Karpuramanjari 7
Karpūramañjarī 7
- Language
- Śaurasenī Prakrit
Contents
- 7.3 — 2 parts
- 7.9 — 1 part
- 7.10 — 2 parts
- 7.11 — 2 parts
- 7.16 — 3 parts
- 7.17 — 2 parts
- 7.19 — 4 parts
- 7.20 — 3 parts
- 7.21 — 1 part
- 7.23 — 3 parts
- 7.24 — 2 parts
- 7.26 — 1 part
- 7.28 — 1 part
- 7.30 — 1 part
- 7.32 — 1 part
- 7.33 — 2 parts
- 7.35 — 4 parts
- 7.36 — 3 parts
- 7.39 — 2 parts
- 7.40 — 2 parts
- 7.41 — 4 parts
- 7.42 — 2 parts
- 7.45-2 — 1 part
- 7.46 — 1 part
- 7.49 — 2 parts
- 7.54 — 3 parts
7.1
viduraḥ—
ā devādvidhyapaṅkeruhasadanajuṣo'sminmahārājavaṃśe
viṣvaksenāvatārādvijayini jagatāmatra citraprasūteḥ
he viśve lokapālāstvamapi vasumati brūhi vācaṃ pavitrāmindoranyasya dṛṣṭo yadi kila kalayāpyāstatāṅgaḥ kalaṅkaḥ
7.2
tatraiva gotre saṃprati tu—
vācyaṃ yatra duruktayaḥ kucaritaṃ nānāvidhā varṇikā
lobhaḥ sāndratamo rasaḥ kimaparaṃ bhāvaśca moho mahān
śailūṣaiḥ kitavairanekakapaṭaśreṇīmahānāṭakaṃ
dyūtaṃ yatkila tatra kauravapatiḥ prastāvanāyāṃ sthitaḥ
7.3
puruṣaḥ—ārya dharmāvatāra vidura ! ki punarevaṃ bhaṇyate ! yato dyūtamahattarā evaṃ mantrayanti—
reṇanmaṇinūpurā raṇaraṇatkāracchāḥ
kvaṇanmaṇikiṅkiṇīmukharamekhalāmālikāḥ
bhavanti bhavanāṅgaṇe'naghaghanastanyasteṣāṃ paraṃ
prasannadinasvāmina iha jayanti dyūtena ye
7.3.p1
viduraḥ—timiṅgilagilanyāyo'yaṃ śṛṅgayati nātra jīyate
7.3.p2
vicintya
7.4
śrīnirvāsanaḍiṇḍimo ghanarava sadyaḥ sthitaṃ chadmanāṃ
satyotsāraṇaghoṣaṇā tata ito lajjā nivāpāñjaliḥ
dvāraṃ duryaśasāṃ parābhavapadaṃ goṣṭhī gariṣṭhāpadāṃ
dyūtaṃ durnayavāridhirnipatatāṃ kastatra hastagrahaḥ
7.5
puruṣaḥ—ārya dharmāvatāra vidura ! ki punaridaṃ sakhedaṃ mantryate ?
viduraḥ—caṇḍāttaka ! śṛṇu yanmantryate | ( punastadeva paṭhati | )
caṇḍāṃtakaḥ—abhinno bhrātṛṣu, svacchacitto mitreṣu, snigdho bandhuṣu,
nisargaraktaḥ kalatreṣu, vinayamadhuro guruṣu, prasāvaniṣṭho bhṛtyeṣu mahārājayudhiṣṭhiraḥ | tatkimiti tatraiva kauravendrasya viśeṣaparispandaḥ ?
viduraḥ—kimucyate—
yudhiṣṭhiro dharmamayo mahādrumaḥ skandho'rjuno bhīmaseno'sya śākhāḥ
mādrīsutau puṣpaphale samṛddhe mūlaṃ kṛṣṇo brahma ca brāhmaṇāśca
7.6
(vicintya |) kauravapatistasya pratyudāharaṇam
duryodhano manyumayo mahādrumaḥ skandhaḥ karṇaḥ śakunistasya śākhāḥ
duḥśāsanaḥ puṣpaphale samṛddhe mūlaṃ rājā dhṛtarāṣṭro manīṣī
7.7
yadadyamāhūya vāraṇāvatātpremapraṇayābhyāṃ nāma śakunikarṇakurupatipreritena
dhṛtarāṣṭreṇa yudhiṣṭhiro'bhihitaḥ—'yaduta vatsa yudhiṣṭhira ! duryodhanakārite
sadasi bhrātṛdyūtaṃ pravartayitavyam' iti
caṇḍāṃtakaḥ—tatastena ki pratipannam ?
viduraḥ—yatpāśasayato vanya karī pratipadyate | tathā cābhihitaṃ
tena,—
rājasūyakratoryajvā pāṇḍuputro yudhiṣṭhiraḥ
āhūto na nivarteya dyūtāya ca raṇāya ca
7.8
puruṣaḥ—ata evāhaṃ śakuninā praguṇīkṛtyākṣaprasāraṃ sāraphalaṃ
samarpya ca saṃpreśito'smi sabhāmadhyam | tadārya ! kathayasva ki kāraṇaṃ
duryodhanasya durjayatve
viduraḥ—śruto mayā kuḍyāntaritena śakuninā saha mantrayamāṇo
duryodhanaḥ—
tatrotsarpiṇi rājasūyasamaye rājñaḥ pṛthājanmano
dvīpeśairvinayānvitairupacitaṃ citrairmahāprābhṛtaiḥ
pratyakṣīkṛtavānyadasmi vibhavaṃ koṣādhikāre sthitastenādyāpi nirauṣadho manasi me dāhajvaro vartate
7.9
api ca, gāndhārādhipate mātula !
māyāmaye mayasabhādhitale mahāmbu
tyaktvā tato vrajati mayyanabhijñabhāvāt
yatkṛṣṇayā vihasitaṃ saha phālgunena
tanme manaḥ kusumalāvamidaṃ lunāti
7.9.p1
nepathye
7.10
devaścandrakulapratāpatilakaḥ ṣāḍguṇyavācaspatirdhīro nirmalakīrtinirjaragirirbhūkhaṇḍavidyādharaḥ
kṛtsnadvīpajayaikalambitamahāśvetātapatronnatiḥ
pāṇḍoḥ pāṇḍuyaśaskaro vijayate pṛthvīṃ pṛthānandanaḥ
7.10.p1
caṇḍātakaḥ—yudhiṣṭhirabandī paṭhati kiṃnarakaṇṭha eṣaḥ
7.10.p2
punarnepathye
7.11
nāle śauryamahotpalasya vipule setau samidvāridheḥ
śaśvatkhaṅgabhujaṃgacandanatarau krīḍopadhāne śriyaḥ
ālāne jayakuñjarasya sudṛśāṃ kaṃdarpadarpe ciraṃ
śrīmadduryodhanadoṣṇi vikramadhane līnaṃ jagannandati
7.11.p1
caṇḍātakaḥ—eṣa duryodhanamāgadhaḥ kalakaṇṭho nāma
viduraḥ—saṃprāptāvetau yudhiṣṭhiraduryodhanau sabhām | ete ca bhīṣmadroṇakṛpahārdikyakarṇasomadattāśvatthāmādayo bhīmasenaḥ kauraveśvarabhrātṛśataṃ ca
praviśati, tadāvāmapi praviśāvaḥ
7.11.p2
iti niṣkrāntau
7.12
viṣkambhakaḥ
(tataḥ praviśati yudhiṣṭhiro bhīmasenaśca, duryodhanaḥ śakuniśca, tayośca tāmbūlakaraṅkavāhinyau sunandā surekhe ca |)
yudhiṣṭhiraḥ—
nivartayākṣāñchakune śāratkrīḍāṃ pravartaya
dhṛtarāṣṭrasya pāṇḍośca mamājñā maulimañcati
7.13
kiṃ ca,—
rājasūyakratoryajvā pāṇḍavo'yaṃ yudhiṣṭhiraḥ
āhūto na nivarteya dyūtāya ca raṇāya ca
7.14
śakuniḥ—(dakṣiṇaṃ bāhumudyamya |)
haṃho hasta kṛtāstra ! dānasalilaprakṣālita svasti te
lokeṣvakṣavicakṣaṇaśca śakuniḥ svāṅge'pi bhaktastvayi
vīre mānanidhau parākramadhane tadbhāgineye mama
śrīḥ pārthaprathamādapāsya bhavatā kāryā hi duryodhane
7.15
duryodhanaḥ—tadārya ! paṇaḥ kriyatām
yudhiṣṭhiraḥ—
hāro'yaṃ keralastrīvihasitaśucibhiḥ paṅktibhirmauktikānāṃ
śukreṇākṛṣṭatīnāṃ kṛtasakalasabhādarbhacandrodayaśrīḥ
bhrātṝdyūte paṇo me rajanikarapaterarjito rājasūye
yasyaitanmadhyaratnaṃ churayati kakubhaḥ kauṅkumībhiḥ prabhābhiḥ
7.16
bhīmaḥ—bhavatastu kaḥ paṇaḥ ?
duryodhanaḥ—
rājāvalīkramāyāto rājakoṣaḥ paṇo mama
śakuntalādyābharaṇairyaḥ punāti ca pāti ca
7.16.p1
ubhau krīḍata
7.16.p2
śakuniḥ—jitaṃ jitaṃ mahārājaduryodhanena | haṃho yudhiṣṭhira ! hārito hāraḥ
7.16.p3
duryodhanaḥ surekhāyāḥ kaṇṭhe paridhatte
7.17
sunandā—(hasantī |) haṃho mahārāja duryodhana ! yudhiṣṭhirakaṇṭhaniveśinamīdṛśaṃ hāraṃ samarthāsmādṛśajanayogyaṃ yatkaroṣi tanna rohiṇīvallabhakulocitamanutiṣṭhasi
bhīmaḥ—sādhu sunande ! sādhu | ucitamabhihitam
surekhā—ayi uḍḍāmaraśīle ! dyūtajite'pi yantraṇā
śakuniḥ—( svagatam |) pratibhāvatī surekhā | (yudhiṣṭhiraṃ prati prakāśam |) aparaḥ paṇaḥ kriyatām
yudhiṣṭhiraḥ—saṃpāditā tātadhṛtarāṣṭrasyājñā tadāstām
śakuniḥ—(vihasya |) duryodhane krīḍati kathaṃ dharmarājo viramati ?
nanyadhunaiva pratijñātam—'āhūto na nivarteya dyūtāya ca raṇāya ca'
yudhiṣṭhiraḥ—( sunandāmalokya sasmaraṇam |) yadyevam,—
kurvantyo nayanairapāṅgatalairdīrghāyuṣaṃ manmathaṃ
tanvantyo hṛdi rāgiṇāṃ ratimahāvallīvilāsāṅkuram
nyasyantyo madirāpadasya ca haṭhātkāṃcinmanohāritāmaṅgairmugdhamadhūkapāṇḍubhirimā vārāṅganā me paṇaḥ
7.17.p1
bhīmaḥ—bhavatastu kaḥ paṇaḥ ?
duryodhanaḥ—
sudhāvīcīmucāṃ vāgbhirvibhramāvalikuṇḍalaḥ
mamāpi vāranārīṇāṃ smarasmero gaṇaḥ paṇaḥ 18
7.17.p2
ubhau krīḍataḥ
7.19
śakuniḥ—jitaṃ jitaṃ mahārājaduryodhanena
duryodhanaḥ—surekhe ! tvametāsāṃ sunandāprabhṛtīnāmadhiṣṭhātrī bhava
surekhā—yatkurupatirājñāpayati | (praṇamati |)
sunandā—dharmanandano yadi punarjayannasti surekhāprabhṛtīnāṃ tadahamapyadhiṣṭhātrī bhaviṣyāmi
śakuniḥ—aparaḥ paṇaḥ kriyatām
yudhiṣṭhiraḥ—
nirargalavinirgaladbahulagulākarālairgalairamī taḍiti tāḍitoḍḍamaraḍiṇḍimoḍḍāmarāḥ
madācamanacañcurapracuracañcarīkoddhayāḥ
paṇaḥ pariṇatiśraṇakṣatataṭāntarā dantinaḥ
7.19.p1
bhīmaḥ—bhavatastu kaḥ paṇaḥ ?
7.19.p2
duryodhanastadeva paṭhati | ubhau krīḍataḥ
7.19.p3
śakuniḥ—jitā dantinaḥ
duryodhanaḥ—( nepathyaṃ prati ) duḥśāsana ! dyūtadantināṃ praṇetā tvaṃ
bhava
7.19.p4
nepathye
7.20
yadādiśatyāryaduryodhanaḥ
śakuniḥ—aparaḥ paṇaḥ kriyatām
yudhiṣṭhiraḥ—
jhaṇajjhaṇitakiṅkiṇīmukharakaṃdharāsaṃdhibhiryutāstaruṇatittiricchadamanoharairvājibhiḥ
dṛḍhāṅkaghanapaṭṭiśatriśikhasaṅginaḥ stambhino
rathāḥ pracalakāñcanadhvajamahāpatākāḥ paṇaḥ
7.20.p1
ubhau krīḍataḥ
7.20.p2
śakuniḥ—hāritā rathāḥ
duryodhanaḥ—( nepathyaṃ prati | ) sakhe aṅgarāja ! tvaṃ rathānāṃ netā bhava
7.20.p3
nepathye
7.21
yadādiśati kauraveśvaraḥ
śakuniḥ—aparaḥ paṇaḥ kriyatām
yudhiṣṭhiraḥ—
mahīdharadharāsu ye saninadaṃ patadbhiḥ khurairlikhanti ca paṭhanti ca sphuṭataraṃ ṭakārāniva
virocanahayāvalīkulabhuvāṃ sa teṣāmayaṃ
paṇaḥ pavanaraṃhasāṃ mama turaṃgamāṇāṃ gaṇaḥ
7.21.p1
ubhau krīḍataḥ
7.22
śakuniḥ—jitaṃ jitaṃ mahārājaduryodhanena
duryodhanaḥ—mātula! tvameṣāṃ turaṃgamāṇāṃ bhartā bhava
śakuniḥ—yadāha mahārājaḥ| (rājānamuddiśya|)
kiṃ vājibhiḥ kimu gajaiḥ kimatho rathairvā
sāpatnakaṃ na dhṛtaye dharaṇī paṇo'stu
ekātapatramidamadya cirāya rājyaṃ
dharmātmajo bhajatu vā dhṛtarāṣṭro vā
7.23
yudhiṣṭhiraḥ—yadyevam,—
ailaḥ prāksa purūravāḥ prabhurabhūdyasyorvaśī vallabhā
duṣyantaḥ sa ca yo'pyasūta bharataṃ śākuntalaṃ śāntaye
śrīmāñśāṃtanuragrimaḥ sa ca satāṃ gaṅgākalatreṇa yastatsiṃhāsanamamburāśiraśanāṃ śāsanmahīṃ me paṇaḥ
7.23.p1
bhīmaḥ—bhavatastu kaḥ paṇaḥ?
7.23.p2
duryodhanastadeva paṭhati
7.23.p3
nepathye
7.24
rājanẏudhiṣṭhira! narādhipa kauravendra!
vaṃśe yuvāṃ bhagavato bhayaśekharasya
dyūtaṃ na yuṣmaducitaṃ nanu cintyatāṃ ca
kaiḥ kṣatriyervasumatī paṇitā purāṇe ?
7.24.p1
yudhiṣṭhiraḥ—bho sabhāsada ! kathaṃ kila rājasūyayajvā pratijñātamarthaṃ kadarthayati ?
duryodhanaḥ—haho sabhyāḥ ! akṣadharmā api na niṣidhyante
7.24.p2
ubhau krīḍataḥ
7.25
śakuniḥ—jitaṃ jitaṃ mahārājaduryodhanena
duryodhanaḥ—svayamahmasya rājyārdhasyādhiṣṭhātā
śakuniḥ—aparaṃ paṇaṃ kriyatām
yudhiṣṭhiraḥ—ki nāmāvaśiṣṭaṃ yatpaṇīkriyate ?
śakuniḥ—kiṃ nāmāpahāritaṃ śarīre tiṣṭhati ? śarīradhanā hi rājānaḥ
yudhiṣṭhiraḥ—yadyevam,—
niryānti yasya vadanādvitathā na vāco
yo rājasūyavidhinirdhūtapāpapaṅkaḥ
soḍhā na cānujamahāvirahasya yo'smi
nso'yaṃ svayaṃ tava paṇaḥ prathamaḥ pṛthāsūḥ
7.26
bhīmaḥ—(svagatam |) kathamātmāpi paṇīkṛtaḥ ? aho satyasaṃdhatā
āryayudhiṣṭhirasya | (prakāśam |) bhavatastu kaḥ paṇaḥ ?
duryodhanaḥ—
helānamannṛpakirīṭaviṭaṅkakoṭijhaṅkāriratnacitakāñcanapādapīṭhaḥ
vaitālikaiḥ stutasamastajayotsavardhīsso'yaṃ svayaṃ pratipaṇastava kauravendraḥ
7.26.p1
ubhau krīḍataḥ
7.27
śakuniḥ—jitaṃ jitaṃ mahārājaduryodhanena
yudhiṣṭhiraḥ—jito'smi | tanniyojaya kṛtye
śakuniḥ—punaraparaḥ paṇaḥ kriyatām
yudhiṣṭhiraḥ—kaḥ punaraparaḥ paṇaḥ ?
śakuniḥ—bhrātaraḥ
yudhiṣṭhiraḥ—
yo manthānakaraḥ ṛtau nijakulaprākārabandhaśca yo
dorbhyāṃ yaḥ prasabhaṃ vyadhatta ca jarāsaṃdhasya saṃdhicchidām
so'yaṃ dṛptahiḍimbaḍimbavijayī vīrastrilokādbhutaṃ
bhīmo bhīmaparākramaḥ pṛthugadāvyāgraprapāṇiḥ paṇaḥ
7.28
bhīmaḥ—bhavatastu kaḥ paṇaḥ ?
duryodhanaḥ—
saṃkarṣaṇādvijatanūjjvalakīrtirāśeḥ
sārthaṃ mayādhigatadivyamahārahasyaḥ
tvatsodarasya mama sodara epa vīro
duḥśāsanaḥ pratipaṇo'sya vṛkodarasya
7.28.p1
ubhau krīḍata.
7.30
śakuniḥ—jitaṃ jitaṃ kauravarājena | aparaḥ paṇaḥ kriyatām
yudhiṣṭhiraḥ—
karṇaprāvaraṇaiḥ sahaikacaraṇānaśvānanaiḥ kiṃnarāṃstyakṣaistulyaśikhānvalīmukhamukhairyakṣāṃśca rakṣāṃsi ca
nirjityā kanakādrito janapadānyo rājasūyakratau
samrājaṃ kṛtavānyudhiṣṭhiramalaṃ so'yaṃ kirīṭī paṇaḥ 29
bhīmaḥ—bhavatastu kaḥ paṇaḥ ?
yo bhārgavādbhagavato'rjitacāpavedo
droṇena tulyagarimā mama dharmamitram
sa prīṇitārthijanavāgbhirariktakarṇaḥ
karṇaḥ svayaṃ pratipaṇo'sya dhanaṃjayasya
7.30.p1
ubhau krīḍata
7.31
śakuniḥ—jitaṃ jitaṃ kauravarājena | tadapara paṇa kriyatām
yudhiṣṭhiraḥ—
sauhārdātpraṇayādatha prathamato snehātirekācca vā
yo devena rathāṅgināpi samare hitvānkaraṃ lambhitaḥ
pāścātyakṣitipālanirmalayaśa prastārahārānharanso'ya me nakula kulaikatilako yuddhapravīṇa paṇa
7.32
bhīmaḥ—bhavatastu ka paṇa ?
duryodhanaḥ—
nakulasyāpi te bhrāturbhrātā pratipaṇo mama
vibhratkīrtimahānāvi vikarṇa karṇadhāratām
7.32.p1
ubhau krīḍata
7.33
śakuniḥ—jita jita mahārājaduryodhanena | tadapara paṇa kriyatām
yudhiṣṭhiraḥ—
helāloḍitapāṇḍyakeralavalo ya siṃhalāllabdhavān
prāksambhūbhya vibhīṣaṇena tarasā dūrātkara lambhitaḥ
nitya rāvaṇanirjitāmarahṛtairye sañcito bhūṣaṇai
saumyaśrī sahadeva eṣa sa paṇa kṣatraikacūḍāmaṇi
7.33.p1
bhīmaḥ—bhavatastu ka paṇa ?
duryodhanaḥ—anirjato bhrātā vikarṇa eṣa mama paṇa
7.33.p2
ubhau krīnta
7.34
śakuniḥ—jita jita mahārānādhirājena | tadapara paṇa kriyatām
yudhiṣṭhiraḥ—ki nāmā[pa]hāritam | ka punarapara paṇa kriyatām ?
śakuniḥ—dharmadārā draupadī
yudhiṣṭhiraḥ—
saṃbhūtā drupadādhvare hutabhujaḥ pāṇḍornṛpasya snuṣā
rādhāvedhamahāpaṇena vijitā rājñāṃ puraḥ paśyatām
bhūbhṛnmaulimaṇīndradīdhitijalairyā snātapādāmbujā
sā devī vinayābhimānavasatiḥ kṛṣṇā vitṛṣṇā paṇaḥ
7.35
bhīmaḥ—bhavatastu kaḥ paṇaḥ ?
duryodhanaḥ—
jyeṣṭhatvātpāṇḍupūjyasya dhṛtarāṣṭrasya yā snuṣā
sā devī devaravatī mama bhānumatī paṇaḥ
7.35.p1
sunandā—( svagatam |) eṣa sa jyeṣṭhābhiḥ kaniṣṭhānāṃ vinimayaḥ !
7.35.p2
ubhau krīḍataḥ
7.35.p3
śakuniḥ—jitaṃ jitaṃ mahārājaduryodhanena
duryodhanaḥ—duḥśāsana ! ānīyatāṃ dyūtadāsī draupadī
7.35.p4
nepathye
7.36
yadādiśati pāṇḍavakauraveśvaraḥ
duryodhanaḥ—aparaḥ paṇaḥ kriyatām
yudhiṣṭhiraḥ—na me paṇāntaramastīti pratibhāti
duryodhanaḥ—
varṣāṇi dvādaśāraṇye saha tiṣṭhantu niṣṭhayā
ajñātacaryayā varṣamāyayoryudhi jīyate
7.36.p1
yudhiṣṭhirastadevānuvadati | ubhau krīḍataḥ
7.36.p2
śakuniḥ—jitaṃ jitaṃ mahārājaduryodhanena
7.36.p3
nepathye
7.37
pañcānāṃ yā kalatraṃ drupadamakhavidhāvadbhutaṃ janma yasyāḥ
pūtā yā rājasūyāvabhṛthaparigame mantrapūtaiḥ payobhiḥ
tāmenāṃ dyūtadāsīṃ kurupatiniyamaṃ mūrdhni kṛtvā mayāntaḥ
keśeṣvākṛṣyamāṇāṃ śṛṇuta nṛpatayo yasya śaktiḥ sa pātu
7.38
duryodhanaḥ—kathamaya saṃpāditamadājña sadraupadīko vatso du śāsanaḥ
prāpta
(tata praviśati yathānirdiṣṭā draupadī du śāsanaśca | du śāsanastadeva paṭhati |)
sunandā—(sahasopasṛtya hastāmokṣa nāṭayantī |) du śāsana ! muñca muñca
pāñcālīkeśapāśam
duḥśāsanaḥ—(tāmapamudya samantādavalokya vihasya ca |)
yanmukta sphāratāradhvanibharitasabhākukṣigarbhaṃ saropa
huṅkāra kātarāṇā taralatahṛdaya phālgunasyāgrajena
kurvadbhirhāravallīgahananibiḍitāṅkūrakūṭāṅgapailai
nyastā khaṅgeṣu ratnatsaruṣu sarabhasa saprahārāya hastā
7.39
sunandā—(puna pāṇimātra nāṭayitvā |)
abhyācumbitapallavānā gahanā snehena dhūṣadyumno
yeṣā puṣpalavonibandhanakara sa āste rātrindinam
caṇḍa pāṇḍavagehinyāścikure re karṣatā tvayā
ki du śāsana ! du sahā kavalitā hālāhalāṅkarā
7.39.p1
draupadī—vatsa du śāsana ! muñca muñca keśapāśam | kathamekavastrā
bhūtvā gurunarendrapurata sacariṣye ?
duḥśāsanaḥ—(vihasya |) nanvapanayāmyekavastratā koṭavīkaraṇena
7.39.p2
bahuvastratāpannayana nāṭayan
7.40
yāvannaika drupadaduhitu kṛṣyate vastramasyā
stasyāna'nyaddhayati pidadhattāvadaṅga tataśca
strigdha caitanmama karatala vāsasā cepa rāśi
stanmanye'sau tribhuvanamanomohinīṃ vetti vidyām
7.40.p1
draupadī—mo du śāsana ! mama kkimapativratānanocita karoṣi ?
duḥśāsanaḥ —aye pāñcāli ! pañcānāṃ kalatraṃ bhūtvā kimapi vrīḍase !
7.40.p2
sākṣepam
7.41
he dropadi ! tvamasi kātra pativratānāṃ
kiṃ dṛṣṭapañcapuruṣā vanitā kalatram
duryodhanasya tadimaṃ bhaja vāmamūrumāsphālitaṃ mukulitāṅgulinā kareṇa
7.41.p1
draupadī — ( tadanādṛtyāñjaliṃ baddhā |) haṃho sabhāsadgāsthitā guravo narendrāśca ! draupadī nirṇayaṃ pṛcchati
7.41.p2
nepathye
7.41.p3
draupadi ! vikarṇastvāmāha— ‘kīdṛśo nirṇayaḥ ?’
draupadī—kimapi prathamaṃ hāritā dyūte ātmā vā dharmanandanena ?
7.41.p4
nepathye
7.42
prajāvati ! tavāyamabhiprāyaḥ—
yadyahaṃ hāritā pūrvaṃ bhavāmi dyūtakiṃkarī
ātmā vā hāritaḥ pūrvaṃ tadā nāsmi ca hāritā
7.42.p1
duḥśāsanaḥ—are re akarṇatrikarṇa ! sabhāmadhyamadhyāsīne bhuvanapatāvārthaduryodhane kimitthaṃ pralapasi !
7.42.p2
praviśya
7.43
vikarṇaḥ—(sākṣepam |)
dyūtaṃ kṣatrakulaprataṃ na sa bhaveddhetuḥ paṇaḥ svāminaḥ
saṃrambhaḥ kimakāṇḍa eva bhavatā saddharma yattyajyate
bho duḥśāsana ! kaḥ kramo drupadajāke śāmbarākarṣaṇe
durvṛttaṃ kṣamate na kasyacidayaṃ bhrātā vikarṇastava
7.45
duryodhanaḥ—(sabhrukuṭībandham |) are re dhārtarāṣṭrabaṭo ! vāṭāṭo'si
vikarṇaḥ—tadadyaprabhṛti,—
nyāyavādī vikarṇo'tra bhavadbhyo yadyahaṃ vahiḥ
tadyūyaṃ śatamekonaṃ ṣaṭ ca saṃprati pāṇḍavāḥ
7.45-2
duryodhanaḥ--tadatimugdhatastava kataraḥ panthāḥ ?
vikarṇaḥ-yāṃ me balaḥ sa balavāndalitapralambāṃ
śiṣyeṣu satsvapi mahatsu gadāmadatta
sā me yadādiśati hastatalāvatīrṇā
durvṛttakhaṇḍanavidhā mama so'tra panthāḥ
7.45-2.p1
samantādavalokya
7.46
kṣamnekaśvāsacintākulamanasi nabhaḥsindhuputre pavitre
droṇe drākśmaśru śubhraṃ calayati śakunau śikṣayatyakṣaśikṣām
karṇe karṇāntikasthaṃ hasati kurupatau dṛṣṭayaḥ pāṇḍavānāṃ
draṣṭuṃ duḥśāsanaṃ ca kṣitipatitilakaṃ yānti dharmātmajaṃ ca
7.46.p1
duḥśāsanaṃ 'he draupadi' [ 241 ] ityādi paṭhati
7.47
vikarṇaḥ--(vicintya | ) aho ucitakāritā pāṇḍavānām
ākarṇya kauravakumārabalaṃ pracaṇḍa
matyullasanti guruśepakṛpāyatārāḥ
drāgdṛṣṭayo nṛpatisaṃsadi pāṇḍavānāṃ
dṛṣṭvā yudhiṣṭhiramukhaṃ punarāpatanti
7.48
( punaravalokya | ) aho kimapi mahārambha sabhāsadāṃ kṣobhaḥ
dyotaccūḍāmaṇīnāṃ calanajhaṇajhaṇatkārihāracchaṭānāṃ
preṅkholatkaṅkaṇālīsakalakalamukhairdaurbhiruddāmarāṇām
niḥśvāsaiḥ sāṭṭahāsaṃ kimidamitamito vellitabhrūlatānāṃ
saṃkṣobho bhūpatīnāṃ vitatamapi samāgarbharendhraṃ ruṇaddhi
7.49
duro'valokya | ) aho kauravapaterājñā | aho satyatā mahīpatīnām
asminmahāsadasi kauravapāṇḍavīye
kṣobhaṃ gate drupadajācikurāñcanābhiḥ
duryodhanena bhrukuṭī kuṭilīkṛtā ca
jātāśca bhūmipatayo likhitā ivaite
7.49.p1
(sarabhasaṃ yudhiṣṭhiramupasṛtya |) ārya yudhiṣṭhira ! pratiṣṭhasva vanavāsāya | dyūtahāritamanuṣṭhīyatām
7.49.p2
sarve samuttiṣṭhanti
7.50
draupadī—re re duryodhana !
aiṣa me kacakarṣaṇaparibhava āmuktabandhakramastatsatyameva cañcarīkaramaṇīyakeśapāśacchaṭā
nakhāgrāṅkuśakoṭipāṭitamahāduḥśāsanoraḥsthalī
raktollikhikareṇa niścitamidaṃ bhīmena yā badhyate
7.51
bhīmaḥ—re re duryodhana ! bhīmasenasya śṛṇu pratijñām,—
yeneyaṃ yājñasenī nṛpasadasi haṭhātkeśahaste gṛhītā
yaścāsyāḥ koṭavītvaṃ bata vidadhadito vāsasāṃ rāśikāraḥ
so'haṃ tenaiva roṣāgṇanayanapuṭaḥ pāṇinotpāṭitena
tvāṃ hantā hanta vakṣastaṭabhuvi raṭato duṣṭaduḥśāsanasya
7.52
api ca re re duryodhana !
nakhabhavacapāṭhanatruṭitakīkasamādvakṣasaṃ
śirāsaraṇibhirmuce rudhiramutphalatphenilam
mahāsalimaya rupā hṛdi nivedaya dauḥśāsane
yudhiṣṭhirasahodaraḥ śṛṇu vṛkodaraḥ pāsyati
7.53
kiṃ caikasminnaparāddhe'pi tatsahacāriṇo'pyaparāddhāraḥ tatśca,—
droṇādupārjitadhanurgamaprakarṣyātsavānapi sthitavato vayasi prakāśe
bhrātṛśataṃ tava haniṣyati bhīmasenaḥ
kāle gadāpraharaṇo raṇakarmaśauṇḍaḥ
7.54
tataśca,—
dordaṇḍamaṇḍalitacaṇḍagadāprahārairāmūlatastaḍaditi truṭitorusaṃdheḥ
duryodhanasya vikaṭāṃ mukuṭāgrapīṭhīṃ
drāgloṭhayiṣyati raṇe caraṇena bhīmaḥ
7.54.p1
śakuniḥ—nirgacchata vanavāsāya | ko hi dyūtajitānāmudvijate
maukharyeṇa ?
7.54.p2
iti niṣkrāntāḥ sarve
7.54.p3
iti mahākaviśrīrājaśekharakṛte pracaṇḍapāṇḍavāparanāmni
bālabhārate nāṭakaṃ dvitīyo'ṅkaḥ
Commentaries (1)
- Karpūramañjarīprakāśa — Vāsudeva, Sanskrit