Pramāṇa · Search · About · API

Suktasamdoha 1

Sūktasaṃdoha 1

Language
Sanskrit

1.1

janayati mudamantarbhavyapāthoruhāṇāṃ
harati timirarāśiṃ yā prabhā bhānavīva
kṛtanikhilapadārthadyotanā bhāratīddhā
vitaratu dhutadoṣā sārhatī bhāratī vaḥ

1.2

na tadariribharājaḥ keśarī keturugro
narapatiratiruṣṭaḥ kālakūṭo'tiraudraḥ
atikupitakṛtāntaḥ pāvakaḥ pannagendro
yadiha viṣayaśatrurduḥkhamugraṃ karoti

1.3

na naradivijanāthā yeṣu tṛpyanti teṣu
kathamaparanarāṇāmindriyārtheṣu tṛptiḥ
vahati sariti yasyāṃ dantinātho'timatto
bhavati hi śaśākānāṃ kena tatra vyavasthā

1.4

dadati viṣayadoṣā ye tu duḥkhaṃ nurāṇāṃ
kathamitaramanuṣyāsteṣu saukhyaṃ labhante
madamalinakapolaḥ kliśyate yena hastī
kramapatitamṛgaṃ sa tyaṃkṣyatībhāriratra

1.5

yadi bhavati samudraḥ sindhutoyena tṛpto
yadi kathamapi vahniḥ kāṣṭhasaṃghātataśca
ayamapi viṣayeṣu prāṇivargastadā syāditi manasi vidanto mā vyadhusteṣu yatnam

1.6

asurasuranarāṇāṃ yo na bhogeṣu tṛṣaḥ
kathamapi manujānāṃ tasya bhogeṣu tṛptiḥ
jalanidhijalapāne yo'na jāto vitṛṣṇastṛṇaśikharagatāmbhaḥpānataḥ kiṃ sa tṛpyet

1.7

satatavividhajīvadhvaṃsanārthairupāyaiḥ
svajanatanunimittaṃ kurvate pāpamugram
vyathitatanumanaskā jantavo'mī sahante
narakagatimupetā duḥkhamekākinaste

1.8

yadi bhavati vicitraṃ saṃcitaṃ dravyamarthyaṃ
parijanasutadārā bhuñjate tannimittvā
na punariha samarthā dhvaṃsituṃ duḥkhametattadapi bata vidhatte pāpamaṅgī tadartham

1.9

dhanaparijanabhāryābhrātṛmitrādimadhye
vrajati bhavabhṛtā yo naiṣa eko'pi kaścit
tadapi gatavimarṣāḥ kurvate teṣu rāgaṃ
na tu vidadhati dharmaṃ yaḥ samaṃ yāti yātrā

1.10

yadiha bhavati saukhyaṃ vītakāmaspṛhāṇāṃ
na tadamaravibhūnāṃ nāpi cakreśvarāṇām
iti manasi nitāntaṃ prītimādhāya dharmaṃ
bhajata jahita caitānkāmaśatrūndurantān

1.11

yadi kathamapi naśyedyogaleśena nṛtvaṃ
punarapi tadavāptirduḥkhato dehināṃ syāt
iti hataviṣayāśā dharmakṛtye yatadhvaṃ
yadi bhavamṛtimukte muktisaukhye'sti vāñchā

1.12

viṣamaviṣasamānānnāśinaḥ kāmabhogāṃstyajati yadi manuṣyo dīrghasaṃsārahetūn
trajati kathamanantaṃ duḥkhamatyantaghoraṃ
trividhamupahatātmā śvabhrabhūmyādibhūtam

1.13

vigalitarasamasthi svādayandāritāsyaḥ
svakavadanajarakte manyate śvā sukhitvam
svatanujanitakhedājjāyamānaṃ janānāṃ
tadupamamiha saukhyaṃ kāmināṃ kāminībhyaḥ

1.14

kimiha paramasaukhyaṃ niḥspṛhatvaṃ yadetatkimatha paramaduḥkhaṃ saspṛhatvaṃ yadetat
iti manasi vidhāya tyaktasaṅgāḥ sadā ye
vidadhati jinadharmaṃ te narāḥ puṇyavantaḥ

1.19

upadhivasatipiṇḍāngṛhnate no viruddhāṃstanuvacanamanobhiḥ sarvathā ye munīndrāḥ
vratasamitisametā dhvastamohaprapañcā
dadatu mama vimuktiṃ te hatakrodhayodhāḥ

1.16

janayati parabhūtiṃ strīdhanaṃ nāśaduḥkhaṃ
dadati viṣayavāñchā bandhanaṃ bandhuvargāḥ
iti ripuṣu vimūḍhāstanvate saukhyabuddhiṃ
jagati dhigiti kaṣṭaṃ mohanīyaṃ janānām

1.17

madamadanakaṣāyārātayo nopaśāntā
na ca viṣayavimuktirjanmaduḥkhānna bhītiḥ
na tanusukhavirāgo vidyate yasya jantorbhavati jagati dīkṣā tasya bhuktyai na muktyai

1.18

śrutamatibalavīryapremarūpāyuraṅgasvajanatanayakāntābhrātṛpitrādi sarvam
titaugatajalaṃ vā na sthiraṃ vīkṣate'ṅgī
tadapi bata vimūḍho nātmakṛtyaṃ karoti

1.19-2

tyajata yuvatisaukhyaṃ kṣāntisaukhyaṃ śrayadhvaṃ
viramata bhavamārgānmuktimārge ramadhvam
jahita viṣayasaṅgaṃ jñānasaṅgaṃ kurudhvaṃ
amitagatinivāsaṃ yena nityaṃ labhadhvam

1.20

śrutisahajavivekaṃ jñānasaṃsargadīpāstimiradalanadakṣāḥ sarvadātyantadīptāḥ
prakaṭitanayamārgā yasya puṃso'tra santi
skhalati yadi sa mārge tatra daivāparādhaḥ

1.21

jinapatipadabhaktirbhāvanā jainatatve
viṣayasukhaviraktirmitratā satvavarge
śrutiśamayamaśaktirmūkatānyasya doṣe
mama bhavatu ca bodhiryāvadāpnomi muktim

1.22

kopo'sti yasya manujasya nimittamukto
no tasya ko'pi kurute guṇino'pi bhaktim
āśīviṣaṃ bhajati ko nanu dandaśūkaṃ
nānograrogaśaminā maṇināpi yuktam

1.23

puṇyaṃ citaṃ vratataponiyamopavāsaiḥ
krodhaḥ kṣaṇena dahatīndhanavaddhutāśaḥ
matveti tasya vaśameti na yo mahātmā
tasyābhivṛddhimupayāti narasya puṇyam

1.24

doṣaṃ na taṃ nṛpatayo ripavo'pi ruṣṭāḥ
kurvanti keśarikarīndramahoragā vā
dharmaṃ nihatya bhavakānanadāvavihiṃ
yaṃ ॅdoṣamaṃtra vidadhāti narasya roṣaḥ

1.25

yaḥ kāraṇena vitanoti ruṣaṃ manuṣyaḥ
kopaṃ prayāti śamanaṃ tadībhāvato'sya
yastatra kupyati vināpi nimittamajñī
no tasya ko'pi śamanaṃ vidadhātumīśaḥ

1.26

dhairyaṃ dhunāti vidhunoti matiṃ kṣaṇena
raॉgaṃ karoti śithilīkurute śarīram
dharmaṃ hinasti vacanaṃ vidadhātyavācyaṃ
kopo graho ratipatirmadirāmadaśca

1.27

raॉgaṃ daśorvapuṣi kampamanekarūpaṃ
cittaṃ vivekarahitāni ca cintitāni
puṃsāmamārgagamanaṃ samaduḥkhajātaṃ
kopaḥ karoti sahasā madirāmadaśca

1.28

maitrīyaśovratataponiyamānukampāsaubhāgyabhāgyapaṭhanendriyanirjayādyāḥ
naśyanti kopaparavairihitāḥ samastāstītrāgritataptararsavatkṣaṇato narasya

1.29

māsopavāsanirato'stu tanotu satyaṃ
dhyānaṃ karotu vidadhātu bahirnivāsam
brahmavrataṃ dharatu bhaikṣyarato'stu nityaṃ
roṣaṃ karoti yadi sarvamanarthakaṃ tat

1.30

ātmānamanyamatha hanti jahāti dharmaṃ
pāpaṃ samācarati yuktamapākaroti
pūjyaṃ na pūjayati vakti vinindyavākyaṃ
kiṃ kiṃ karoti na naraḥ khalu kopayuktaḥ

1.31

doṣeṣu satsu yadi ko'pi dadāti śāpaṃ
satyaṃ bravītyayamiti pravicintya sadyam
doṣeṣvasatsu yadi ko'pi dadāti śāpaṃ
mithyāṃ bravītyayamiti pravicintya sadyam

1.32

kopena ko'pi yadi tāḍayate'tha hanti
pūrvaṃ mayāsya kṛtametadanarthabuddhyā
doṣo mamaiva punarasya na ko'pi doṣo
dhyātveti tatra manasā sahanīyamasya

1.33

vyādhyādidoṣaparipūrṇamaniṣṭasaṅgaṃ
pūtīdamaṅgamapanīya vivardhya dharmam
śuddhaṃ dadāti gatavādhamanalpasaukhyaṃ
lābho mamāyamiti ghātakṛto viṣadyam

1.34

dharme sthitasya yadi ko'pi karoti kaṣṭaṃ
pāpaṃ cinoti gatabuddhirayaṃ varākaḥ
evaṃ vicintya parikalpakṛtaṃ tvamuṣya
jñānānvitena bhavati kṣamitavyamatra

1.35

śasto'smyanena na hato'si nareṇa roṣānno mārito'si maraṇe'pi na dharmanāśaḥ
kopastu dharmamapahanti cinoti pāpaṃ
saṃcintya cārumatineti titikṣaṇīyam

1.36

duḥkhārjitaṃ khalagataṃ vailabhīkṛtaṃ ca
dhānyaṃ yathā dahati vahnikaṇaḥ praviṣṭaḥ
nānāvidhavratatadayāniyamopavāsairoṣorjitaṃ bhavabhṛtāṃ purupuṇyarāśim

1.37

kopena yaḥ paramabhīpsati hantumajño
nāśaṃ sa eva labhate śarabho dhvanantam
meghaṃ lilaṅghiṣurivānyajano na kiṃcicchaknoti kartumiti kopavatā na bhāvyam

1.38

kopaḥ karoti pitṛmātṛsuhṛjjanānāmapyapriyatvamupakārijanāpakāram
dehakṣayaṃ prakṛtakāryavināśanaṃ ca
matveti kopavaśino na bhavanti bhavyāḥ

1.39

tīrthābhiṣekajapahomadayopavāsā
dhyānavratādhyayanasaṃyamadānapūjā
neṣṭaphalaṃ jagati dehavatāṃ dadante
yādṛgdamo nikhilakālahito dadāti

1.40

bhrūbhaṅgabhaṅguramukho vikarālarūpo
raktekṣaṇo daśanapīḍitadantavāsāḥ
trāsaṃ gato'timanujo jananindyaveṣaḥ
krodhena kampitatanurbhuvi rākṣaso vā

1.41

ko'pīha lohamiti taptamupādadāno
daṃdahyate nijakare paradāhamicchuḥ
yadvattathā prakupitaḥ paramājighāṃsurduḥkhaṃ svayaṃ vrajati vairivadhe vikalpaḥ

1.42

vairaṃ vivardhayati sakhyamapākaroti
rūpaṃ virūpayati nindyamatiṃ tanoti
daurbhāgyamānayati śātayate ca kīrtiṃ
roṣo'tra roṣasadṛśo na hi śatrurasti