ sisiravāriṇā vaaṇasīalā vāruṇī
sacaṃdaṇaghaṇatthaṇī saaṇasīalā kāmiṇī
ṇidāhadivasosahaṃ saalasīalaṃ kassa vi

5.6

avi a,—
līlutaṃse sirīsaṃ sihiṇaparisare siṃdhuvāraṇa hāro
aṃge thollaṃ carihaṃ ramaṇapaṇaiṇī mekhalā uppalehiṃ
dosuṃ doyaṃdalīsuṃ ṇavayisayalaā kāmavijjo maṇojjo
tāyātaṃkekataṃtaṃ mahusamaagadaṃ esa veso'balāṇaṃ

5.7

vidūṣakaḥ—ahaṃ puṇa bhaṇāmi—
majjhaṇhasaṇhaghaṇacaṃdaṇapaṃkilāṇaṃ
sāyaṃ ṇiseviaṇiraṃtaramajjaṇāṇaṃ
sāmāsu vīaṇaavārikaṇukkhidāṇaṃ
dāsattaṇaṃ kuṇadi paṃcasaro vahūṇaṃ

5.8

rājā—(smaraṇamabhinīya |)
paccaṃgaṃ ṇavarūvabhaṃgighaḍaṇāraṃme jaṇe saṃgamo
jāṇaṃ tāṇam̐ khaṇaṃ va raṃttidiahā gacchaṃti dīhā avi
jāṇaṃ te a maṇaṃ pi deṃti ṇa raiṃ cittassa saṃtāviṇo
tāṇaṃ jaṃti maṇorahekkajapaṇā māsovamā vāsarā

5.8.p1

(vidūṣakaṃ prati |) vaassa ! atthi taggadā kā vi vattā ?
vidūṣakaḥ—atthi, suṇādu piavaasso | kahemi suhāsisaṃ de
jā sā kappūramaṃjarīe rakkhābhaṃraṇe suraṃgā diṇṇā sā devīe diṭṭhā | tado
pahuḍi taṃ suraṃgāduāraṃ devīe pihulasilāsaṃcaeṇa ṇīraṃdhaṃ karija pihida
aṇaṃgaseṇā, kaliṃgaseṇā, kāmaseṇā, vasaṃtaseṇā, vibbhamaseṇa tti paca
seṇāṇāmadheāo cāmaradhāriṇīo pharakidapharaā karavālahatyapādakkasahasseṇa saha kārāmadirassa rakkhāṇimittaṃ puvvadisi ṇiuttāo
aṇagalehā, cittalehā, cadalehā, miaṅkalehā, vibbhamalehe tti lehaṇāmadheāo paṃca seraṃdhīo puṃkhidasilīmuhadhaṇūhatyeṇa ṇiviḍaṇibaddhatūṇīraduddhayeṇa dhāṇukasahasseṇa sama dakkhiṇāe disāe ṇivesidāo
kudamālā, cadaṇamālā, kuvalaamālā, kacaṇamālā, baulamālā,
maṃgaḷamālā, māṇikkamāla tti satta mālataṇāmadheāo ṇavaṇisiddhakunahatyapāikkasahasseṇa sama taṃbūlakaraṃkavāhiṇīo pacchimāe disāe
ṇivesidāo
aṇagakelī, bayarakelī, kadappakelī, sudarakelī, kadohakeli tti
paṃca kelīaṃtaṇāmadheāo majjaṇakāriṇīo phalaakhaggakampavidurileṇa
pāikasahasseṇa samaṃ uttaradisāe ādattāo
tāṇaṃ pi uṇa uvari madirāvadī, kelivadī, kalolavadī, taraṃgavadī,
aṇaṃgavadī tti paṃca vadīṇāmadheāo paricāriākumārīo kaṇaavettadaṃḍahatyāo suhāsiapaḍhiāo baṃdīṇāmadheāo seṇāe ajjhakkhīkadāo
rājā-aho devīe sāmaggī aṃteurocidā
vidūṣakaḥ-bho vaassa ! esā devīe sāraṃgia ṇāma sahī kiṃ pi
viṣṇaviduṃ pesidā

5.8.p2

tataḥ praviśati sāraṅgikā

5.8.p3

sāraṅgikā-jaadu jaadu bhaṭṭā | deva ! devī viṣṇavediajja cautthadiahe bhaviavadasāvittīmahusavovaaraṇāīṃ kelivimāṇaṃ
āruhia deveṇa pekkhidavvāīṃ tti
rājā—jaṃ1 devī ādisadi

5.8.p4

ceṭī niṣkrāntā | ubhau prāsādādhirohaṇaṃ nāṭayataḥ

5.8.p5

tataḥ praviśati carcarī

5.9

vidūṣakaḥ—
muttāhaliborderhāraṇodhdāo lāsāvasāṇe taliṇaṃmuāo
siṃcaṃti aṇṇoṇṇamimīu peccha jaṃtajjaleṇaṃ maṇibhāhaṇehiṃ

5.10

ido a,—
paribbhamaṃtīu vicittabaṃdhaṃ imāu dosolaha ṇaccaṇīyo
khelaṃti tālānugadappaāo tuhaṃgaṇe dīsadi daṃḍarāso

5.11

samaṃsasīsā samabāhuhatthā rehāvisuddhā avarāu deṃti
paṃtīhiṃ dohiṃ layatālabaṃdhaṃ paropparaṃ sāhimuhī huvaṃti

5.12

mottūṇa aṇṇā maṇivāraāī jaṃtehi dhārāsalilaṃ khivaṃti
paḍaṃti tāo sahiāṇamaṃge maṇobhuvo vāraṇayāṇacaṃgā

5.13

imā masīkajjalakālakāā tikaṃḍacāvāu vilāsiṇīo
puliṃdarūveṇa jaṇassa hāsaṃ samorapicchāharaṇā kuṇaṃti

5.14

hatthe mahāmaṃsavalīdharāo huṃkāraphekkāraravā rauddā
ṇisāarīṇaṃ paḍisīsaehiṃ aṇṇā masāṇābhiṇaaṃ kuṇaṃti

5.15

kā vi vāmidakarālahuḍukkā rammamaddalaraṇeṇa maacchī
1dollaāhiṃ paḍipāḍicalāhiṃ callikammakaraṇammi paaṭṭā

5.16

kiṃkiṇīkaṅkaṇajjhaṇasaddā kaṃṭhagīdalayajaṃtidatālā
jogiṇīvalaaṇaccaṇakeliṃ tālaṇeuraravaṃ viraaṃti

5.17

koduhallavasajaṃgamavesā veṇuvādaṇaparā avarāo
kālavesavasahāsialoā osaraṃti paṇamaṃti hasaṃti

5.17.p1

vihasya

5.17.p2

sāraṅgikā—(puro'valokya |) eso mahārāo puṇo maragaapuṃ
jaṃjādo kaalīgharaṃ aṇuppaviṭṭho | tā aggado gadua devīeviṇṇaviaṃvi
ṣṇāvemi | ( upasṛtya |) jayadu jayadu bhaṭṭhā | devī viṣṇavedi jahā
‘sāaṃsamae tumhe pariṇāidavva tti
vidūṣakaḥ-bhodi ! kiṃ edaṃ akadakūmhaṃḍapaḍaṇaṃ ?
rājā-sāraṃgie ! savvaṃ vitthareṇa kahesu
sāraṅgikā-edaṃ viṣṇavīadi, anaṃtaradikaṃtacauddasīdivase
devīe pommarāamāṇikkamaaṃ goriṃ kadruva bhairavāṇaṃdeṇa paḍiṭṭhāvidā
saaṃ ca dikkhā gahidā | tadā tāe viṣṇatto joīsaro gurudakkhiṇāṇimittaṃ | bhaṇidaṃ ca teṇa-jadi avassaṃ gurudakkhiṇā dāavva tā esā
dīadu mahārāassa | tado devīe viṣṇattaṃ jaṃ ādisadi bhaavaṃ taṃ kāavvaṃ
puṇo vi ullavidaṃ teṇa | atthi ettha lāḍadesammi caṃdaseṇo ṇāma rāā
tassa duhidā ghaṇasāramaṃjari tti| sā devaṇṇaehi ādiṭṭhātti-esā cakkavaṭṭigharaṇī bhavissadi tti | tado sā mahārāeṇa pariṇedavvā jeṇa gurudakkhiṇā diṇṇā bhavissadi, bhaṭṭā vi cakkavaṭṭī kado hodi | tado
devīe vihasia bhaṇidaṃ jaṃ āṇavedi bhaavaṃ taṃ kīradi | ahaṃ ca
viṣṇaviduṃ pesidā | gurussa gurudakkhiṇā sā diṇṇā
vidūṣakaḥ- (vihasya|) tā uvakkhāṇaṃ | sīse sappo desaṃtare
vejjo | iha ajja vivāho, lāḍadese ghaṇasāramaṃjarī !
rājā-kiṃ te bhairavāṇaṃdassa pahāvo parokkho | (tāṃ prati |)
kahiṃ saṃpadaṃ bhairavāṇaṃdo !
sāraṅgikā-devīe kāride pamadujjāṇassa majjhaṭṭhide vaḍatarumūle
cāmuṃḍāadaṇe bhairavāṇaṃdo devīe samaṃ āgamissadi | tā ajja
dakkhiṇāvihido koūhalaparo vivāho | tā iha jevva deveṇa ṭhādavvaṃ

5.17.p3

iti parikramya niṣkrāntā

5.17.p4

rājā-vaassa ! savvaṃ edaṃ bhairavāṇandassa vijūṃbhidaṃ tti takkemi
vidūṣakaḥ-evaṃ ṇedaṃ | ṇa hu maalaṃchaṇamaṃtareṇa aṇṇo miaṃkamaṇiputtaliaṃ pajjarāvedi | ṇa hu saraasamīramaṃtareṇa sehāliākusukkaraṃ vikāsedi

5.17.p5

tataḥ praviśati bhairavānandaḥ

5.18

bhairavānandaḥ-iaṃ sā vaḍatarumūle ṇibbhiṇṇassa suraṃgāduārassa
pidhāṇe cāmuṃḍā | ( hastena praṇamya paṭhati | )
kappaṃtakelibhavaṇe kālassa puro'surāṇa ruhirasuraṃ
jayai pivaṃtī caṃḍī parameṭṭhikavālacasaeṇa

5.18.p1

pradiśyopaviśya |) ajja vi ṇa ṇiggacchadi suraṃgāduvāreṇa kappūramaṃjarī

5.18.p2

tataḥ praviśati suraṅgodghāṭitakena karpūramañjarī

5.18.p3

karpūramañjarī-bhaavaṃ ! paṇamijjasi
bhairavānandaḥ-uddadaṃ varaṃ lahesu | iha jjeva upavisa

5.18.p4

karpūramañjarī tathā karoti

5.18.p5

bhairavānandaḥ—(svagatam|) ajja vi ṇa edi devī

5.18.p6

praviśya

5.18.p7

5.18.p8

rājñī vyāvṛtya parikrāmati

5.18.p9

5.18.p10

karpūramañjarī tathā karoti

5.18.p11

devī—idaṃ rakkhāgharaṃ (praviśyāvalokya ca) ae, iaṃ kappūramaṃjarī| sā
kā vi sārakkhiā mae diṭṭhā| (prakāśam|) vacche kappūramaṃjari! kīdisaṃ
te sarīraṃ ? (ākāśe|) kiṃ bhaṇasi-maha sarīre veaṇā samuppaṇṇa tti ?
rājñī—(svagatam|) tā puṇo tahiṃ gamissaṃ | (praviśya pārśvato'valokya
ca|) halā sahīo ! vivāhovakaraṇāīṃ laghu geṇhia āgacchadha

5.18.p12

iti parikrāmati

5.18.p13

praviśya karpūramañjarī tathaivāste

5.18.p14

rājñī—(puro'valokya |) iaṃ kappūramaṃjarī
bhairavānandaḥ—vacche vikkamalehe ! āṇīdāīṃ vivāhovaaraṇāīṃ ?
rājñīḥ—adha iṃ | kiṃ puṇa ghaṇasāramaṃjarīsamucidāīṃ āharaṇāīṃ
visariāīṃ | tā puṇo gamissaṃ
bhairavānandaḥ—evaṃ bhodu

5.18.p15

devī nāṭitakena niṣkrāmati

5.18.p16

bhairavānandaḥ—putti kappūramaṃjari ! taṃ jjeva kīradu

5.18.p17

karpūramañjarī niṣkrāntā

5.18.p18

rājñī—(rajñāgṛhaṃ praviśya karpūramañjarīṃ dṛṣṭvā |) ae, sārikkhadāe viḍaṃbi mhi | (svagatam |) jhāṇavimāṇeṇa ṇivvigghaparisappiṇā taṃ āṇedi
mahājoī (prakāśam |) sahīo ! jaṃ jaṃ ṇiveditaṃ taṃ taṃ lahuaṃ geṇhia āacchadha | (cāmuṇḍāyatanapraveśanāṭitakena tāmavalokya |) aho sārikkhadā
bhairavānandaḥ—devi ! uvavisa | mahārāo vi āado jjeva
vaṭṭadi

5.18.p19

tataḥ praviśati rājā vidūṣakaḥ kuraṅgikā ca

5.18.p20

bhairavānandaḥ—āsaṇaṃ mahārāassa

5.18.p21

sarve yathocitamupaviśanti

5.19

rājā—(nāyikāṃ prati |) esā sā kappūramaṃjarī | sarīriṇī
maaraddhaapāriddhio dehaṃtarasaṃṭhidā siṃgārasaṃvaracāvalaḍḍī divasasaṃcāriṇī puṇṇimācaṃdacaṃdiā | avi a guṇaguṇamāṇikamaṃjūsā
raaṇamaī aṃjaṇasalāā | jadhā a esā āraṇṇakusumaṇipphaṇṇā
mahulacchī | kiṃ ca,bhuaṇajaapaḍāā rūarehā imīe
jaha taha ṇaaṇāṇaṃ goaraṃ jassa jādi
dhasai maarakeū tassa citte vicitte
valaiadhaṇudaṃḍo puṃkhidehiṃ sarehiṃ

5.19.p1

vidūṣakaḥ- (janāntikam |) saccaṃ kadaṃ tae āhāṇaaṃ | taḍaṃ gadāe
vi ṇāvāe ṇa vissasīadi | tā tuṇhīo ciṭṭha
rājñī-(kuraṅgikāṃ prati |) tumaṃ mahārāassa vivāhaṇevacchaṃ kuru
sāraṃgiā vi ghaṇasāramaṃjarīe karedu

5.19.p2

ityume ubhayorvivāhanepathyakaraṇaṃ nāṭayataḥ

5.20

bhairavānandaḥ-uvajjhāo hakkārīadu
rājñī—ajjautta ! eso uvajjhāo ajjakaviṃjalao ciṭṭhadi | tā
kīradu aggiārijjaṃ
vidūṣakaḥ—esa sajjo mhi | bho vaassa ! uttarīe gaṃṭhiṃ dāissaṃ
dāva | hattheṇa hatthaṃ geṇha kappūramaṃjarīe
rājñī—( sacamatkārakam | ) kudo kappūramaṃjarī ?
bhairavānandaḥ—( taṃ tasyā bhāvamupalabhya vidūṣakaṃ prati | ) tumaṃ suhutaraṃ
bhullo si | jado kappūramaṃjarīe ghaṇasāramaṃjari tti ṇāmaṃtaraṃ jāṇāsi !
rājā—( karamādāya | )
je kaṃṭaā tiusamṛddhaphalesu hoṃti
je keaīkusumagabbhadalāvalīsu
phaṃseṇa ṇūṇamiha majjha 'sarīradiṇṇā
te suṃdarīa bahalā pulaiaṃkurillā

5.21

vidūṣakaḥ-bho vaassa ! bhāmarīo dijjaṃtu | hudavahe lāṃjaṃjalīo
khippijjaṃtu
(rājā bhramaṇaṃ nāṭayati | nāyikā dhūmena vyāvṛttamukhī tiṣṭhati | rājā pariṇayati
rājñī saparivārā niṣkrāntā |)
bhairavānandaḥ—vivāhe dakkhiṇā dijjadu ācāriassa
rājā—dijjadu | vaassa ! gāmasaaṃ te diṇṇaṃ
vidūṣakaḥ-sotthi hodu | (iti nṛtyati |)
bhairavānandaḥ-mahārāa ! kiṃ te puṇo a piaṃ kuṇomi ?
rājā—joīsara ! kramavaraṃ piaṃ vaṭṭadi | jado, -
kuṃtalesa rasuākaraphaṃsapphārasaukvasiḍhilīkidasammago
pālaemi vasuhātalarajaṃ cakkavaṭṭipaadhīramaṇijjaṃ

5.22

tathā vi idaṃ hodu dāva
saṃtyo ṇaṃṃdadu sajjaṇāṇa saalo vaggo khalāṇaṃ puṇo
ṇiccaṃ khijjadu bhodu baṃbhaṇajaṇo saccāsiho savvadā
meho muṃcadu sācedaṃ pi saṭilaṃ sassocittaṃ bhūtale
loo lohaparammuho ṇudiahaṃ dhamme madi bhodu a

5.22.p1

iti niṣkrāntāḥ sarve

Commentaries (1)

Karpūramañjarīprakāśa — Vāsudeva, Sanskrit

Karpuramanjari 5

Contents

Commentaries (1)