Ramayanakathasandoha 7
Rāmāyaṇakathāsandoha 7
- Language
- Sanskrit
7.1
mātuḥ samīpaṃ dharmātmā prāviveśa mahāyaśāḥ
prasthito daṇḍakāraṇyamāpraṣṭumupacakrame
7.2
sā rāghavamupāsīnamasukhārtā sukhocitā
uvāca puruṣavyāghramupaśṛṇvati lakṣmaṇe
7.3
yadi putra na jāyethā mama śokāya rāghava
na sma duḥkhamato bhūyaḥ paśyeyamahamaprajāḥ
aprajāsmīti saṃtāpo na hyanyaḥ putra vidyate
7.4
atyantaṃ nigṛhītāsmi bharturnityamasaṃmatā
parivāreṇa kaikeyyāḥ samā vāpyatha vāvarā
7.5
daśa sapta ca varṣāṇi jātasya tava rāghava
atītāni prakāṅkṣantyā mayā duḥkhaparikṣayam
7.6
tadakṣayaṃ mahaduḥkhaṃ notsahe sahituṃ cirāt
viprakāraṃ sapatnīnāmevaṃ jīrṇāpi rāghava
7.7
upavāsaiśca yogaiśca bahubhiśca pariśramaiḥ
duḥkhasaṃvardhito moghaṃ tvaṃ hi durgatayā mayā
sthiraṃ nu hṛdayaṃ manye mamedaṃ yanna dīryate
7.8
mamaiva nūnaṃ maraṇaṃ na vidyate na cāvakāśo'sti yamakṣaye mama
yadantako'pyeva na māṃ jihīrṣati prasahya siṃho rudatīṃ mṛgīmiva
7.9
athāpi kiṃ jīvitamadya me vṛthā tvayā vinā candranibhānanaprabha
anuvājiṣyāmi vanaṃ tvayaiva gauḥ sudurbalā vatsamivābhikāṅkṣayā
7.10
lakṣmaṇaḥ–na rocate mamāpyetadārye yadrāghavo vanam
tyaktvā rājyāśriyaṃ gacchetstriyā vākyavaśaṃgataḥ
7.11
vipratīpaśca vṛddhaśca viṣayaiśca pradharṣitaḥ
nṛpaḥ kimiva na brūyācchocyamānaḥ samanmathaḥ
7.12
devakalpamṛjuṃ dāntaṃ ripūṇāmapi vatsalam
avekṣamāṇaḥ ko dharmaṃ tyajetputramakāraṇāt
7.13
tadidaṃ vacanaṃ rājaḥ punarbālyamupeyuṣaḥ
putraḥ ko hṛdaye kuryādrājavṛttamanusmaran
7.14
(rāmaṃ prati) yāvadeva na jānāti kaścidarthamimaṃ naraḥ
tāvadārya mayā sārdhamātmasthaṃ kuru śāsanam
7.15
nirmanuṣyāmimāṃ sarvāmayodhyāṃ manujarṣabha
kariṣyāmi śaraistīkṣṇairyadi sthāsyati vipriye
7.16
bharataścātha pakṣyo vā yo vāsya hitamicchati
sarvāṃstāṃśca vadhiṣyāmi mṛdurhi paribhūyate
7.17
pratīpaścetpitā kāmaṃ badhyatāṃ vadhyatāmapi
gurorapyavaliptasya kāryākāryamajānataḥ
utpathaṃ pratipannasya kāryaṃ bhavati śāsanam
7.18
(kausalyāṃ prati) anurakto'si bhāvena bhrātaraṃ devi tattvataḥ
dīptamagnimaraṇyaṃ vā yadi rāmaḥ pravekṣyati
praviṣṭaṃ tatra māṃ devi tvaṃ pūrvamavadhāraya
7.19
kausalyā- yathaiva rājā pūjyaste gauraveṇa tathāpyaham
tvāṃ sāhaṃ nānujānāmi na gantavyamito vanam
7.20
tvadviyogānna me kāryaṃ jīvitena sukhena ca
tvayā saha mama śreyastṛṇānāmapi bhakṣaṇam
7.21
yadi tvaṃ yāsyasi vanaṃ tyaktvā māṃ śokalālasām
ahaṃ prāyamihāsiṣye na ca śakṣyāmi jīvitum
7.22
rāmaḥ- anumanyasva māṃ devi gamiṣyantamito vanam
tvayā mayā ca vaidehyā lakṣmaṇena sumitrayā
piturniryoge sthātavyameṣa dharmaḥ sanātanaḥ
7.23
śokaḥ saṃdhāryatāṃ mātarhṛdaye sādhu mā śucaḥ
vanavāsādihaiṣyāmi punaḥ kṛtvā piturvacaḥ
7.24
(lakṣmaṇaṃ prati) na tena śakkomi pituḥ pratijñāmimāṃ na kartuṃ saphalāṃ yathāvat
sa hyāvayostāta gururniryoge devyāśca bhartā sa gatiśca dharmaḥ
Linked texts (7)
- Śākuntalopākhyāna — Sanskrit
- Critical edition (Baroda) — Sanskrit
- Mahāsubhāṣitasaṃgraha — Sanskrit
- Umāsaṃhitā — Sanskrit
- Rāmakathāmañjarī — Sanskrit
- Laghurāmāyaṇa (Govindanātha Guha) — Govindanātha Guha, Sanskrit
- Vālmīkiratna — Vālmīki, Sanskrit