<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Therapeutics](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa) › [Pharmaceutical preparations](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana) › [Fermented Liquors and Distillates](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana) › [Arkaprakasha](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2) › 2

# Arkaprakasha 2

Arkaprakāśa 2

- **Language:** Sanskrit

### [2.1](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.1)

iti laṃkeśarāvaṇakṛtārkaprakāśe prathamaṃ śatakaṃ samāptam

### [2.1-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.1-2)

rāvaṇa uvāca  
athātaḥ sampravakṣyāmi hārkaniḥ sāraṇaṃ priye  
pañcaprakāradravyasya kuryānniṣkāsanaṃ budhaḥ

### [2.2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.2)

atyantakaṭhinaṃ cādyaṃ kaṭhinaṃ ca dvitīyakam  
ārdre tṛtīyamuddiṣṭaṃ caturthaṃ palvalaṃ bhavet  
pañcamaṃ tu dravadravyaṃ teṣāṃ vidhirathocyate

### [2.3](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.3)

busavaccūrṇayeddravyamatyantakaṭhinaṃ tu vai  
dviguṇe nikṣipettoye chāyāyāṃ sthāpayettu tat

### [2.4](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.4)

yāvacchuṣkaṃ bhavettoyaṃ dravyaṃ syācchithilaṃ tathā  
tataḥ punaḥ kṣipettoyaṃ pūrvadravyasamaṃ bhiṣak

### [2.5](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.5)

kṛtvā'ṣṭapraharaistaptaṃ sūryacandrakarairalam  
sampūjya gaṇapaṃ sūryaṃ bhairavaṃ kuladevatām  
nikṣipedarkayaṃtre tacchitvā'syārkaṃ samāharet

### [2.6](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.6)

arkayogyadravya  
varṣādhikaṃ tu yaddravyamatyantakaṭhinaṃ ca yat  
candanādīni sarvāṇi hyatyantakaṭhināni hi

### [2.7](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.7)

kīṭairbhuktaṃ ghuṇairbhuktaṃ yacca gaṃdhavivarjitam  
rahitaṃ ca rasenāpi nārkakarmaṇi yojayet

### [2.8](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.8)

yathārke saṃsthitaṃ dravyaṃ kuryānnaroktustathā vapuḥ  
arkaṃ taruṇabhaiṣajyaṃ tasmātsaṃyojayetpriye

### [2.9](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.9)

kaṭhina dravyoṃ ke arka kī vidhi  
yabānyajājītrikaṭubhūnimbādikamauṣadham

### [2.10](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.10)

jñeyaṃ tatkaṭhinaṃ dravyaṃ tadarkasya vidhiṃ śṛṇu  
dviguṇaṃ nikṣipettoyaṃ dravye hi kaṭhine priye

### [2.11](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.11)

aṣṭapraharakaṃ taṃ ca kuryātparyāyamekakam  
rakṣeddravyaṃ dviguṇitaṃ dṛṣṭvā deśaṃ tu kālakam  
paścāddattvārkayaṃtre tadarkaṃ niṣkāsayecchanaiḥ

### [2.12](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.12)

ārdraṃ dravyaṃ dvidhā proktaṃ sarasaṃ nīrasaṃ tathā  
sadugdhaṃ guptarasakaṃ dvidhā nīrasamucyate

### [2.13](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.13)

vāstukaṃ sārṣapaṃ śākaṃ nirguṇḍacairaṇḍamārkavam  
dhattūrādyamidaṃ sarvamārdraṃ sarasamucyate

### [2.14](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.14)

eṣāṃ nālāṃścūrṇayitvā viṃśāṃśaṃ nikṣipejjalam  
muhūrtamuṣṇe saṃsthāpya grāhyo'rko vibudhottamaiḥ

### [2.14-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.14-2)

vaidya yaṃtra se inakā arka nikāla leve

### [2.15](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.15)

patrāṇi ca śatāṃśena tulyatoyena secayet  
dadyādghaṭīmakakare tato'rkaṃ kalayecchanaiḥ

### [2.16](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.16)

vaṭāśvatthakarīrādyamārdradravyaṃ tu nīrasam

### [2.17](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.17)

viśāṃśaṃ nikṣipettoyaṃ yāsyaṃ gharme ca dhārayet  
tato niṣkāsayedarkaṃ kramavṛddhyagninoktavat

### [2.18](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.18)

sadugdhaṃ tu dvidhā proktaṃ mṛdutīkṣṇamiti kramāt  
śātalāvajrasehuṃḍaśauriṇyādyāstu tīkṣṇakāḥ

### [2.19](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.19)

khaṃḍāni teṣāṃ kṛtvā'tha nikṣipeduṣṇake jale  
dinatraye tu niṣkāsya toyaṃ dadyācca kuṭṭayet

### [2.20](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.20)

yāvanna dṛśyate dugdhaṃ dadyāttoyaṃ daśāṃśakam  
śanairniṣkāsayedarkaṃ sa tu tīkṣṇārkasaṃjñakaḥ

### [2.21](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.21)

dugdhidhakārkakṣīriṇyādyā mṛdudugdhāḥ prakīrtitāḥ  
jale caturguṇe dadyāttān gharme viniveśayet

### [2.22](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.22)

yāvajjalasyoṣṇatā syāttato yaṃtre vinikṣipet  
śanairniṣkāsayedarkaṃ tatorko mṛdusaṃjñakaḥ

### [2.23](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.23)

khaṇḍīkṛtvaiva cāmrāṇāṃ phalānāṃ mṛdupākinām  
sarasānāṃ ca gṛhṇīyādaka toyena varjitaḥ

### [2.24](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.24)

kāṣṭhaudumbarikādīnāmāmrāṇāṃ dārubhāginām  
kṛtvā svalpāni khaṇḍāni aśītyaṃśaṃ pradāpayet

### [2.25](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.25)

pṛthak pṛthak caturvāraṃ svarjikṣāraṃ ca saindhavam  
dattvā vimardayetsarvaṃ catvāriṃśāṃśakaṃ jalam

### [2.26](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.26)

kṣiptvā tatkalaśe gharme yāmārdhenoṣṇatā bhavet  
tato yantre hi taddatvā gṛhṇīyādarkamuttamam

### [2.27](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.27)

atipakvaphalānāṃ tu vitoyaṃ cārkamāharet  
puṣpārkārthaṃ ṣoḍaśāṃśajalaṃ puṣpeṣu cārpayet

### [2.28](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.28)

athavā kaṭuphalādīni cilhikādīni yāni ca  
prakṣepyānyudake tāni bahudhā doṣaśāṃtaye  
tataścatvāriṃśadaṃśaṃ jalaṃ dattvā samāharet

### [2.29](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.29)

tadarkamatha ca drāvadravyārkopāya ucyate

### [2.30](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.30)

dravadravyakṣepaṇe ca procyate bādhakalpanā  
pidhānāni vicitrāṇi teṣāmaṃto na vidyate

### [2.31](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.31)

śatapatraprasūnairvā jātyutthairmālatībhavaiḥ  
pārijātaiḥ ketakijairvā pidhānaṃ samācaret

### [2.32](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.32)

dugdhe dadhnyathavā takke kṣaudre taile ca sarpiṣi  
sūtrādo devatoye ca camvelyādi pidhānakam

### [2.33](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.33)

kāntayāyasasatvasya kṛtaṃ pātramanuttamam  
niṣkāsayedevamarkaṃ dravadravyasya nānyathā

### [2.34](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.34)

atha ca stambhakaṃ dravyaṃ dadhno hi navanītakam  
dṛḍhabilvo jalasyokto madhūcchiṣṭaṃ tu sarpiṣaḥ

### [2.35](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.35)

gokaṇṭakastu dugdhasya tathā madyasya kīcakam  
tailasya tasya piṇyākaṃ sarvaṃ ghṛtasamanvitam

### [2.36](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.36)

yaṃtre datvā dravadravyaṃ yathā sthālīniveśanas  
tathā sthalaṃ sthāpayitvā dravyairyaṃtraṃ prapūrayet

### [2.37](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.37)

ācchādyaṃ sārikaiḥ pūrṇaṃ sthālīṃ kuryādadhomukhīm  
tathā cākarṣitaḥ sarvo dravaḥ phenaṃ parityajet

### [2.38](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.38)

durgandhiryo bhavedarkastaṃ kuryāccārugandhakam  
sarveṣāmeva māṃsānāṃ durgandhānāṃ ca sarvaśaḥ

### [2.39](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.39)

ghṛtābhyaktā hiṃgujīramethikā rājikākṛtāḥ  
navīnāyāṃ haṃḍikāyāṃ dadyāddhūpaṃ punaḥ punaḥ

### [2.40](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.40)

tatra dadyāttadarkaṃ tu yathā durgandhatā vrajet  
tathā punaḥ punaḥ kāryaṃ jāyate gandhavāraṇam  
āyāti rocako gandho sa bhavedvahnidīpanaḥ

### [2.41](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.41)

hai||38-39-40  
arka ko gaṃdhaka kī vāsanā denā  
sarveṣvarkaprayogeṣu gaṃdhapāṣāṇavāsanā  
arkārṇāṃ tu pradātavyā te bhavaṃtyarkasambhavāḥ

### [2.42](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.42)

sarvatra vātarogeṣu mahiṣākṣādivāsanā

### [2.43](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.43)

mahiṣākṣastathā rālaṃ niryāsaḥ saralasya ca  
kṛṣṇāgurulavaṅgaṃ ca mahiṣākṣāhipañcakam

### [2.44](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.44)

sarveṣu pittarogeṣu candanādi ca vāsanam  
sarveṣu kapharogeṣu jaṭāmāṃsyādivāsanam

### [2.45](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.45)

candanādivāsanā  
candanaṃ ca tathośīraṃ karpūro gandhabākucī  
elā kacūriṇī dhūlī saptaite candanādayaḥ

### [2.45-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.45-2)

candanādi vāsanā kā gaṇa hai

### [2.46](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.46)

jaṭāmāṃsyādi vāsanā  
jaṭāmāṃsī nakhaṃ patrī lavaṅgaṃ tagaraṃ rasaḥ  
śilāyā gandhapāṣāṇaḥ sapta māṃsyādikā amī

### [2.47](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.47)

tridopanāśaka dhūpa  
vāsayeddvādaśāṅgena tridoṣaghnena cārkakam  
naśyanti yasya dhūpena upagrahapiśācakāḥ

### [2.48](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.48)

daśāṃgadhūpa  
pañcāṃśo gandhapāṣāṇastāvanmahiṣagugguluḥ  
caturāṃśaṃ candanaṃ ca jaṭāmāṃsī ca tāvatī

### [2.49](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.49)

tribhāgaḥ sarjakaḥ kṣārastāvadeva hi rālakam  
uśīraṃ ca dvibhāgaṃ syādghṛtamaṣṭanakhaṃ samam

### [2.50](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.50)

karpūro mṛganābhistu hokabhāgau prakīrtitau  
eṣo daśāṅgadhūpastu rudrasyāpi mano haret

### [2.51](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.51)

palāṇḍulaśunādīnāṃ nirgandhīkaraṇaṃ śṛṇu  
utpādyāntarviṣaṃ samyak takramadhye viniḥkṣipet

### [2.52](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.52)

paryāyamekamatyasle madhye'sminvirase sati  
dadyānniskāsyānyatakraṃ kuryāttaccāṣṭyāmakas

### [2.53](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.53)

droṇīpuṣparaseṣveva sūrvāpatrarase'pi vā  
triparyāyottaraṃ tattu rasonnaṃ kṣālayetsudhīḥ

### [2.54](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.54)

haridrārājikātoye sthāpyaṃ paryāyamekakas  
uṣṇodakena saṃkṣālyaṃ paryāyaṃ vāsayettataḥ

### [2.55](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.55)

sahasrapatraiḥ puṣpairvā abhāve pallavairapi  
āloḍayeddaśāṃśena paṃcāṃśena ca vāsanā

### [2.56](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.56)

yuktaṃ kṛtvā yāmamātraṃ sthāpayetprakaṭātape  
tato niṣkāsayedarkaṃ jātyādikapidhānakam

### [2.57](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.57)

tasyārkasya sugaṃdhena ekadā mohito haraḥ  
ko jānāti rasonasya hyarko'yamiti bhūtale

### [2.58](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.58)

māṃsa ke arka kī praśaṃsā  
ekataḥ sarva evārkā māṃsārkastu tathaikataḥ  
mayā svargo gṛhītastu prāptaṃ tatra mayā'mṛtam

### [2.59](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.59)

tadā proktaṃ śivasyāgre mama dhigjīvanaṃ prabho  
nītā vātha prayuktā vā sudhā devairmayā tu sā

### [2.60](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.60)

na dṛṣṭvā tatra deveśa śiraśchedaṃ karomyaham  
tataḥ prasanno giriśo vākyaṃ māṃ prati so'bravīt

### [2.61](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.61)

dattaṃ mayā samastaṃ te devāvadhyatvameva ca  
kiṃ te kāryaṃ tu sudhayā sudhāto'dhikarocanam

### [2.62](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.62)

sampravakṣyāmi māṃsārkaṃ madyasyārkaṃ tathaiva ca  
dravyāṇāṃ vijayādīnāṃ labhyate yaiḥ sukhaṃ mahat

### [2.63](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.63)

māṃsaṃ tu trividhaṃ jñeyaṃ mṛdulaṃ kaṭhinaṃ ghanam  
teṣāmarkaṃ yathā proktaṃ yaṃtrānniṣkāsayecchanaiḥ

### [2.64](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.64)

mṛdulaṃ yadbhavenmāṃsaṃ catvāriṃśāṃśakaṃ paṭuḥ  
sthūlakhaṃḍīkṛte tasmindattvā tatkṣālayejjalaiḥ

### [2.65](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.65)

ṣaṣṭacaṃśenāṣṭagandhena tadviloḍaya ca nikṣipet  
rasamikṣoraṣṭamāṃśaṃ tadabhāve payaḥ kṣipet

### [2.66](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.66)

jātīpatraṃ lavaṃgaṃ ca tvagelānāgakeśaram  
marīcaṃ mṛganābhiśca vidurgandhāṣṭakaṃ tvidam

### [2.67](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.67)

kāryaṃ puṣpāpidhānāṃdyamarkaṃ niṣkāsayettataḥ  
jāyate'sau mahāsvāduḥ sudhārasasamaḥ priye

### [2.68](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.68)

dṛḍhamāṃsasya khaṃḍāni laghūnyeva prakalpayet  
dadyācca tuvaraṃ tatra lavaṇaṃ proktyā diśā

### [2.69](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.69)

kṣālayedāranālena trivāraṃ koṣṇavāriṇā  
kṣālayetsaptavārāṇi haredarkaṃ tu pūrvavat

### [2.70](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.70)

ghanamāṃsasya khaṃḍāni kuryādatilaghūni ca  
āloḍaya śaṃkhadrāveṇa kṣālayetpayasā punaḥ

### [2.71](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.71)

saptavārāṇi lavaṇaṃ kṣālayedvāsayetpunaḥ  
tadvatvā yaṃtramadhye tu haretpūrvavadarkakam

### [2.72](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.72)

svarjikṣāraṃ yavakṣāraṃ śvetakṣāraṃ ca ṭaṃkaṇam  
saubhāgyakṣārakaṃ sauraṃ kṣāraṃ śaṃkhabhavaṃ tathā

### [2.73](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.73)

arkasehuṃḍapālāśakṣāraśca tuvarī tathā  
apāmārgabhavaṃ kṣāraṃ tathā'ṣṭau lavaṇāni ca

### [2.74](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.74)

lavaṇāṣṭakametacca saindhavaṃ ca suvarcalam  
viṭaṃ samudrasañjātamudbhidaṃ romakaṃ gaḍam

### [2.75](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.75)

kṛtvā sarvāṇi caikatra nimbunīreṇa bhāvayet  
ekaviṃśativārāṇi kācakūpyāṃ niveśayet

### [2.76](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.76)

nakhāṃśanisbukarasaiḥ sarvamārdrīkṛtaṃ tu tat  
adhaḥ sacchidrapiṭharīmadhye kūpīṃ niveśayet

### [2.77](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.77)

mṛtkarpaṭasamāyuktaṃ sahedagniṃ yathāvadhi  
tasyāgre kūpikā yojyā dīrghakaṇṭhā manoharā

### [2.78](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.78)

sā kūpikā jale sthāpyā melayecca dvayormukham  
jalamuṣṇaṃ yathā na syādyathā vopari kūpikā

### [2.79](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.79)

agnayaḥ kramato deyāstathā yāmaṃ ca pañcamam  
anenaiva prakāreṇa kṣārārkāṇāṃ samudbhavaḥ

### [2.80](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.80)

siddha hue śaṃkhadrāva kī parīkṣā  
dadyādasthīni māṃsāni śaṃkhaśuktyādikānyapi  
sarvāṇyapi vilīyante śaṃkhadrāve na saṃśayaḥ

### [2.81](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.81)

komala māṃsa ke jīva  
pārāvatāśva caṭakāḥ śaśaśūkaraṭiṭṭibhāḥ  
kṣudramatsyādikāḥ sarve māṃseṣu mṛdulāḥsmṛtāḥ

### [2.82](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.82)

kaṭhina māṃsa ke jīva  
mṛgarohitakādyāśca matsyāḥ śallakiśambarāḥ  
ete kaṭhinamāṃsāḥ syurjīvāstu jalacāriṇaḥ

### [2.83](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.83)

gār̤ha māṃsa ke jīva  
gajakuṃbhīraghaṇṭādyāḥ sagandhāḥ karkarādayaḥ  
godhāgobhvalulāyādyā ghanamāṃsāḥ prakīrtitāḥ

### [2.84](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.84)

annādisambhavo yo'rkastanmadyaṃ parikīrtitam  
tasya bhedānpravakṣyāmi saṭitāttatsamuddharet

### [2.85](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.85)

tadvāsanānivṛttyarthamaṣṭagandhaṃ prayojayet  
pūrvoktairdhūpayeddhūpairjayate gandhavarjitam

### [2.86](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.86)

arddhaṃ tatra jalaṃ deyaṃ siddhe deyo'ṣṭagandhakaḥ  
tuṣodakaṃ yavairāmaiḥ satuṣaiḥ śakalīkṛtaiḥ

### [2.87](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.87)

sauvīraṃ tu yavaiścaivaṃ nistuṣaiḥ śakalīkṛtaiḥ  
godhūmairapi sauvīraṃ jāyate svalpamādakam

### [2.88](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.88)

āranāla aura dhānyāmla madya  
āranālaṃ tu godhūmairāmaiḥ syānnistuṣīkṛtaiḥ  
dhānyāslaṃ śālicūrṇādi kodravādikṛtaṃ bhavet

### [2.89](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.89)

śaṇḍākī madya  
śaṇḍākī rājikāyuktaiḥ syānmūlakadaladravaiḥ  
sarṣapasvarasairvāpi śālipiṣṭikasaṃyutaiḥ

### [2.90](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.90)

sūktanāma madya  
kaṃdamūlaphalādīṃśca snehalavaṇāni ca  
ekīkṛtastu yo'rkaḥ syātsa sūktamabhidhīyate

### [2.91](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.91)

ariṣṭa madya  
pakvauṣadhāmbusaṃsiddho yo'rkaḥ sa syādariṣṭakam  
ariṣṭaṃ laghupākena sarvato hi guṇādhikam

### [2.92](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.92)

surā aura vāruṇīnāmavālā madya  
śālipeṭhakapiṣṭacādikṛto yo'rkaḥ surā tu sā  
punarnavāśivāpiṣṭairvihitā vāruṇī smṛtā

### [2.93](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.93)

sīdhu aura śītarasanāma madya  
ikṣoḥ pakvaiva rasaiḥ siddhaḥ sīdhuḥ pakvarasaśca saḥ  
āmaistaireva yaḥ siddhaḥ sa ca śītarasaḥ smṛtaḥ

### [2.94](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.94)

rājasa tāmasa aura sāttvika madya  
paryāyādyo bhavenmadyastāmaso rākṣasapriyaḥ  
maṇḍādī rājaso jñeyastato vai sāttviko bhavet

### [2.95](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.95)

sāttvikādi madya pīne kā samaya  
sāttvikaṃ gītahāsyādau rājasaṃ sāhasādike  
tāmase nindyakarmāṇi nidrāṃ ca bahuṃdhā caret

### [2.96](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.96)

vāruṇīmadya ke bheda  
punarnavāśilāpiṣṭaurvihitā vāruṇī ca sā  
saṃhitaistāla kharjūrarasairyā sā ca vāruṇī

### [2.97](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.97)

surāvadvāruṇī laghvī pīnasādhmānaśūlanut  
grāhiṇī śothagulmārśograhaṇīmūtrakṛcchrajit

### [2.98](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.98)

bhaṃgādimattadravyāṇāṃ yavānīpādayogataḥ  
arkaṃ niṣkāśayeddhīmān bodhakaḥ syānmadasya saḥ

### [2.99](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2.99)

dhattūrādikabījāni kṣiptvā payasi dhāpayet  
kaṇṭhaśoṣavibaṃdhādirahito'rko bhavetsa hi

## Linked texts (7)

- [Bhāvaprakāśa (another edition)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.laghutrayi.bhavaprakasa*alt.2.2.78) — Sanskrit
- [Arkaprakāśa (Laṅkeśvara Rāvaṇa)](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-lankesvara-ravana.2.1) — Laṅkeśvara Rāvaṇa, Sanskrit
- [Arkaprakāśa (Rāvaṇapaṇḍita)](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa.2.3) — Rāvaṇapaṇḍita 1600, Sanskrit
- [Arkacikitsā (Laṅkeśvara Rāvaṇa)](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkacikitsa-lankesvara-ravana.1.11-2) — Laṅkeśvara Rāvaṇa, Sanskrit
- [Vaidyakaśabdasindhu (Umeścandra Gupta)](https://indike.org/pramana/in.med.navya.vaidyakasabdasindhu-umescandra-gupta.5.0.21) — Umeścandra Gupta, Sanskrit
- [Āyurvedasaukhya](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.rajakulakrti.ayurvedasaukhya.13.1) — Ṭoḍaramalla 1565, Sanskrit
- [Vaidyakaśabdasindhu (Umeśacandragupta)](https://indike.org/pramana/in.med.navya.vaidyakasabdasindhu.5.3.16) — Umeśacandragupta, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.2) · Pramāṇa
