Pramāṇa · Search · About · API

Ramayanakathasandoha 5

Rāmāyaṇakathāsandoha 5

Language
Sanskrit

5.1

(sargāḥ 7, 8, 9).
sa vṛddhastaruṇīṃ bhāryāṃ prāṇebhyo'pi garīyasīm
apāpaḥ pāpasaṃkalpāṃ dadarśa dharaṇītale

5.2

daśarathaḥ- na te'hamabhijānāmi krodhamātmani saṃśritam
devi kenābhiyuktāsi kena vāsi vimānitā

5.3

avadhyo vadhyatāṃ ko vā vadhyaḥ ko vā vimucyatām
daridraḥ ko bhavedāḍhyo dravyavānvāpyakiṃcanaḥ

5.4

kaikeyī- nāsmi viprakṛtā deva kenacinnāvamānitā
abhiprāyastu me kaścittamicchāmi tvayā kṛtam
pratijñāṃ pratijānīṣva yadi tvaṃ kartumicchasi

5.5

daśarathaḥ- avalipte na jānāsi tvattaḥ priyataro mama
manujo manujavyāghrādamādanyo na vidyate

5.6

yaṃ muhūrtamapaśyaṃstu na jīveyamahaṃ dhruvam
tena rāmeṇa kaikayi śape te vacanakriyām

5.7

kaikeyī- satyasaṃdho mahātejā dharmajñaḥ satyavākśuciḥ
varaṃ mama dadātyeṣa sarve śṛṇvantu devatāḥ

5.8

smara rājanpurāvṛttaṃ tasmindevāsure raṇe
tau dattau ca varau deva nikṣepau mṛgayāmyaham

5.9

nava pañca ca varṣāṇi daṇḍakāraṇyamāśritaḥ
cīrājinadharo dhīro rāmo bhavatu tāpasaḥ
bharato bhajatāmadya yauvarājyamakaṇṭakam

5.10

saṃ rājarājo bhava satyasaṃgaraḥ kulaṃ ca śīlaṃ ca hi janma rakṣa ca
paratravāse hi vadantyanuttamaṃ tapodhanāḥ satyavaco hitaṃ nṛṇām

5.11

daśarathaḥ-nṛśaṃse duṣṭacāritre kulasyāsya vināśini
kiṃ kṛtaṃ tava rāmeṇa pāpe pāpaṃ mayāpi vā
sadā te jananītulyāṃ vṛttiṃ vahati rāghavaḥ

5.12

tvaṃ mayātmavināśāya bhavanaṃ svaṃ niveśitā
avijñānānnṛpasutā vyālā tīkṣṇaviṣā yathā

5.13

jīvaloko yadā sarvo rāmasyāha guṇastavam
aparādhaṃ kamuddiśya tyakṣyāmīṣṭamahaṃ sutam

5.14

sāntvayansarvabhūtāni rāmaḥ śuddhena cetasā
gṛhṇāti manujavyāghraḥ priyairviṣayavāsinaḥ

5.15

tiṣṭhelloko vinā sūryaṃ sasyaṃ vā salilaṃ vinā
na tu rāmaṃ vinā dehe tiṣṭhettu mama jīvitam
api te caraṇau mūrdhnā spṛśāmyeṣa prasīda me

5.16

kaikeyī-samayaṃ mānvataṃ kārṣīḥ pūrvavṛttamanusmaran
ekāhamapi paśyeyaṃ yadyahaṃ rāmamātaram
añjaliṃ pratigṛhṇantīṃ śreyo nanu bhṛtirmama

5.17

daśarathaḥ-anarthamimamarthābhaṃ kena tvamupadeśitā
śīlavyasanametatte nābhijānāmyahaṃ purā

5.18

tāṃ tu me sukṛtāṃ buddhiṃ suhṛdbhiḥ saha niścitām
kathaṃ drakṣyāmyapāvṛttāṃ parairiva hatāṃ camūm

5.19

kiṃ māṃ vakṣyanti rājāno nānādigbhyaḥ samāgatāḥ
bāliśo bata kāmātmā rājā daśaratho bhṛśam
strīkṛte yaḥ priyaṃ putraṃ vanaṃ prasthāpayiṣyati

5.20

pariprakṣyanti kākutsthaṃ vakṣyāmīha kathaṃ tadā
kaikeyyā kriśyamānena putraḥ pravājito mayā
yadi satyaṃ bravīmyetattadasatyaṃ bhaviṣyati

5.21

yadā yadā ca kausalyā snehena samupasthitā
na mayā satkṛtā devī satkārārhā kṛte tava
idānīṃ tattapati māṃ yanmayā sukṛtaṃ tvayi

5.22

āmraṃ chittvā kuṭhāreṇa nimbaṃ paricaretu yaḥ
apyenaṃ payasā siñcennaivāsya madhuro bhavet

5.23

na hi rāmamahaṃ dṛṣṭvā pravasantaṃ mahāvane
ciraṃ jīvitumāśaṃse rudatīṃ cāpi maithilīm

5.24

vaidehī bata me prāṇāñśocantī kṣapāyiṣyati
tatastvaṃ vidhavā rājyaṃ saputrā kārayiṣyasi

5.25

nālaṃ dvitīyaṃ vacanaṃ putro māṃ prati bhāṣitum
sa vanaṃ pravrajetyukto bāḍhamityeva vakṣyati

5.26

yadi me rāghavaḥ kuryādvanaṃ gaccheti coditaḥ
pratikūlaṃ priyaṃ me syānna tu rāmaḥ kariṣyati

5.27

priyaṃ cedratasyaitadrāmapravrājanaṃ bhavet
mā sma me bharataḥ kārṣītpretakṛtyaṃ gatāyuṣaḥ

5.28

kathaṃ rathairvibhuryātvā gajāśvaiśca muhurmuhuḥ
padbhyāṃ rāmo mahāraṇye vatso me vicariṣyati

5.29

yasya cāhārasamaye sūdāḥ kuṇḍaladhāriṇaḥ
ahaṃpūrvāḥ pacanti sma prasannāḥ pānabhojanam

5.30

sa kathaṃ nu kaṣāyāṇi tiktāni kaṭukāni ca
bhakṣayanvanyamāhāraṃ suto me vartayiṣyati

5.31

mahārhavastrasaṃbaddho bhūtvā cirasukhocitaḥ
kāṣāyaparidhānastu kathaṃ rāmo bhaviṣyati

5.32

nṛśaṃsavṛtte vyasanaprahāriṇi prasahya vākyaṃ yadihādya bhāṣase
na nāma te tena mukhātpatatyadho viśīryamāṇā rasanā sahasradhā

5.33

aputreṇa mayā putraḥ śrameṇa mahatā mahān
rāmo labdho mahātejāḥ sa kathaṃ tyajyate mayā

Linked texts (4)