<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Therapeutics](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa) › [Pharmaceutical preparations](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana) › [Fermented Liquors and Distillates](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana) › [Arkaprakasha](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2) › 3

# Arkaprakasha 3

Arkaprakāśa 3

- **Language:** Sanskrit

### [3.1](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.1)

tṛtīyaṃ śatakam  
rāvaṇa uvāca  
athātaḥ saṃpravakṣyāmi kevalārkaguṇān priye  
harītakyāḥ śūlakṛcchrakāmalānāhanāśanaḥ

### [3.2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.2)

bibhītakasya tṛṭchardikaphakāsavināśanaḥ  
āmalasya tridoṣāmlapittamehāntranāśayet

### [3.3](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.3)

śuṇṭhacā vibandhā''mavātaśūlaśvāsabalāsahṛt  
ārdrakasya jvaraṃ dāhaṃ haredrucyo'gnidīptikṛt

### [3.4](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.4)

pippalyāḥ śvāsakāsāmavātārśojvaraśūlahṛt  
marīcasya śvāsakṛmīn haretsarvān gadānapi

### [3.5](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.5)

granthikasya plīhagulmakaphavātodarāpahaḥ  
cavyārkotthaṃ tu rucikṛt viśeṣādgudajāpahaḥ

### [3.6](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.6)

arkastu gajapippalyā vātaśleṣmāgnimāṃdyahṛt  
citrakasyāgnikṛtkāsagrahaṇīkṛmināśanaḥ

### [3.7](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.7)

yavānyāḥ pācano rucyo dīpanastrikaśūlahṛt  
ajamododbhavo vātakaphahā bastiśodhanaḥ

### [3.8](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.8)

pārasakiyavānyāstu grāhī pācanamādanaḥ  
jīrakasya tu saṃgrāhī garbhāśayaviśuddhikṛt

### [3.9](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.9)

kṛṣṇajīrasya cakṣuṣyo gulmacchardyatisārajit  
kāravyā balakṛddoṣyo jvaraghnaḥ pācano rasaḥ

### [3.10](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.10)

dhānyārkasya tṛṣādāhavamiśvāsatridoṣahṛt  
miśyā jvarānilaśleṣmavraṇaśūlākṣirogahṛt

### [3.11](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.11)

miśreyāyā vahnimāndyayoniśūlakṛmīn haret  
jvālākasya hyapasmārabhūtapretatridoṣahṛt

### [3.12](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.12)

sethikāyāḥ śleṣmavātajvarāsakaphanāśanaḥ  
vanamethyāḥ sarvarogān haretkuñjaravājinām

### [3.13](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.13)

candrasūrasya hikkāsṛgvātahṛt puṣṭivarddhanaḥ  
hiṃgunaḥ pācano rucyaḥ kṛmiśūlodarāpahaḥ

### [3.14](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.14)

vacāyā vahnivamikṛdbibandhādhmānaśūlahṛt  
pārasīkavacāyāstu bhūtonmādabalaṃ haret

### [3.15](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.15)

kuliñjanasya svarakṛddhṛtkaṇṭhasukhaśodhanaḥ  
sthūlagraṃthibhavaścārko viśeṣātkaphakāsanut

### [3.16](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.16)

dvīpāntaravacāyāstu harecchūlaṃ phiraṅginaḥkas  
habuṣāyā haretplīhaṃ viṣaṃ mehaṃ ca dāruṇas

### [3.17](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.17)

habuṣāyāḥ samīrārśograhaṇīgulmaśūlahṛt  
vaiḍaṅgāśvodaraśleṣmakṛmivātavibandhanut

### [3.18](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.18)

tuṃbaro gurutāśvāsaplīhodarakṛmīn haret  
vaṃśalocanajastṛṣṇākṣayakāsajvarānharet

### [3.19](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.19)

samudraphenajaḥ śīto lekhanaḥ kaphahṛtsaraḥ  
jīvakotthaḥ śukrakaphabalakṛcchītalaḥ samaḥ

### [3.20](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.20)

ṛṣabhaḥ pittadāhāsṛkkāsavātakṣayāpahaḥ  
mahāmedodbhavārkastu vṛṣyastanyakaphāpahaḥ

### [3.21](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.21)

mahāmedodbhavaḥ śīto raktavātajvarapraṇut  
kākolyāḥ prāyaśaḥ śītaḥ pittaśothajvarāpahaḥ

### [3.22](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.22)

kṣīrakākolikājāto bṛṃhaṇo dāhavātahā  
ṛddhyā balyastridoṣaghno raktapittavināśanaḥ

### [3.23](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.23)

vṛddhyā garbhapradaḥ śītaḥ kṣatakāsakṣayāpahaḥ  
madhuparṇyāḥ keśakaraḥ svaryaḥ pittānilānnajit

### [3.24](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.24)

jalayaṣṭacā viṣaccharditṛṣṇāglānikṣayāpahaḥ  
kampilasya virekī syātpramehasya vikāranut

### [3.25](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.25)

āragvadhasya pittāsravātodāvartaśūlanut  
kaṇḍūmehaśvāsakāsakṛmikuṣṭhajvarāpahaḥ

### [3.26](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.26)

bhūnimbasya tṛṣākuṣṭhajvaravraṇakṛmipraṇut  
bhadrāyārkastu pittāsṛkkṛmivisarpikuṣṭhanut

### [3.27](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.27)

madanotthaḥ chardinetracāturthikajvarādihṛt  
rājñodbhavaḥ samīrāghyavātaśūlodarāpahaḥ

### [3.32](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.32)

kaṭphalotthaḥ śvāsakāsapramehārśorucīrharet  
bhāṅgarcyā haretkaphaśvāsapīnasajvaramārutān

### [3.33](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.33)

pāṣāṇabhedajo yonirogakṛcchrāśmagulmahā  
kausuṃbhajo varṇakaro raktapittakaphāpahaḥ

### [3.34](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.34)

dhātakījastṛṣāśītaviṣakṛmivisarpajit  
māñjiṣṭhajo viṣaśleṣmaraktātīsārakuṣṭhahā

### [3.35](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.35)

lākṣājaḥ kṛmivīsarpavraṇoraḥ kṣatakuṣṭhahā  
haridrāyā mehaśothatvagdoṣavraṇapāṇḍunut

### [3.36](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.36)

āraṇyakaharidrāyāḥ kuṣṭhavātāsranāśanaḥ  
karpūrakaharidrāyāḥ sarvakaṇḍūvināśanaḥ

### [3.37](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.37)

dārvyā viśeṣato lepānnetrakarṇasya roganut  
rasāñjanodbhavo netravikāravraṇadoṣahṛt

### [3.38](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.38)

bākucyāḥ kṛmiviṣṭambhapāṇḍuśothakaphāpahaḥ  
prapunnāṭasya hantyeva kaṇḍūdadruviṣānilān

### [3.39](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.39)

viṣājodīptikṛccārko kaphapittātisārahā  
lodhrajaḥ śītalo grāhī cakṣuṣyaḥ kaphapittanut

### [3.40](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.40)

bṛhatpatrodbhavo netrodarātīsāraśothahṛt  
bhallātakodbhavo hanyājjvarodarakṛmivraṇān

### [3.41](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.41)

guḍūcyā dīpano grāhī kāsapāṇḍujvarāpahaḥ  
bailvaḥ śleṣmaharo balyo laghū rukṣaśca pācanaḥ

### [3.42](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.42)

kumbhārījo bhramatṛṣṇāśūlārśoviṣadāhanut  
tāmbūlyā mukhadaurgandhyamalavātaśramāpahaḥ

### [3.43](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.43)

pāṭalyāśchardiśothāsratridoṣārucidāhahā  
agnimanthodbhavaḥ śothakṛmipāṇḍubalāsanut

### [3.44](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.44)

syonākajastu gulmārśakṛmihṛdrucidīnikṛt  
śāliparṇyāḥ kṣatakṛmijvaracchardyatisārahā

### [3.45](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.45)

praśniparṇyā jvaraśvāsaraktātīsāradāhajit  
vārtākyarko jvarālasyamalārocakaśūlahā

### [3.46](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.46)

kaṇṭakāryyā garbhakaraḥ pācanaḥ kaphakāsahā  
gaukṣurasyāśmarīmehakṛcchrahṛdrogavātahā

### [3.47](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.47)

jīvantyāḥ śvāsahṛnnetradoṣatritayanāśanaḥ  
mudgaparṇyāḥ śothadāhagrahaṇyarśātisārajit

### [3.48](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.48)

māṣaparṇyāḥ śukrakaro vātapittajvarāsrajit  
paścāṃgulodbhavaḥ śūlaśiraḥ pīḍodarāpahaḥ

### [3.49](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.49)

habuṣottho vṛddhakāsaśvāsakuṣṭhāmasamākratān  
mandārajo vātakuṣṭhakaṇḍūvraṇaviṣāpahaḥ

### [3.50](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.50)

arkārkaḥ plīhagulmārśaśleṣmodarakṛmīn haret  
vajrījo lepato hanyādvraṇaśothodarajvarān

### [3.51](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.51)

sātalotthaḥ kaphānāhapittodāvartaśothahā  
lāṃgalyā lepato hanyācchophārśovraṇarogajān

### [3.52](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.52)

karavīrodbhavo netrakopakuṣṭhavraṇāpahaḥ  
cāṇḍālotthastu viṣavaddṛkṣaṇe lepane mahat

### [3.53](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.53)

dhatūrā aura vāsā ke arka ke guṇa  
dhattūrajo harellekhyāyūkākṛmiviṣādikam  
vāsodbhavo jvaracchardimehakuṣṭhakṣayāpahaḥ

### [3.54](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.54)

pittapāpar̤e aura nīma ke arka ke guṇa  
parpaṭo hanti pittāsraśramatṛṣṇākaphajvarān  
nimbajaḥ śramatṛṭkāsajvarārucikṛmipraṇut

### [3.55](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.55)

vakāyana aura pāribhadra ke arka ke guṇa  
mahānimbodbhavo gulmasūṣikāviṣanāśanaḥ  
pāribhadro'nilaśleṣmaśothamedakṛmipraṇut

### [3.56](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.56)

kacanāra aura kovidāra ke arka ke guṇa  
kaccanāro gaṇḍamālāgudabhraṃśavraṇāpahaḥ  
kovidārastu pittāsrapradarakṣayakāsahā

### [3.56-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.56-2)

pradara (yoniroga), kṣaya aura khāṃsī ina rogoṃ ko dūra karatā  
hai

### [3.57](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.57)

saubhāñjanārko rucikṛcchuklo grāhidīpanaḥ  
madhuśigrūdbhavo hanyādvidradhiśvayathukṛmīn

### [3.58](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.58)

śigrujo viṣahṛtnetryo nasyenākṣiśirorartihā  
girikanyā kuṣṭhaśūlaśothavraṇaviṣāpahaḥ

### [3.59](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.59)

sinduvārodbhavo hanti śūlaśothāmamārutān  
nirguṇḍayarko harejjantuvraṇakuṣṭhāruciṃ laghuḥ

### [3.60](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.60)

koṭajo dīpanaḥ śītaḥ kaphatṛṣṇāmakuṣṭhajit  
karañjaḥ kaphagulmārśovraṇakṛmivraṇāpahaḥ

### [3.61](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.61)

ghṛtakārañjako bhedī vātārśaḥkṛmikuṣṭhajit  
karaṃjyo vamivātārśakṛmikuṣṭhapramehajit

### [3.62](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.62)

uccaṭārkaḥ keśakaro vātapittajvarāpahaḥ  
guñjāyāśca harecchvāsamukhaśoṣabhramijvarān

### [3.63](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.63)

kapikacchūdbhavo vṛṣyo bṛṃhaṇo vājikarmakṛt  
māṃsarohiṇyudbhavastu vṛṣyo doṣatrayāpahaḥ

### [3.64](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.64)

cihlajaḥ kurute puṣṭiṃ tatphalaṃ mārayejjanān  
kaṃṭakāryā dīpanaśca śleṣmaśothaharo'ruciḥ

### [3.65](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.65)

vetaso harate dāhaṃ śothārśoyonirugvraṇān  
jalavetasajo grāhī śīto vātaprakopanaḥ

### [3.66](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.66)

hijjalārkastu harate carācaraviṣaṃ sphuṭas  
aṃkoṭakastu śūlāmaśothagrahaviṣāpahaḥ

### [3.67](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.67)

balārko grāhivātāsrapittāsrakṣatanāśanaḥ  
atipūrvabalārkastu mūtrātīsāranāśanaḥ

### [3.68](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.68)

mahābalārko harate kṛcchraghātānulomanaḥ  
nāgapūrvabalārkaśca mūrcchāmohaharaḥ paraḥ

### [3.69](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.69)

lakṣmaṇārkasya sevedve bandhyā'pi labhate sutam  
svarṇavalyāḥ śiraḥpīḍāṃ tridoṣān hanti dugdhadaḥ

### [3.70](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.70)

kārpāsārkaḥ śiraḥ śaṃkhakarṇarogānvināśayet  
vaṃśajaḥ kaphapittaghnaḥ kuṣṭhāsravraṇaśothajit

### [3.71](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.71)

nālārko bastiyonyārtiṃ dāhapittavisarpahṛt  
yaṣṭaccā jayejjvaracchardikuṣṭhātīsārahṛdrujaḥ

### [3.72](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.72)

śvetatrivṛdvayoḍpyarko pittaśothodarāpahaḥ  
śarapuṃkhodbhavaḥ plīhān gulmavraṇaviṣāpahaḥ

### [3.73](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.73)

javāsajo madabhrāntipittāsṛkkuṣṭhakāsajit  
muṇḍajo'tyantabalakṛtplīhamehānilārtijit

### [3.74](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.74)

apāmārgo'dgravaśchardikaphamedonilāpahaḥ  
āraktāpāmārgabhavo dhātustambhanakārakaḥ

### [3.75](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.75)

kokilākṣibhavaḥ śīghraṃ sekācchothānnivārayet  
asthisaṃhārakāyāstu bhagnasandhānakṛcchive

### [3.76](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.76)

punarnavāyā raktāyā grāhī pittāsranāśanaḥ  
prasāriṇyā vātaharo vṛṣyaḥ sandhānakṛtsaraḥ

### [3.77](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.77)

gvārapāṭhā aura sapheda punarnavā ke arka ke guṇa  
kumārikāyā granthyagnidagdhavisphoṭakāñjayet  
punarnavāyāḥ śvetāyāḥ sarvanetrāmayāpahaḥ

### [3.78](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.78)

sārikā aura bhaṃgare ke arka ke guṇa  
sārivāyā vahnisāndhyakāsaviṣanāśanaḥ  
bhṛṅgirājasya jāto'rkaḥ keśyo rucyaḥśiro'rtihṛt

### [3.79](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.79)

śaṇapuṣpī aura cirāyate ke arka ke guṇa  
śaṇapuṣpīlatāyāstu arkaḥ pittakaphāpahaḥ  
trāyantyarkaḥ śūlaviṣavilepī jvaranāśanaḥ

### [3.80](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.80)

muraha aura makoya ke arka ke guṇa  
mūrvāyāḥ meharogaghnaḥ kaṇḍūkuṣṭhajvarāpahaḥ  
kākamāccyā netrahitaḥ chardihṛdroganāśanaḥ

### [3.81](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.81)

kākanāsā aura kākajaṃghā ke arka ke guṇa  
kākanāsābhavo vāmī śothārśaḥ śvitrakuṣṭhanut  
kākajaṃghodbhavo hanyājjvarakaṃḍūviṣakṛmīn

### [3.82](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.82)

nāgapuṣpī aura meṃr̤hāsīṃgī ke arka ke guṇa  
nāginyastu harecchūlayonidoṣavamikṛmīn  
meṣaśṛṅgyāḥ śvāsakāsavraṇaśleṣmākṣiśūlahā

### [3.83](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.83)

haṃsapadī aura somavallī ke arka ke guṇa  
haṃsapadyā hanti lūtāṃ bhūtaraktaviṣavraṇān  
somavallyāstridoṣaghnaḥ kṣīrakṛcca rasāyanaḥ

### [3.84](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.84)

ākāśavelī aura pātālagaruḍī ke arka ke guṇa  
ākāśavallyāḥ śīto'rkaḥ pittaśleṣmāmanāśanaḥ  
pātālagaruḍījārko vṛṣyaḥ pavananāśanaḥ

### [3.85](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.85)

vṛndāvṛkṣodbhavo'rkastu viṣarakṣovraṇāpahaḥ  
vaṭapatrībhavaścoṣṇo yonisūtragadāpahaḥ

### [3.86](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.86)

hiṅgupatryā vibaṃdhārśaḥ śleṣmagulmānilāpahaḥ  
vaṃśapatryāḥ pācanoṣṇo hṛdbastigadasaṃgrahat

### [3.87](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.87)

matsyākṣyarko grāhiśītakuṣṭhapittakaphāpahaḥ  
sarpākṣyā ropaṇaḥ sarpavṛścikodbhavadaṃśahat

### [3.88](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.88)

śaṃkhapuṣpyā viṣaharaḥ smṛtikāntibalāgnidaḥ  
arkapuṣpyāḥ kṛmiśleṣmamehapittavikāranut

### [3.89](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.89)

lajjālukāyā bhagarugraktapittātisārahṛt  
alambuṣāsambhavā'kaḥ kṛmipittakaphāpahaḥ

### [3.90](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.90)

dugdhikāyā: kaphakaro vṛṣyastambhī kṛmipraṇut  
bhūmivallyāḥ kāsatṛṣṇākaphapāṇḍuhṛttāpaha:

### [3.91](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.91)

brāhmyā buddhipradaścārka: ṣaṇmāsābhyāsataḥ kaviḥ  
brahmaṇḍukijaḥ pāṇḍuviṣaśoṣajvarānharet

### [3.92](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.92)

droṇapuṣpyā jvaraśvāsakāmalāśothajaṃtujit  
sūryamukhyā haretsphoṭayonirudhakṛmipāṇḍutām

### [3.93](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.93)

vandhyākarkoṭakījātaḥ sarpadarpavraṇāpahaḥ-  
mārkaṇḍikāyā durgaṃdhiviṣagulmodarāpahaḥ

### [3.94](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.94)

devadālyāḥ śūlagulmaśleṣmāśoṃvātajitparam  
dhattūrajo grāhikaujovahnikṛdvraṇadāhahṛt

### [3.95](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.95)

gojihvāyā ślehakāsavraṇasārajvarāpahaḥ  
nāgapuṣpyā sarvaviṣasarvagrahavināśanaḥ

### [3.96](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.96)

vellantarormūtrāghātāśmarīyonyanilārtijit  
chikkanyā vahnirucikṛddarśaḥ kuṣṭhakṛmipraṇut

### [3.97](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.97)

kauhundaro jvaraṃ raktamukhaśoṣakaphaṃ haret  
sudarśanārkaścātyuṣṇaḥ kaphātraṃ vātarogajit

### [3.3-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.3-2)

iti śrīrāvaṇakṛtārkaprakāśe tṛtīyaṃ śatakaṃ samāptam

### [3.97-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.97-2)

kuhuṃdare kā arka jvara, raktavikāra, mukhasūjana aura kapha ko nāśa karatā  
ko haratā hai

### [3.3-3](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.3-3)

iti paṇḍitamukundarāmakṛtārkasaṃgraha hindīṭīkāyāṃ tṛtīyaṃ  
śatakaṃ samāptam

### [3.1-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.1-2)

caturtha śatakam  
rāvaṇa uvāca  
par̤asa aura unakā valāvala  
sitāciṃcoṣaṇapaṭubibhītakakaṭīlakāḥ  
etatṣar̤rasamityuktaṃ viparītabalādhikam

### [3.2-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.2-2)

eṣāmarkaḥ pratyahaṃ ca pibetpalayugaṃ priye  
aruciṃ caiva mandāgniṃ svapne'pi sa na paśyati

### [3.3-4](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.3-4)

unmattapañcaka aura usake arka ke guṇa  
unmatto somavijayā jātīpatrī ca khākhasam  
unmattapañjakaṃ caitadyavānī pañcabhiḥ samā

### [3.4-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.4-2)

dugdhanirvāpitādasmādarko lehyo yathoktitaḥ  
khādetpiśācavanmatto ramecca ramaṇīśatam

### [3.5-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.5-2)

trisugaṃdha aura usake arka ke guṇa  
tvagelāpatrakaistulyaistrisugaṃdhamiti smṛtam  
tadarko mukhadaurgaṃdhicchedano malabhedanaḥ

### [3.6-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.6-2)

cāturjāta aura usake arka ke guṇa  
nāgakeśaramelā ca patrakaṃ dārucīrṇakam  
cāturjātamidaṃ jñeyaṃ vahnikṛcca viṣāpaham

### [3.7-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.7-2)

triphalā aura usake arka ke guṇa  
pathyā bibhītako dhātrī triphalaiṣā prakīrtitā  
etadarko mehakuṣṭhaviṣamajvarapittanut

### [3.8-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.8-2)

viśvopakulyā maricaṃ trayaṃ trikaṭurucyate  
haredgulmakaphasthaulyamedaślīpadapīnasān

### [3.9-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.9-2)

pippalī pippalīmūlaṃ maricaṃ viśvameṣajam  
caturūṣaṇamityuktametadarko'gnitatparaḥ

### [3.10-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.10-2)

pippalī pippalīmūlaṃ cavyacitrakanāgaraiḥ  
pañcakolamidaṃ gulmaplīhānāhodarāpaham

### [3.11-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.11-2)

kaṇāmūloṣaṇakaṇā cavyacitrakanāgaraiḥ  
etatṣaḍrūṣaṇaṃ coṣṇaṃ dīptikāri viṣāpaham

### [3.12-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.12-2)

methikā caṃdrasūraśca kālājājī yavānikā  
caturbījamidaṃ proktaṃ śūlādhmānasamīrajit

### [3.13-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.13-2)

jīvakarṣabhakau mede kākolyau ṛddhivṛddhike  
aṣṭavargo'yamarkastu bhagnasaṃdhānakṛtparaḥ

### [3.14-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.14-2)

bilvo'gnimaṃthaḥ syonākaḥ pāṭalā gaṇakārikā  
pañcamūlaṃ bṛhatproktaṃ tadarko'tyagnidīpanaḥ

### [3.15-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.15-2)

śāliparṇī pṛśniparṇī vārtākī kaṇṭakārikā  
gokṣuraḥ pañcamūlaṃ syāttadarkaścāśmarīpraṇut

### [3.16-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.16-2)

ubhābhyāṃpañcamūlābhyāṃ daśamūlamudāhṛtam  
tadarkaḥ sūtikārogatridoṣajvaraśothahā

### [3.17-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.17-2)

jīvaṃtī madhukaṃ mudgā śāliparṇyaṣṭavargakaḥ  
jīvanīyagaṇasyārkaḥ sarvarogavināśanaḥ

### [3.18-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.18-2)

karpūrośṛganābhiśca kastūrī latikā tathā  
gandhasārjāracauryaṃ ca śrīkhaṃḍaṃ pītacandanam

### [3.19-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.19-2)

kālīyakaṃ ca rakതാṅgaṃ pataṅgamagurudvayam  
vedadāruśca saralastagaraṃ padmakaṃ puraḥ

### [3.20-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.20-2)

saraniryāsakī rālaḥ kundaraśca śilārasaḥ  
sihlakaśca lavaṅgaṃ ca jātīpatrīphalaṃ tathā

### [3.21-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.21-2)

elādvayaṃ dārucīnī tvakpatraṃ nāgakesaram  
bālakaṃ vīraṇaṃ māṃsī kuṃkumaṃ rocanā nakhaḥ

### [3.22-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.22-2)

sugandhavīraṇaṃ vālā jaṭāmāṃsī murā ghanaḥ  
saṭīkarcūra ekāṅgī sugandho'yaṃ gaṇottamaḥ

### [3.23-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.23-2)

sugandhagaṇa ke arka ke guṇa  
vidhiniṣkāsito yo'rko rucyaḥ pācanadīpanaḥ  
mukhadaurgandhyahṛnnetryo lepānmedaśśramāpahaḥ

### [3.24-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.24-2)

vīraṇa  
kuśaḥ kāśaśca darbhaśca kattṛṇaṃ bhūtṛṇaṃ tathā  
śvetadūrvā nīladūrvā gaṃḍadūrveti vīraṇam

### [3.25-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.25-2)

vīraṇārka ke guṇa  
vīraṇārko harecchūlaṃ sandhukṣayati cānalam  
kṣatasandhāyakṛdvṛṣyo balaṃ kuryādanekadhā

### [3.26-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.26-2)

dugdhakandagaṇa  
aśvagandhā ca musalī vidārī ca śatāvarī  
kṣīravārāhikā ceti dugdhakandagaṇastvayam

### [3.27-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.27-2)

dugdhakandagaṇārka ke guṇa  
bālako labhate vīryaṃ riraṃsurbālayā saha  
asyārkasya ca pānena kuryātṣoḍaśavārṣikam

### [3.28](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.28)

laghudantī bṛhadvantī indravāruṇinīlike  
vāsayecca sugandhena rājayogyaṃ virecanas

### [3.29](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.29)

dugdhamiśrairvaṭaphalaiḥ kamalācchādanodbhavaḥ  
varo'rkaḥ śītalo grāhī varṇyo bhagasugandhakṛt

### [3.30](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.30)

mūlanāladalotphullaphalairyuktā hi padminī  
tatpidhānaṃ vipphalasya phalānāṃ yonidoṣanut

### [3.31](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.31)

nūtanakaṃ mṛdubījaṃ sthalapadminipatrakaṃ mahadvīryam  
uddhṛtya samyagarkaṃ maṇḍalamekaṃ samāharaṇīyāt

### [3.32-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.32-2)

ṛtudinato yā lalanā pibati kucastambhanaṃ kuryāt  
garbhartubhītirahitā ramyatī punaḥ kalaprasūnā'pi

### [3.33-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.33-2)

balyaśvakṣobhave tiṃdoḥ pihitaḥ kusudaiḥ sa ca  
upodakī tadarkasya pānātsūte vivedanam

### [3.34-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.34-2)

nyagrodhodumbarāśvatthapāriśaplakṣapādapāḥ  
pañcaite kṣīriṇo vṛkṣāsteṣāmarko vraṇapraṇut

### [3.35-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.35-2)

mandoṣṇaḥ snānato lepādvisargāśmayanāśanaḥ  
śothaghnastasya sekena bhagnasandhānako bhavet

### [3.36-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.36-2)

sevantīṃ śatapatraṃ ca vāsantīṃ guladāvadīm  
caṃbelīṃ yathikāṃ campāṃ bakulaṃ ca kadambakam

### [3.37-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.37-2)

chādayetketakīpatragrāhyo'rko gurumārgataḥ  
puṣpārka iti bikhyāto maricaiḥ sahitaṃ pibet

### [3.38-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.38-2)

maṇḍalerkaprayogena klībo'pi puruṣāyate  
varṣādhikaṃ tu yakṣmāṇaṃ hanyācchreṣṭho mṛgāṃkataḥ

### [3.39-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.39-2)

vatsanābhaśca hāridraḥ sautikaśca pradīpanaḥ  
saurāṣṭrikaḥ śaṃkhakaśca kālakūṭahalāhalāḥ

### [3.40-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.40-2)

brahmaputrastvamī khyātā viṣabhedāstadarkataḥ  
lepenagaṇḍamālādyā vātarogāḥ prayānti hi

### [3.41-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.41-2)

raktaśāliḥ sakalamaḥpāṇḍukaḥ śakunāhataḥ  
sugandhakaḥ kardamako mahāśāliradūṣakaḥ

### [3.42-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.42-2)

puṣpāṇḍakaḥ puṇḍarīkastathā māhiṣamastakaḥ  
dīrghaśūkaḥ kāñcanako hāyano lodhrapuṣpakaḥ  
ityādyāḥ śālayaḥ santibahavo bahudeśajāḥ

### [3.43-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.43-2)

tāsāṃ piṣṭaṃ yathālābhaṃ kṣipedaṣṭaguṇe jale  
yāvajjīvamutpattiṃ jīvānāṃ vilayastathā

### [3.44-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.44-2)

tato dattvārkayaṃtre tanmadyaṃ niṣkāsayetsudhīḥ

### [3.45-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.45-2)

svādvī mṛdvī grāhiṇī ca baladā svarahāriṇī  
nānāduḥkhaharā snigdhā cātyunmādatridoṣajit

### [3.46-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.46-2)

mudgo māṣo rājamāṣo niṣpāvaśca makuṣṭakaḥ  
caṇakāḍhakimāṃgalyātṛṇakaṇḍaḥ kalāyakaḥ

### [3.47-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.47-2)

dvidalīkṛtya viduṣā tataścūrṇīkṛtaḥ punaḥ  
pūrvavatsādhayenmadyaṃ tuṣadhānyasamudbhavam

### [3.48-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.48-2)

pūrvokta madya ke guṇa  
māsārddhātkurute doṣaṃ niyamātsaguṇaṃ ca tat  
bhūmisthasayanādūrdhvaṃ tanute guṇasantatim

### [3.49-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.49-2)

viṇmūtrarodhamādhmānaṃ tridoṣonmattatām rujam  
śirojaṭharajaṃghāsu vraṇānapi vināśayet

### [3.50-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.50-2)

īṣanmadakaraṃ snigdhaṃ haretpūrvoditān gadān  
saṃvāsayetpañcabāṇasuddīpayati cānalas

### [3.51-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.51-2)

tela ke dhānyoṃ ke arka  
tilātasī ca torī ca trividhaścāpi sarṣapaḥ  
dvidhā rājī khasaṃ caiva bījaṃ kausuṃbhasaṃbhavam

### [3.52-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.52-2)

etāni tailadhānyāni śaṭitāni ca pūrvavat  
tato niṣkāsayedarkaṃ gandhapāṣāṇavāsitam

### [3.53-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.53-2)

arka khīṃce||51-52  
muhurvilepato rogānnarakuñjaravājinām  
haratyeva na sandehaḥ svarjikṣārasamanvitam

### [3.54-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.54-2)

sarveṣu karṇarogeṣu bādhirye karṇapūraṇam  
anena varṣayecchaṃkhanayanāñjanamācaret

### [3.55-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.55-2)

kaṇḍūpuṣpaṃ jalasrāvaṃ pakṣarogaṃ vyapohati  
abhyaṅgāddrunāśaḥ syādvalyaṃ tvacyaṃ ca keśakṛt

### [3.56-3](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.56-3)

isa arka kā lepana kare to manuṣya, hāthī, ghor̤ā, ityādi ke roga ko kho  
jāve ityādi sarvadopa jāte raheṃge aura isī ko yadi śaṃkha ke saṃga  
ghisakara netroṃ ko aṃjana deve to kaṃḍū (khāja), puṣpa (phullī), jalasrāva  
mākṣikaṃ bhrāmaraṃ kṣaudraṃ pautikaṃ chātramityapi  
dāḍharyamauddālakaṃ dālamityaṣṭau madhujātayaḥ

### [3.56-4](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.56-4)

jāti hai

### [3.57-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.57-2)

pauṃḍrako bhīrukaścāpi vaṃśakaḥ śataporakaḥ  
kāntārastāpasekṣuśca kāṃḍekṣuḥ sūcipatrakaḥ

### [3.58-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.58-2)

nepālo dīrghapatraśca nīlaporo'tha kośakṛt  
etā dvādaśasaṃkhyātā ikṣaṇāṃ jātayaḥ smṛtāḥ

### [3.59-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.59-2)

phāṇitaṃ caiva matsyaṇḍī guḍakhaṇḍaka meva ca  
sitā sitopalā ca te ṣaḍbhedā ikṣujā matāḥ

### [3.60-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.60-2)

āmra āmrātako dhātrī lakucaṃ ca kapitthakam  
nāraṅgaṃ dvividhā jambū karamardeṃ piyārakam

### [3.61-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.61-2)

bījapūraṃ ca jambīraṃ nimbvamlīkāmlavetasam  
dāḍimaṃ parvatadrākṣā dvidhā badaratūdakam  
vṛkṣāmlaṃ haramaṃthaṃ ca cāṃgerī tvamlavargakaḥ

### [3.62-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.62-2)

amlavarga se rājavāruṇī madirā banānā  
śuṇṭhī kaṇā kaṇāmūlaṃ yavānī maricāni ca  
tulyānyetāni sarvāṇi ebhyo dvighno'mlajo rasaḥ

### [3.63-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.63-2)

proktāntargatadikkāmnaṃ svādusaṃkhyā nakhonmitā

### [3.64-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.64-2)

sarvebhyo dviguṇaṃ svādaṃ sthāpayenmāsamātrakam  
kuryādaṣṭapraharakaṃ pratyahaṃ ca tataḥ punaḥ

### [3.65-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.65-2)

tato niṣkāsayedakaṃ sureyaṃ rājavāruṇī  
māsaṃ bhūmau nikhātavyā tata ūrdhvaṃ ca bhakṣayet

### [3.66-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.66-2)

rājavāruṇī madirā kī praśaṃsā  
mayā maheśvaramukhācchutvā tasyai samarpitām  
tena dattā bhairavebhyo lolajihvāḥ pibanti te

### [3.67-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.67-2)

rājavāruṇī ke guṇa  
iyaṃ śītā laghuḥ svādvī snigdhā grāhī vilekhanī  
cakṣuṣyā dīpanī svaryā vraṇaśodhanaropaṇī

### [3.68-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.68-2)

saukumāryakarā sūkṣmā paraṃ srotoviśodhanī  
kaṣāyā ca rasāhlādā prasādajanakā parā

### [3.69-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.69-2)

varṇyā medhākarī dṛṣyā tathā'rocakatāṃ haret  
kuṣṭhārśaḥkāsapittāsrakaphamehaklamakruśīn

### [3.70-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.70-2)

medatṛṣṇāvamiśvāsahikkātīsāraviḍgrahān  
dāhakṣatakṣayāyaivaṃ yogavāhyā'mlavātalā

### [3.71-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.71-2)

kaguṃśrīṇā kodravaśca śyāmāko vanakodravaḥ  
śaṇabījaṃ vaṃśabīja gavedhuśca prasādhikāḥ

### [3.72-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.72-2)

yāvantyetāni coktāni tuṣadhānyāni vedhaśaḥ  
sarve saṃkuṭaca yatnena vituṣīkṛtya yatnataḥ

### [3.73-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.73-2)

takre vā kvacidamle vā ākoṭaṃ tadviniḥkṣipet  
tato niṣkāsayenmadyaṃ bhavetsā kṣudravāruṇī

### [3.74-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.74-2)

maṇḍalārdhaṃ tu bhoktavyā bahukleśakarairnaraiḥ  
kṣudhā tṛṣā ca cintā ca parvatārohaṇādikam

### [3.75-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.75-2)

etatsaṃsevito nāsti mahābhāravaho'pi vā  
sūtā samupaveṣṭā cejjayet prasavavedanām

### [3.76-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.76-2)

hariṇaiṇakuraṃgāśca pṛṣatatyaḥ kuśaṃbaraḥ  
rājīvo'pi ca muṃḍī cetyādyā jāṃgalasaṃjñikāḥ

### [3.77-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.77-2)

eṣāṃ māṃsaṃ tu kaṇaśaḥ kṛtvā pūrvadrave kṣipet  
saṃsthāpya maṃḍalaṃ paścādarkaṃ niṣkāsayettataḥ

### [3.78-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.78-2)

evaṃ sarvatra māṃsasya vāruṇīkaraṇakriyā  
pittaśleṣmaharī kaścidvātalā balavarddhinī

### [3.79-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.79-2)

godhāśaśabhujaṅganāśca vṛścikādyā bileśayāḥ  
etatsurā vātaharā bṛṃhaṇā baddhamūtravid

### [3.80-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.80-2)

siṃhavyāghravṛkā ṛkṣatarakṣudvīpinastathā  
babhrujambūkamārjārā ityādyāḥ syurguhāśayāḥ  
snigdho balyo hito nityaṃ netraguhyavikāriṇām

### [3.81-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.81-2)

vānarā vṛkṣamārjārā vṛkṣamarkaṭakādayaḥ

### [3.82-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.82-2)

ete varṇamṛgāścārko vṛṣyo netryaśca śoṣiṇām  
śvāsārśaḥkāsaśamanotsṛṣṭamatrapurīṣakaḥ

### [3.83-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.83-2)

viṣkirapakṣiyoṃ ke arka ke guṇa  
vartikā lāvagirikā kapiñjalakatittirāḥ  
kuliṅgaḥkulaṭādyāśca viṣkirāḥ samudāhṛtāḥ  
balyo vṛṣyo tridoṣaghna etadarkastu pathyalaḥ

### [3.84-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.84-2)

pratuda pakṣiyoṃ ke arka ke guṇa  
hārīto dhavalaḥ pāṃḍuścitrapuccho bṛhacchukaḥ

### [3.85-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.85-2)

pārāvataḥ khañjarīṭaḥ pikādyāḥ pratudāḥ smṛtāḥ  
kaphapittaharo grāhī baddhaviṭsūtrako bhavet

### [3.86-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.86-2)

prasara pakṣiyoṃ ke arkoṃ ke guṇa  
kākogṛddhra ulūkaśca cittalaḥ śaśaghātakāḥ  
cāṣo bhāṣaśca kukura ityādyāḥ prasarāḥ smṛtāḥ  
etatsurā bhasmakarī tasmānmedasvino hitā

### [3.87-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.87-2)

grāmyapaśuoṃ ke arkoṃ ke guṇa  
kālīyacchāgagomeṣā hayādyā grāmyasaṃjñakāḥ  
dīpano vātahṛtpaitto bṛṃhaṇo balavarddhanaḥ

### [3.88-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.88-2)

lulāyagaṃḍavārāhacamarīvāraṇādayaḥ  
kūlecarā etadarko vṛśyaḥ śleṣmavivardhanaḥ

### [3.89-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.89-2)

haṃsasārasakācākṣacakrakrauñcaśarārikāḥ

### [3.90-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.90-2)

nandīmukhasakādaṃbā balākādyāḥ plavāḥ smṛtāḥ  
etanmadhyaṃ śukrakaraṃ balyaṃ snigdhaṃ tridoṣanut

### [3.91-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.91-2)

śaṃkhaśaṃkhanakhaścāpi śuktiśambūkakarkaṭāḥ  
ete kośasthitāścārko bṛṃhaṇo balavarddhanaḥ

### [3.92-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.92-2)

kumbhīrakūrmanakrāśca godhāmakaraśaṃkavaḥ  
kaṭikaḥ śiśumāraśca ityādyāḥ pādinaḥ smṛtāḥ  
ebhyo jātā surā vātahantrī snigdhā viśeṣataḥ

### [3.93-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.93-2)

matsyo mīno visāraśca jhaṣo vaisāriṇoṇḍajāḥ

### [3.95-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.95-2)

sakaṭī pṛthuromā ca rohitaśca sudarśanaḥ  
ete matsyā etadarko rocako balavarddhanaḥ  
nṛmatsyārkaṃ tu niṣkāsya nānāpuṣpaiḥ suvāsitaiḥ  
yaḥ sevayenmāsaṣaṭkaṃ balī palitavarjitaḥ

### [3.96-2](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.96-2)

manuṣyamāṃsajārkastu māsaṣaṭkaṃ tu sevayet  
na krāmate śarīrasya sarpādīnāṃ viṣaṃ kvacit

### [3.97-3](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.97-3)

tvagelā maricaṃ candro lavaṃgaṃ jātipatrakam  
dattvāṇḍānāmuparito ghṛtaṃ viṃśatibhāgikam  
aṇḍārko'yaṃ svaguṇakṛdvṛṣyo vātaghnaśukralaḥ

### [3.98](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.98)

nisbvāmrāṃkurasambhūto vasaṃte grīṣmake punaḥ  
sevaṃtīśatapatrījo varṣāyāṃ triphalābhavaḥ

### [3.99](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.99)

pārijātakāśmīrījāto'rkaḥ śaradi smṛtaḥ  
yavānīguladāvadyorhemaṃte śiśire punaḥ  
yavānīnimbujaḥ sevettasya rogabhayaṃ kutaḥ

### [3.4-3](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.4-3)

iti śrīrāvaṇakṛtārkaprakāśe caturthaṃ śatakaṃ samāptam

### [3.1-3](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.1-3)

svarāgamanakāle tu ghṛtārkaṃ maricaiḥ saha  
etaddvayaṃ pibedyastu jvaraḥ saṃstaṃbhito bhavet

### [3.2-3](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.2-3)

ekaviṃśativārāṇi kadalyarkeṇa bhāvitam  
cūrṇaṃ tālaṃ mudgamitaṃ dinācchītaṃ jvaraṃ haret

### [3.3-5](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3.3-5)

methī vanāḍhyā tulasī kālāmalalalavaṅgakaiḥ  
bhūnimbenārka utpanno nirvāpo sauktikākṣayoḥ

_First 200 of 299 passages. [Read on](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3)_

## Linked texts (14)

- [Bhāvaprakāśanighaṇṭu](https://indike.org/pramana/in.med.nighantu.namaguna.bhavaprakasa.2.146) — Bhāvamiśra 1550, Sanskrit
- [Bhāvaprakāśa (another edition)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.laghutrayi.bhavaprakasa*alt.3.1.93) — Sanskrit
- [Arkaprakāśa (Laṅkeśvara Rāvaṇa)](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-lankesvara-ravana.3.1) — Laṅkeśvara Rāvaṇa, Sanskrit
- [Arkaprakāśa (Rāvaṇapaṇḍita)](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa.3.1) — Rāvaṇapaṇḍita 1600, Sanskrit
- [Arkacikitsā (Laṅkeśvara Rāvaṇa)](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkacikitsa-lankesvara-ravana.2.1) — Laṅkeśvara Rāvaṇa, Sanskrit
- [Śāligrāmanighaṇṭubhūṣaṇa](https://indike.org/pramana/in.med.nighantu.namaguna.uttarakalina.saligramanighantubhusana.5.p958) — Śāligrāma Vaiśya, Sanskrit
- [Yogataraṅgiṇī (Trimalla)](https://indike.org/pramana/in.med.yoga.rogakrama.yogatarangini-trimalla-bhatta.45.1) — Trimalla, Sanskrit
- [Madanapālanighaṇṭu (Madanavinoda)](https://indike.org/pramana/in.med.nighantu.namaguna.pramukha.madanapala.2.0.4) — Madanapāla (Ṭāka), Sanskrit
- [Bṛhadyogataraṅgiṇī](https://indike.org/pramana/in.med.yoga.rogakrama.brhadyogatarangini.45.1) — Trimalla 1575, Sanskrit
- [Vaidyakaśabdasindhu (Umeścandra Gupta)](https://indike.org/pramana/in.med.navya.vaidyakasabdasindhu-umescandra-gupta.25.18.15) — Umeścandra Gupta, Sanskrit
- [Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.gauda.vangasena.6.103) — Vaṅgasena, Sanskrit
- [Pāradasaṃhitā (Bābū Nirañjanadāsa)](https://indike.org/pramana/in.med.rasa.parada.paradasamhita-babu-niranjanadasa.10.12) — Bābū Nirañjanadāsa, Sanskrit
- [Āyurvedasaukhya](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.rajakulakrti.ayurvedasaukhya.18.18) — Ṭoḍaramalla 1565, Sanskrit
- [Vaidyakaśabdasindhu (Umeśacandragupta)](https://indike.org/pramana/in.med.navya.vaidyakasabdasindhu.16.0.1) — Umeśacandragupta, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.sandhana.arkaprakasa-2.3) · Pramāṇa
