Pramāṇa · Search · About · API

Arkaprakasha 4

Arkaprakāśa 4

Language
Sanskrit

4.1

kuṣṭhaṃ kṛmijaddu ghaniśāsaindhavasarṣapāḥ
āmrāsthiśvetadarko vā lepāddruṃ vināśayet ||10.1
śvetāparājitāmūlajāto'rkaḥ, sarpiṣā traha
galagaṇḍaṃ haredeva maṃḍalātpathyabhojane

4.2

kāñcanāratvacārkastu śuṇṭhīcūrṇena saṃyutaḥ
mākṣikāḍhyo gaṃḍamālāṃ bahukālodbhavāmapi

4.3

graṃthiroga nāśaka arka
svarjikāmūlakakṣārajātaḥ śaṃkhasya cūrṇayuk
kṛtastena pralepaśved granthiṃ hanti na saṃśayaḥ

4.4

medārbudaroga nāśaka arka
haridrālodhrapatagagṛhadhūmasamanaḥ śilāḥ
madhupragāḍhaścārkastu medorbudaharaḥ paraḥ

4.5

vaṭadugdhapragāḍhe ca saptāhaṃ kuṣṭharomake
tadarkasya pralepena haredasyārbudaṃ kṣaṇāt

4.6

śrīpadaroga nāśaka arka
dhattūrairaṇḍanirguṇḍīvarṣābhūśigramūlajaiḥ
arkaiḥ piṣṭāḥ sarṣapāstu pralepācchlīpadāpahāḥ

4.7

vidradhiroga nāśaka arka
yavagodhūmamudgānāṃ piṣṭaṃ samyagviloḍitam
viṣamuṣṭibhavārkeṇa vilepādvidradhipraṇut

4.8

kṣaudrajātena madyena kṣālayetpakvavidradhim
ahiphenākṣaphenābhyāṃ pūraṇādvidradhiṃ haret

4.9

vātaghnauṣadhijātārkastanmāṃsārkastathā ghṛtaiḥ
uṣṇaiḥ saṃsecayecchothaṃ kāñjikārkeṇa vātajam

4.10

pittaraktābhighātotthaṃ śothaṃ siṃcecca śītalaiḥ
kṣīrājyamadhukhaṇḍekṣujātārko mālatībhavaiḥ

4.11

kaphaghnauṣadhasañjātairarkairuṣṇaiśca secayet
tailadugdhāmbumūtrairvā śothaṃ śleṣmasamudbhavam

4.12

viṣopaviṣañjātairarkaiḥ koṣṇaistu secayet
vāruṇyā vā khākhasārkairvraṇaśothaḥ kṣayaṃ vrajet

4.13

na praśāsyati yaḥ śothaḥ pralepādividhānataḥ
dravyāṇi pācanīyāni dadyāttatropanāhake

4.14

śaṇamūlakaśigrūṇāṃ mūlāni tilasarṣapāḥ
atasīsattavaḥ kiñciduṣṇaṃ deyaṃ ca pācanam

4.15

antaḥpūyeṣu vakreṣu tathaivotsaṃgavatsvati
gatimatsvapi rogeṣu bhedanaṃ samprayujyate

4.16

baddhamūlātipaṃkena tuvarīcchidrakānalaiḥ
vraṇasaṃyoginīśaṃkhadrāvaiḥ pūryāttu yāmakam

4.17

tuvarīsadṛśacchidraṃ yāmenaikena jāyate
vinā śastraṃ śastrakarmakarametadapīḍanam

4.18

aviśuddhavraṇastu syādarkaḥ śucikaraḥ paraḥ
paṭolanimbapatrotthasarvatraiva prayujyate

4.19

abhvagandhājahālodhrakaṭphalaṃ madhuyaṣṭikā
samaṅganadhātakīpuṣpajāto'rko vraṇaropaṇaḥ

4.20

khaḍgādicchinnagātrasya madyenāpūrito vraṇaḥ
tathā nāgabalārkeṇa tīvrāṃ vā vedanāṃ haret

4.21

jātīpaṭolanimbānāṃ naktamālasya pallavāḥ
sikthaṃ ca madhukaṃ kuṣṭhaṃ dve niśe kaṭurohiṇī

4.22

mañjiṣṭhā padmakaṃ pathyā lodhrakaṃ nīlamutpalam
naktamālaphalaṃ tulyamahiphenaṃ ca sārivā

4.23

etāni samabhāgāni kalkīkṛtya prayatnataḥ
gomūtreṇa tadarkaṃ tu daśāṃśādikavāsitam

4.24

vilepanādbhakṣaṇācca haretsarvavraṇāmayam
viṣavraṇaṃ ca visphoṭaṃ visarpaṃ kīṭadaṃśitam

4.25

dattaśastraprahāraṃ ca dagdhaṃ viddhaṃ vraṇaṃ tathā
nakhadantakṣataṃ hanti duṣṭamāṃsaṃ ca karṣayet

4.26

kaṭuvallyā kumāryā vā koṣṇenārkeṇa secayet
agnidagdhavraṇaṃ tasmātsarvacarmaprarohaṇam

4.27

asthisaṃhārakaṃ lākṣāgodhūmārjunasādhitam
pibedarkaṃ sandhibhagne saghṛtaṃ vā yathocitam

4.28

vigar̤e hue raktapara arka (madya)
haridrākṣaudratuvarīraktacandanadārvikāḥ
guḍena sādhitaṃ madyaṃ mṛtaraktaṃ vyapohati

4.29

kuṣṭhahara arka
kukkuṭaṃ kṛṣṇavarṇaṃ tu jale'ṣṭaguṇite pacet
sarasantaṃ vipakṣaṃ ca dadyātkoṣṭhapraśāntaye

4.30

nār̤īvraṇa (nahasūra) ke liye arka
snuhyarkadugdhadārvībhirmadyaṃ kṣaudreṇa sādhayet
vāraṃvāraṃ bhāvitaṃ ca vartināḍīvraṇāṃtakṛt

4.31

bhagaṃdara roga ko haranevālā arka
śuṃṭhī ca vaṭapatrāṇi jātīpatrāmṛte tathā
saiṃdhavaṃ takranikṣiptaṃ tadarkastu bhagaṃdare

4.32

upadaṃśa ko dūra karanevālā arka
lodhrajambūvaṭaśivārjunarātrisamudbhavaḥ
arkaḥ pānādito hanyādupadaṃśaṃ narastriyoḥ

4.33

aśvagandhāvarīkuṣṭhamisisiṃhībalānvitam
saṃśodhya dugdhena tadā hyarkaḥ śūkagadāpahaḥ

4.34

yaṣṭīśirīṣatagaramāṃsyelāśvandanaṃ śilā
ājyaṃ ca vā lakaṃ kuṣṭhamarkaḥ sekādvisarpajit

4.35

nirguṇḍacarko gavyahavyayukto vā suṣavībhavaḥ
śītalārko harecchīghraṃ snāyurogaṃ na saṃśayaḥ

4.36

saptavatraṃ taṃḍulāmbuklinnārdendrayavāplutaḥ
visphoṭakānnihantyeva tadarko lepasevitaḥ

4.37

utpalaṃ candanaṃ lodhramuśīraṃ sārivādvayam
etadarko dhāvanena sphoṭadāhārtināśanaḥ

4.38

phiraṃga roga ko dūra karanevālā arka
śaṃkhadrāvārkeke kṣiptapārado bhasmatāṃ vrajet
vallaṃ guḍayutaṃ khādettiphiraṅgavinivṛttaye

4.39

apakvaṃ pāradaṃ bhuktvā droṇapuṣpārkasevanāt
lepanātsa prayātyeva phiraṅgo nātra saṃśayaḥ

4.40

palāśapatravṛntānāṃ saptāhaṃ tasya sevanāt
phiraṅgo yāti tvaritaṃ sādhyāsādhyo na saṃśayaḥ

4.41

masūrikāroga ke ūpara arka
snuhimohilamocīkārkaḥ samasūrikaḥ kautukena saṃpītaḥ
sakalaṃ masūrikopaṃ gāḍhaṃ jātaṃ vināśayetkṣipram

4.42

niṃbaḥ parpaṭakaḥ pāṭhā paṭolaḥ kaṭurohiṇī
candane dve hyuśīraṃ ca dhātrī vāsā durālabhā

4.43

etadarkaḥ sitāyukto masūrīmātranāśanaḥ
mukhe kaṃṭhe vraṇe jāte gaṃḍūṣārthaṃ prayujyate

4.44

gosyārkasya lepena pānena vilayaṃ vrajet
gokṣuraṃ vātha tatpūrvaṃ jvare'dyāddhisarpiṣā

4.45

ādau kṛtayuge brahmā maheśaṃ vākyamabravīt
tavājñayā mayā deva sṛṣṭā nānāvidhāḥ prajāḥ

4.46

samastā bhūstu tairvyāptā bhavantyanye'pi tadvidhāḥ
kāmena yānti bhāryāsu punaḥ sṛṣṭiḥ pravartate

4.47

gajairaśvairmanuṣyādyairgryāpteyaṃ tu dharā'khilā
śīghraṃ yāsyaṃti pātāle tatra yatno vidhīyatām

4.48

mahābhayaṃkara kālapuruṣa kī utpatti
evaṃ brahmavacaḥ śrutvā śūlamaikṣanmaheśvaraḥ
tato jajñe pumāneko bhīmo ghoraparākramaḥ

4.49

raktāntalocanaḥ krodhī vaḍavāgniyuto naraḥ
ūrdhvakeśo lalajjihvaḥ kṛtākrośo'jitendriyaḥ

4.50

bhavitavyatā kī utpatti
taddṛṣṭvā tu mahādevaḥ pārvatīṃ vākyamabravīt
jāta eva mahākrūraḥ sarvasaṃhārakārakaḥ

4.51

etasya mohanārthāya dehi bhāryāṃ yathocitām
evaṃ śivavacaḥ śrutvā svakaṃ pṛṣṭhaṃ dadarśa ha

4.52

tato devī samutpannā yocyate bhavitavyatā
rūpalāvaṇyasaṃpannā pīnonnatapayodharā

4.53

māraṇāstra mohanāstraṃ karābhyāṃ dadhatī śubhā
śvetavastraparīdhānā lajjāprāvṛtalocanā

4.54

sā praṇamya tadā devīṃ śivayoragrataḥ sthitā
śastrabhārabharākrāntakāsacittavimohinī

4.55

dṛṣṭvā tāṃ pārvatī prāha samājñāṃ kriyatāmiti
kālasya bhava patnī tvaṃ tasya cittaṃ vimohaya

4.56

yācayasva karaṃ śreṣṭhaṃ kuru kāryaṃ prajāpateḥ
tataḥ prītā tu sā prāha devyagre praṇatā sthitā

4.57

mamādhīnamidaṃ sarvaṃ brahmaviṣṇuśivātmakam
kālaścāyaṃ mamādhīnaḥ ko'pi māṃ na ca vetsyati

4.58

ābrahmastambaparyaṃtaṃ viṣṇau devyāṃ ca śūlini
dṛṣṭirmama samaivāsti matsvarūpāvidastvime

4.59

evamuktvā bhavānīṃ sā pāṇigrahamacīkarat
kṛtakṛtyo'bhavatkāla udvāhya bhavitavyatām

4.60

byāhkara kāla bhī dhanyavāda detā huā||57-59
kṛtodvāhaṃ tu taṃ jñātvā vidhātā vākyamabravīt
śīghramāgamyatāṃ svāmin sṛṣṭiṃ saṃhāryatāmiti

4.61

tatastu bhṛtyāḥ kālena racitāḥ svasya tejasā
bhavitavyatayā sārddhaṃ tataḥ svasvāmitejasā

4.62

śoṣo jvaraḥ pāṃḍusāraśvāsapānātyayādikāḥ
abhyantarā giricarāḥ śataśastena nirmitāḥ

4.63

sarpā vyāghravṛkāḥ siṃhaveṛścikā rakṣasā gajāḥ
bhūtapretapiśācāśca bāhyasthāḥ paricārakāḥ

4.64

tasyābhyantaraśaktyā ca kāminī mohinī tṛṣā
lipsā'haṃkṛtibuddhacṛddhinidrāḥ serghyābhayādikāḥ

4.65

grahaṇīkāmalāsūcīchardirmūrcchā'marītṛṣāḥ
ḍākinī śākinī ghorāityetā bāhyahetukāḥ

4.66

evaṃ parivṛtaṃ dṛṣṭvā svasainyamavicārayat
mattaḥ kastvadhiko loke na jāne bhavitavyatām

4.67

brahmaviṣṇumaheśādyā haninīyā mayā''ditaḥ
evaṃ vicārya manasi maheśaṃ hantumudyataḥ

4.68

taṃ dṛṣṭvā tu maheśena śaktirekā pradarśitā
atighorāvirūpākṣī saṃkīrṇajaghanodarā

4.69

dandahyamānā kopena jvalayantī diśo daśa
tasyāstu dṛṣṭipātena kālaḥ sarvāṅgapīḍitaḥ

4.70

tāmeva viviśuḥ sarve kaḥ prabhuḥ kaśca sevakaḥ
balinaḥ sarva eva syuḥ sevakā nirbalasya na

4.71

nānāsphoṭaiḥ parivṛto dahyamāno ruṣāgninā
tasyedṛśīmavasthāṃ tu dṛṣṭvā dāhādayo gadāḥ

4.72

bhagnāhaṃkārakaṃ dṛṣṭvā taṃ kālaṃ bhavitavyatā
īṣadvihasya taṃ prāha nate sādhurahaṃkṛtiḥ

4.73

madadhīnaṃ jagatsarvaṃ madājñā kriyatāṃ tvayā
tvayā svataṃtratārambhaḥ kṛtastenedṛśī gatiḥ

4.74

eṣā madaṃśasambhūtā śītalā tāṃ prasādaya
avaśyaṃ tava sāhāyyaṃ kariṣyati tvayādṛtā

4.75

kāla uvāca
vaṃde'haṃ śītalāṃ devīṃ rāsabhasthā digambaram
mārjanīkalaśopetāṃ śūrpālaṃkṛtamastakām

4.76

vaṃde'haṃ śītalāṃ devīṃ sarvarogabhayāpahām
nivartate yāmāsādya visphoṭakabhayaṃ mahat

4.77

śītale śītale ceti yo brūyāddāhapīḍitaḥ
visphoṭakabhayaṃ ghoraṃ gṛhe tasya na jāyate

4.78

śītale jvaradagdhasya pūtigandhagatasya ca
praṇaṣṭacakṣuṣaḥ puṃsastvāmāhurjīvanauṣadham

4.79

śītale tanujān rogān nṛṇāṃ harasi dustarān
visphoṭakaviśīrṇānāṃ tvamekā'mṛtavarṣiṇī

4.80

galagaṇḍagrahā rogā ye cānye dāruṇā nṛṇās
tvadanudhyānamātreṇa śītale yāṃti saṃkṣayam

4.81

na maṃtraṃ nauṣadhaṃ tatra pāparogasya vidyate
tvamekā śītale dhātri nānyāṃ paśyāmi devatām

4.82

mṛṇālataṃtusadṛśīṃ nābhihṛnmadhyasaṃsthitām
yastvāṃ sacintayeddevi tasya mṛtyurna jāyate

4.83

evaṃ stutāṃ tadā devī śītalā prītamānasā
uvāca vākyaṃ kālāya varaṃ varaya satvaram

4.84

kāla uvāca
aho cādbhutamāhātyaṃ tava dṛṣṭaṃ mayā'dhunā
pīḍāspanaya kṣipraṃ praharṣaṃ kuru me sadā

4.85

śītalovāca
eṣā tava jagatkartrī bhāryeyaṃ bhavitavyatā
asyājñāṃ saṃpravartante brahmaviṣṇumaheśvarāḥ

4.86

ahaṃ tvaṃ ca maheśādyāstato dhanyāstu te matāḥ
buddhvā dhīrjāyate sā yā yādṛśī bhavitavyatā
sāhāyyaṃ te kariṣyāmi hariṣyāmi imāḥ prajāḥ

4.87

upodakī tu yā khādedādāvuṣṇaṃ tataḥ param
taṃ garbhaṃ bhakṣayiṣyāmi sāpi cedduṣṭabhugbhavet

4.88

santuṣṭā śītalenāhaṃ sadā tatsevakasya ca
pratyahaṃ yā samaśnāti mālatyarkasupodakī
tasyā garbhaṃ na spṛśāmi yāvajjīvaṃ na saṃśayaḥ

4.89

mama kopena sañjātadāho yastu narottamaḥ
dadhibhaktaṃ brāhmaṇebhyo jalasebhyaḥ pradāya ca

4.90

svayamaśnāti saptāhaṃ tasya pīḍāṃ harāmyaham

4.91

aṣṭakaṃ ca mamaitaddhi yaḥ paṭhenmānavaḥ sadā
visphoṭakabhayaṃ ghoraṃ kule tasya na jāyate

4.92

śrotavyaṃ paṭhitavyaṃ ca narairbhaktisamanvitaiḥ
upasargabhayaṃ tasya kadāpi nahi jāyate

4.93

aṣṭakaṃ ca mamaitaddhi paṭhitaṃ bhaktitaḥ sadā
sarvarogavināśāya paraṃ svastyayanaṃ mahat

4.94

śītalāṣṭakametaddhi na deyaṃ yasya kasyacit
dātavyaṃ sarvadā tasmai bhaktiśraddhānvito hi yaḥ

4.95

rāvaṇa uvāca
evamuktvā yayuḥ sarve tathaiva bhavitavyatā
tathā lokān jighāṃsaṃtī kālasya vaśamāgatā

4.96

śītalāriṣṭanivāraṇārtha arka
atha vakṣye śītalādicikitsārkaṃ prabhāvataḥ
jātyarkaṃ vā kadalyarkaṃ śatapatrārkamevaca
yo bhuñjyāddadhibhaktābhyāṃ śītalā taṃ na mārayet

4.97

śītalājvaranāśaka arka
candanaṃ vāsako mustaṃ guḍūcī drākṣayā saha
eṣāmarkaḥ śītalastu śītalājvaranāśanaḥ

4.98

tāro māyāśītaleti caturthyantaṃ hṛdantakam
mantramuccārya yo dadyāddhīni śatasaṃkhyayā

4.99

sacandanena śītena śatapatrārkakeṇa ca
avaśyameva saptāhaprayogādvraṇanāśanaḥ

Linked texts (8)