Vikramarkacaritra 6.1-3
Vikramārkacaritra 6.1-3
- Language
- Sanskrit
6.1-3.1
iti
evaṃ stutvā paramātmānamaryamaṇaṃ namaścakāra | tataḥ sūryastaṃ svīyakiraṇāmṛtenāsiñcat | tato rājñaḥ śarīraṃ pūrvavatsthasthamabhūt | tataḥ sūryo rājānamuddiśya 'bho rājanmahāsattvo'si, yato'nyairduṣprāpametanmama maṇḍalamupāgamaḥ
tadahaṃ tava prasanno'smi | varaṃ vṛṇīṣva' ityāha | tato rājā 'bho bhagavansūryamankimataḥ paramadhiko varo'sti, yanmunīnāmapi durlabhaṃ tava darśanaṃ mama jātam | kiṃ ca bhagavadanugrahānmama sarvamapyarthajātaṃ nirapāyaṃ vartate' iti vyajijñapat | tatastasya sattvena vacanenānyairguṇaiścātīva santuṣṭo bhagavānaryamā svakīye ratnamaye karṇakuṇḍale vikramāya dattvā prāha—'rājannetatkuṇḍaladvayaṃ
pratyahamekaṃ suvarṇabhāraṃ prayacchet' iti | rājāpi tadgṛhītvādityaṃ praṇamya tadanujñāmavāpya tasmātsuvarṇastambhādavatīrya yāvadujjayinīmājagāma tāvatkaścidbrāhmaṇo mārge samāgatya 'rājāṃściraṃ jīva' ityāśiṣaṃ prayujya 'bho rājannahaṃ kuṭumbī brāhmaṇaḥ, paraṃ daridraḥ, sarvatra bhikṣāṭanaṃ karomi | tathāpyudaraṃ na pūryate| 'ato yathā mama dāridryaṃ nivarteta tathā prasādaḥ kriyatām' iti
prārthayat | tacchrutvā rājāpi dayārdrahṛdayo bhāskaradattaṃ kuṇḍaladvayaṃ tasmai samarpya
'bho brāhmaṇottama bhagavatā savitrā mama samarpitametatkuṇḍaladvayaṃ pratidinamekaṃ
suvarṇabhāraṃ dadyāt | anena dāridyaduḥkhamapanīya sukhī bhavatu bhavān' ityuktvā
taṃ preṣayāmāsa | svayamapyujjayinīmagamat | " iti kathāṃ pāñcālikayā kathitāmākarṇya bhojastūṣṇīmāsa
ityaṣṭādaśamupākhyānam
athaikonaviṃśamupākhyānam
6.1-3.2
bhūyo'pi kadācitsihāsanasamārurukṣayā samāgataṃ bhojamahīpālamaparā sālabhañjikā nivārya bhaṇati sma—" mahīpāla śrūyatām | vikrame ratnākaramekhalāmimāṃ śāsati sarve'pi lokāḥ paramānandaparipūrṇahṛdayāḥ samabhūvan
brāhmaṇāḥ ṣaṭkarmaniratāḥ, striyaḥ pativratāḥ, śatāyuṣaḥ puruṣāḥ, vṛkṣāḥ
sadā phalakusumabharitāścāsan | parjanyaḥ kāle varṣati sma | mahī sarvaphaladā
samabhavat | lokānāṃ sarvabhūteṣu dayā, pāpādbhītiḥ, atithipūjāyāmādaraḥ,
gurusevāyāṃmāsaktiḥ, satpātrebhyo yathocitavitaraṇaṃ ca samabhūt | itthaṃ mahīṃ
pālayansa bhūpālaḥ kadācitsabhāyāṃ mumanobhiḥ saha tattacchāstrārthānvicārayannāsta | tadā vandino vividhāvadānāni peṭhuḥ | mallāḥ punaḥ svabhujabaḷamadarśayan | anye ca bahavaḥ kalākuśalāstattatkalāyāṃ teṣāṃ kauśalaṃ prākāśayan | etasminsamaye kaścinmṛgavadhājīvaḥ samāgatya rājānaṃ praṇamya sapraśrayaṃ
vyajijñapat — 'deva, araṇye kaścidañjanācalasaṅkāśo mahānvarāhaḥ katipayairdivasaiḥ paribhramati | vanaikavasaterasyāpi janasyāśrutapūrvo'yamīdṛśo jantuḥ
kiṃ punaradṛṣṭacara iti | tadeṣa duṣṭamṛgo devasya dṛṣṭipathamavataritumarhati' iti
tacchrutvā rājā tadaiva rājakumāraiḥ saha vanaṃ viveśa | praviśya ca nadītaṭe
kutrāpi nikuñjāntare śayānaṃ taṃ sūkaramapaśyat | tadānīṃ ca sa sūkaro mṛgayūnāṃ kolāhalaṃ śrutvā ghurghurāravamukharo nirjagāma | tataḥ sarve'pi rājakumārā ahamahamikayā svahastakauśalāni darśayanto nānāvidhānyāyudhāni tadupari cikṣipuḥ | sa ca tānyagaṇayanpaśyatāmeva śūrāṇāṃ kamapi parvatakandaraṃ
6.1-3.3
viveśa | vikramo'pi taṃ pṛṣṭhato'nudhāvanbahirardhaṃ. niṣkramya svayamapi bilaṃ praviveśa | tato mahatyandhakāre sudūraṃ gatvā mahāntaṃ prakāśamapaśyat | tataḥ
kiṃcidivātikramya nagaramekaṃ suvarṇaprākāramabhraṅkaṣaprāsādopaśobhitaṃ devāyatanaihrapavanaiścālaṃkṛtaṃ samastavastusaṃpūrṇavipaṇi ramaṇīyaṃ dhanikalokasamākulaṃ nānāvilāsinījanasaṃsevyamānamatimanoharamapaśyat | atha kathamapi praviśya
vipaṇimadhye gacchannatimanoharaṃ haraśikharisahodaraṃ rājabhavanamapaśyat | tatra
virocanasuto balī rājyaṃ kurvannāsta | rājāpi tatsabhāṃ praviśya siṃhāsanopaviṣṭena balinā jhaḍiti samāliṅgito'tiramaṇīye bhadrāsane samupaveśitaḥ
anantaraṃ balī vikramamaprākṣīt — 'sakhe kutra te nivāsaḥ ? | kāni tava
nāmākṣarāṇi ? | kathamiva duravagāhaminaṃ pradeśaṃ praviṣṭo'si ?' iti | rājā
prāha- 'vikramātmānaṃ māmāhuḥ | ujjayinī me nivāsaḥ | bhavatsandarśanārthaṃ kamapi varāhamalusarankathamapi samāgato'smi' iti | balirāha- 'dhanyo'smi | adya saphalā me manorathāḥ' iti | vikramaḥ pratyabhāṣata- 'rājanbhavānparamapāvanāntaḥkaraṇaḥ | tavaiva jīvitaṃ ślāghyam, yataḥ sākṣādvaikuṇṭhabhavano nārāyaṇastava mārgaṇatāmālalambe' iti | balī jagāda- 'yadi bhavānmitramasi tarhi madīyaṃ kimapi vastu bhavatā grāhyam' iti | vikramaḥ'bhavadanugrahādahamapi pūrṇakāmo'smi' iti pratyāha | balī 'sakhe maivam
etadeva hi bandhulakṣaṇam | tathā coktamdadāti pratigṛhṇāti guhyamākhyāti pṛcchati
bhuṅkte bhojayate caiva ṣaḍvidhaṃ bandhulakṣaṇam
Linked texts (2)
- Mahāsubhāṣitasaṃgraha — Sanskrit
- Southern recension — Sanskrit