Vikramarkacaritra 8.1-4
Vikramārkacaritra 8.1-4
- Language
- Sanskrit
8.1-4.1
iti bahubhiḥ prakāraistuṣṭāva | tacchrutvā vikramaḥ ‘maddarśanena kaste smṛtipathamadhirūḍhaḥ ?’ iti papraccha | vandī prāha — ‘rājan, asti himavaduttarabhāge jambīranagare dhaneśvaro nāma kaścidbhūpālamaṇiḥ | sa tāvadarthināṃ dyaridryaṃ nivārya sarvāndhanapatīnkaroti | ekadā tena dhaneśvareṇa māghaśuddhasaptamyāṃ vasantapūjā vihitā | tatra dānārthamaṣṭādaśakoṭisuvarṇaṃ parikalpitavān
etādṛśaudāryaguṇagariṣṭhaḥ sa rājā tatra rājate | asmindeśe punarbhavāṃstādṛśaguṇo mayā dṛṣṭaḥ| atastava darśanena mama tasya smaraṇaṃ sañjātam' iti | tacchrutvā
vikramo bhāṇḍārikamāhūyaivaṃ samādiśat — 'amuṃ bhāṇḍāraṃ nītvā divyānyanekāni ratnāni grāhaya' iti | tataḥ kośādhyakṣastaṃ vandinaṃ bhāṇḍāraṃ nītvā
divyānyanekāni ratnānyadarśayat | stutipāṭhako'pi svepsitānyaṣṭau ratnāni
gṛhītvā paripūrṇamanoratho rājasamīpamāgatya bhaṇati sma— 'deva bhavatprasādādahaṃ dhanapatirjāto'smi | adya navāpi nidhayo mama hastagatā iva | hiraṇyagarbhādayo'pi bhavattulāṃ nādhirohanti' iti | evaṃ stutvā 'brahmāyurbhava '
ityāśiṣamabhidhāya nijanivāsamayāsīt | ” iti kathāṃ kathayitvā pāñcālikā bhojamapṛcchat — 'kimetādṛśamaudāryaṃ tvayi paśyasi ?' iti | tacchutvā rājā niruttaro babhūva
ityekonatriṃśamupākhyānam
atha triṃśamupākhyānam
bhūyo'pyekadā bhadrāsanamadhiroḍhumabhilaṣantaṃ dhārāmahīpālamanyā pratimā
niṣidhyābhaṇat — mahīpāla vikramasyaudāryaṃ śrūyatāṃ prathamam | paścādyadi
8.1-4.2
rocate tarhi tadīyamidaṃ bhadrāsanamadhiruhyatām | “ekadā sa vikramo'mātyamukhyairbahubhī rājakumāraiḥ sāmantabhūpaiścopasevyamānaḥ siṃhāsanamalaṃkurvāṇo'bhūt | tadā kaścidaindrajālikaḥ samāgatya taṃ praṇamya jagāda— 'deva sakalakalābhijñasya tava sabhāmāgatya bahava aindrajālikā nijakauśalamadarśayan
tanmamāpi kauśalaṃ prasannena cetasā vilokayitumarhasi' iti | rājā 'nedānīmavasaro'smākam | snānasamayaḥ saṃprāptaḥ | ataḥ śvaḥ prabhāte tava kauśalaṃ
drakṣyāmaḥ' ityāha | so'pi tathā karomīti pratiśrutya yathāgataṃ gataḥ | pareyuśca prabhāte rājā vikramastatkālocitaṃ sarvaṃ nityakarma parisamāpya kaiścidiṣṭamitraiḥ saha śarīravṛttiṃ nirvartya snānāmaraṇagandhamālyādiniralaṃkṛtaḥ sakalasāmantamahīpālaiḥ svamantribhiryaiḥ purohitamadvibhiśca saṃsevitaḥ suvarṇaniṣpādyāṃ
sabhāṃ praviṣṭaścāmaraparivṛddhamadhyagataścandreṇeva mahāhāsanamārūḍha tatraindrajālikaḥ samāhvānayat | so'pyāhūto mahākāyyo mahāśvaśurubhirdīpyamānavadano dakṣiṇe
haste khaṅgaṃ dhṛtvātimanohararūpalāvaṇyaśālinīṃ kāmapi kamalotpalāṃ parigṛhāsyānamaṇḍapaṃ praviśya rājānaṃ praṇamya tasthau | tadā sarve sāmājikāstaṃ savismayamadrākṣuḥ | aprākṣuśca 'ko bhavān ? kutastyaḥ ?' iti ca | aindrajālikaḥ 'ahaṃ mahendrasevakaḥ | kasmiṃścidaparādhe mahendreṇa śapto bhūmau
vasāmi | iyaṃ ca mama preyasī | adya nākaloke devānāṃ pūrvadevānāṃ ca mahadyuddhaṃ pravartate | mayā tatra gantavyam | ayaṃ ca vikramabhūpālaḥ paranārīsahodara ityaśrauṣam | ato'hamasya savidhe priyāmimāṃ nikṣipya gantumabhilaṣāmi '
8.1-4.3
iti | tacchrutvā paramādbhutāviṣṭacetā vikramaḥ kathamapyaṅgīcakāra | so'pi vikramahaste praṇayinīṃ samarpya taṃ praṇamya jhaḍiti gaganamutpapāta | tāvadākāśe
're māraya ghātaya' ityevaṃ ghoratarā vāgaśrūyata | sarve'pi sabhyā yugapadunnamitavadanāḥ sakautukamapaśyan | tadanantaraṃ muhūrtātparaṃ rājasamakṣaṃ kṛpāṇaṃ vahanmadhiradhārāstrapitaśca bāhureko divaḥ papāta | rājāpi tadvilokya sabhyānavādīt "mahānayaṃ vīraḥ saṅgrāme pratibhaṭainyapātyata | tasyaikaḥ sakhaṅgo bāhuratra patitaḥ' iti | atrāntare kabandho nyapatat | anantaraṃ śiro'pyapatat
taddṛṣṭvā sā vanitā saṃkaruṇaṃ rājānamavādīt - 'deva mama bhartā samarāṅgaṇe
yudhyamānaḥ śatrubhirnihataḥ | tasyāyaṃ kabandhaḥ sakhaṅgo'yaṃ bāhuridaṃ śiraśca| ato
mama bhartāraṃ yāvadamarastriyo na vṛṇvate tāvadahaṃ gamiṣyāmi | dīyatāṃ hutāśiḥ' iti | evaṃ tasyā vacanaṃ śrutvā rājābravīt - 'ayi putri kimarthamagniṃ pravekṣyasi ? | tvāmahaṃ nijatanayāmiva paripālayyāmi | rakṣādyaka
śarīram' iti | vanitā prāha - 'deva sarvajñena bhavatāpi kimevamabhidhīyate ? | yadarthametaccharīraṃ sa me svāmī daśāmimāmanubhavati | itaḥ paraṃ kasya
kṛte śarīramidaṃ rakṣiṣyāmi ? | 'pramadāḥ pativartmagāḥ' ityayaṃ sanātanaḥ
strīṇāṃ dharmaḥ | tathā hi vadanti —
śaśinā saha yāti kaumudī saha meghana taḍitpralīyate
pramadāḥ pativartmagā iti pratipannaṃ hi vicetanairapi
Linked texts (1)
- Southern recension — Sanskrit