Ramayanakathasandoha 14

Rāmāyaṇakathāsandoha 14

tataḥ sumantramaikṣvāko jagādedaṃ punarvacaḥ
sūta ratnasusaṃpūrṇā caturvidhabalā camūḥ
rāghavasyānuyātrārthaṃ kṣipraṃ pratividhīyatām

kaikeyī- rājyaṃ gatadhanaṃ sādho bharato nābhipatsyate
tathaiva vaṃśo sagaro jyeṣṭhaṃ putramupārudhat
asamañja iti khyātaṃ tathāyaṃ gantumarhati

iti
tatra vṛddho mahāmātraḥ kaikeyīmidamabravīt
asamañjo gṛhītvā tu krīḍataḥ pathi dārakān

sarayvāṃ prakṣipannapsu ramate tena durmatiḥ
rāmaḥ kimakarotpāpaṃ yenaivamuparudhyate

rāmaḥ- tyaktabhogasya me rājanvane vanyena jīvataḥ
kiṃ kāryamanuyātreṇa cīrāṇyevānayantu me

iti
atha cīrāṇi kaikeyī svayamāhṛtya rāghavam
uvāca paridhitsveti janaughe nirapatrapā

sa cīre puruṣavyāghraḥ kaikeyyāḥ pratigṛhya te
sūkṣmavastramavakṣipya munivastrāṇyavasta ha

lakṣmaṇaścāpi tatraiva vihāya vasane śubhe
tāpasācchādane caiva jagrāha pituragrataḥ

athātmaparidhānārthaṃ sītā kauśeyavāsinī
saṃprekṣya cīraṃ saṃtrastā ghṛṣatī vāgurāmiva

kṛtvā kaṇṭhe sma sā cīramekamādāya pāṇinā
aśrusaṃpūrṇanetrā ca bhartāramidamabravīt
kathaṃ nu cīraṃ badhnanti munayo vanavāsinaḥ

tasyāstātkṣipramāgatya rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ
cīraṃ babandha sītāyāḥ kauśeyasyopari svayam

rāmaṃ prekṣya tu sītāyā badhnantaṃ cīramuttamam
antaḥpuracarā nāryo mumucurvāri netrajam

ūcuśca paramāyastā rāmaṃ jvalitatejasam
vatsa naivaṃ niyukteyaṃ vanavāse manasvinī
neyamarhati kalyāṇī vastuṃ tāpasahvane

kuru no yācanāṃ putra sītā tiṣṭhatu bhāminī
dharmanityaḥ svayaṃ sthātuṃ na hīdānīṃ tvamicchasi

iti
cīre gṛhīte tu taḥ . . . āṣpo nṛpaterguruḥ
nivārya sītāṃ kaikeyīṃ vasiṣṭho vākyamabravīt

atipravṛtte durmedhe kaikeyi kulapāṃsani
na gantavyaṃ vanaṃ devyā sītayā śīlavarjite

anuṣṭhāsyati rāmasya sītā prakṛtamāsanam
ātmā hi dārāḥ sarveṣāṃ dārasaṃgrahavartinām

atha yāsyati vaidehī vanaṃ rāmeṇa saṃgatā
vayamatrānuyāsyāmo puraṃ cedaṃ gamiṣyati

ekasya rāmasya vane nivāsastvayā vṛtaḥ kekayarājaputri
vibhūṣiteyaṃ pratikarmanityā vasatvaraṇye saha rāghaveṇa

rāmaḥ (pitaraṃ prati)- mayā vihīnāṃ jananīṃ prapannāṃ śokasāgaram
adṛṣṭapūrvavyasanāṃ tāta saṃmantumarhasi

daśarathaḥ- manye khalu mayā pūrvaṃ vivatsā bahavaḥ kṛtāḥ
prāṇino hiṃsitā vāpi tanmāmidamupasthitam

Linked texts (4)