<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.short_stories.vikramarkacaritra.1.13 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [Story collections and fables](https://indike.org/pramana/in.lit.short_stories) › [Vikramarkacaritra](https://indike.org/pramana/in.lit.short_stories.vikramarkacaritra) › 1.13

# Vikramarkacaritra 1.13

Vikramārkacaritra 1.13

- **Language:** Sanskrit

### [1.13.1](https://indike.org/pramana/in.lit.short_stories.vikramarkacaritra.1.13.1)

iti |'  
tato yāvadrājā tatkṣetrādbahiḥ saparivāro nirjagāma tāvatpakṣiṇaḥ samutthāpya punarmañcārūḍho brāhmaṇaḥ prāha - 'bho rājankimiti gacchasi ? | idaṃ  
kṣetraṃ sādhu pariṇataṃ dṛśyate | yāvanālāṃśraṇakāṃśca bhakṣayantu tava parivārāḥ  
paśyorvārukaphalāni santi | yatheṣṭaṃ bhujyantām' iti | punarbrāhmaṇavacanamākarṇya saparivāro rājā yāvatkṣetramadhyaṃ praviveśa tāvanmañcādavaruhya punastathaivābhaṇat | tato rājā svamanasi vicārayati sma - 'aho brāhmaṇo yadā  
mañcamārohati tadāsya cetasi dātavyamiti buddhirutpadyate | yadāvatarati tadā  
hīnabuddhirutpadyate | ahaṃ mañcamāruhya paśyeyam' iti yāvanmañcamāruroha tāvattatronmarājasya cetasyevaṃ buddhirudabhūt - 'nanu vidhayārtiḥ parihartavyā | sarvasyāpi lokasya dāridryaṃ nivāraṇīyam | duṣṭā daṇḍanīyāḥ | śiṣṭāḥ paripālanīyāḥ | prajā dharmeṇa rakṣaṇīyāḥ | kiṃ bahunā | asminsamaye yadi ko'pi  
mama śarīramapi prārthayiṣyate tarhi tadapi deyam' iti | tato rājā paramānandaparipūrṇahṛdayaḥ punarapi vicārayati sma-'etatkṣetrasya māhātmyaṃ svayamevaṃvidhāṃ buddhimutpādayati | kathametajjñāyatām' iti | tato brāhmaṇamāhūyāpṛcchat  
'bho brāhmaṇa tavaitatkṣetre kiyāllābho bhavati ?' iti | brāhmaṇaḥ - 'bho rājansarvānsakalābhijñaḥ | aviditaṃ bhavataḥ kimapi nāsti | yadarhametattaddhyānālocayatu' iti pratyavadat | tato rājā brāhmaṇamanekadhanadhānyādinā saṃbhāvya kṣetraṃ vaśīkṛtya mantrasyāśvabhrakhāna | tatra puruṣamātre garte śilaikā sumanoharādṛśyata | tacchilādhaḥpradeśe kāpi candrakāntaśilā dṛṣṭā | tato

### [1.13.2](https://indike.org/pramana/in.lit.short_stories.vikramarkacaritra.1.13.2)

nānāvidharatnakhacitaṃ dvātriṃśatsālabhañjikāsamalaṃkṛtamatiramaṇīyaṃ siṃhāsanamekamadṛśyata | tato bhojaḥ paramānandāmṛtalaharīpūrṇahṛdayaḥ siṃhāsanaṃ nagaraṃ  
netuṃ yāvaduccālayāmāsa tāvadatigariṣṭhamāsanaṃ noccacāla | tato rājā 'kutaḥ  
siṃhāsanaṃ noccalati ?' iti mantriṇamapṛcchat | mantrī tu 'rājāndivyametadāsanaṃ balipūjādikaṃ vinā noccalet' iti pratyavadat | tacchrutvā rājā brāhmaṇānākārya sarvamapi saṃvidhānaṃ kāritavān | tatastatsiṃhāsanaṃ laghu bhūtvā  
svayamevoccacāla | tadālokya rājā mantriṇamuvāca - 'yo'narthaṃ nivārayati  
asādhyamarthaṃ ca sādhayati sa eva mantrī' iti | tato mantrī pratyabravīt -  
'mantriṇā svāmihitameva kāryaṃ kartavyam | anyacca, mantriṇā vinā rājyaṃ  
dhānyaṃ vinā durgaṃ kāruṇyaṃ vinā saubhāgyaṃ jñānaṃ vinā vairāgyaṃ durjanānāṃ śaktiḥ pāṣaṇḍānāṃ matiḥ veśyānāṃ viśvāsaḥ khalānāṃ maitrī parādhīnasya svātantryaṃ nirdhanasyāṭopaḥ sevakasya kopaḥ kṛpaṇasya gṛhaṃ jāriṇyāḥ patibhaktiḥ  
mūrkhāṇāṃ saṅgatiḥ ityetatsarvaṃ niṣphalam | aparaṃ ca, rājñā mahatāmarcanaṃ kāryam | āptānāṃ buddhigrāhyā | devabrāhmaṇāḥ paripālanīyāḥ | nyāyamārge vartitavyam | api ca rājanye rājagaṇāste sarve tvayi vidyante | atastvaṃ

### [1.13.3](https://indike.org/pramana/in.lit.short_stories.vikramarkacaritra.1.13.3)

sakalarājarājottamaḥ | mantriṇāpyevaṃguṇagariṣṭhena bhavitavyam | svāmikāryārthamudyamaḥ, pāpādbhayam, prajānāṃ hitam, parivārāṇāṃ saṃyojanam, rājñaścittavṛttyanusaraṇam, apāyakāryādrājanivāraṇam, ityādayo ye mantriguṇāstairyuktaḥ kulakramāgataḥ kāmandakacāṇakyadhaumyaśukavācaspatyādastatśāstrajñābhijño mantripadayogyo bhavati | purā kila nandabhūpālo mantriṇā bahuśrutena  
brahmahatyāyā nivāritaḥ | rājā-kathametat ? so'bravīt -  
viśālāyāṃ nando nāma rājā mahāśauryasaṃpanno'bhūt | sa nijabalena  
prārthivanṛpālānsvapādapadmopajīvino vidhāyaikacchatreṇa rājyamakarot | tasya  
ca bahuśruto nāma mantrī | bhānumatī nāma mahiṣī | narapālo nāma tanayaḥ  
tasya rājño mahiṣyāṃ bhānumatyāmatīva prītirāsīt | siṃhāsane'pi sahaiva  
tayā samupaviśet | nimeṣamapi tayā vinā na tiṣṭhet | ekadā mantrī svamanasyacintayat — ‘ayaṃ rājā nirlajjo madhyesabhaṃ siṃhāsane striyamupaveśayati | tadā sarve janāstāṃ paśyanti | anucitamayaṃ na jānāti | kiṃ kriyatām’ iti | tata ekadāvasaraṃ prāpya rājānamabravīt — ‘deva vijñāpyamasti’  
iti | rājā ‘kiṃ tat ? kathyatām’ ityāha | mantrī ‘yadeṣā bhānumatī siṃhāsane sahopaviśati tanmahadanucitam | ‘asūryaṃpaśyā rājadārā:’ iti hi saṃpradāyaḥ | atra nānājanāḥ samāgatya tāṃ paśyanti | ata itaḥ paraṃ naivaṃ yuktaṃ  
kartum’ iti vijñāpayāmāsa | tato rājā ‘bhānumatyanālokanaṃ kṣaṇamapi na  
sahe | tadupāyaṃ nirūpaya’ ityāha | mantrī ‘ālekhyagatāṃ tāṃ paśyatu devaḥ’

### [1.13.4](https://indike.org/pramana/in.lit.short_stories.vikramarkacaritra.1.13.4)

ityupāyamupādiśat | anantaraṃ rājā tadvacanaṃ samucitaṃ matvā citrakāramāhūya ‘bhānumatīrūpaṃ citre niveśaya’ ityādideśa | sa tu tasyā rūpaṃ sākṣādālokya padminīlakṣaṇayuktāṃ tāṃ citre vililekha | rājāpi citralikhitāṃ  
priyāṃ dṛṣṭvā prahṛṣṭastasmai pāritoṣikaṃ dadau | anantaraṃ rājaguruḥ śāradānandaścitrapaṭe niveśitāṃ bhānumatīṃ dṛṣṭvā citrakāramabhāṇīt — ‘bhānumatyāḥ sarvamapi rūpamatra likhitam | paraṃ tvekaṃ vismṛtaṃ tvayā’ iti | citrakāraḥ ‘bhoḥ  
svāmin tatkim ? kathaya’ iti savinayamapṛcchat | tataḥ śāradānandaḥ ‘tasyā  
vāmajaghanatale tilasadṛśaṃ lakṣmāsti | tanna likhitam’ ityāha | rājā tu  
gurorvacanaṃ śrutvā tadvacanaṃ tathyaṃ jñātvā svamanasyacintayat — ‘kathamanenāsyā lakṣma jñātam ? nūnamanayā sahāsya saṃyogo vidyate | api ca strīṇāṃ  
viṣaye'yaṃ sandeho na kāryaḥ’ iti | evaṃ vicārya mantriṇamāhūya sarvamakathayat  
mantriṇāpi tasminsamaye taccittānuguṇaṃ bhaṇitam | anantaraṃ rājā ‘mantrinyadi mama priyo'si tarhyamuṃ śāradānandaṃ māraya’ ityādiśat | sacivo'pi  
tatheti pratijñāya janānāṃ puraḥ śāradānandaṃ dṛḍhaṃ baddhvā vadhyasthānamanayat  
tadā mantrī ślokamekamapaṭhat —  
vane raṇe śatrujalāgnimadhye mahārṇave parvatamastake vā  
suptaṃ pramattaṃ viṣamasthitaṃ vā rakṣanti puṇyāni purā kṛtāni

## Linked texts (1)

- [Southern recension](https://indike.org/pramana/in.lit.short_stories.simhasana*southern.f5.p3) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.short_stories.vikramarkacaritra.1.13](https://indike.org/pramana/in.lit.short_stories.vikramarkacaritra.1.13) · Pramāṇa
