Pramāṇa · Search · About · API

Arkaprakasha 5

Arkaprakāśa 5

Language
Sanskrit

5.1

triphalī nīlikāpatraṃ bhṛṅgarāja ayomalaḥ
adhimūtrārkamaṃpiṣṭaṃ lepātkṛṣṇīkaraṃ param

5.2

masī tu gajadantaṃ ca chāgīkṣīraṃ rasāñjanam
vaṭaprarohakaṃ piṣṭamindraluptaghnamauṣadham

5.3

āmrabījaṃ pathyā ca dugdhanirvāpitaṃ tryaham
tadarko haṃti lepena tryahāddāruṇadāruṇam

5.4

nīlotpalasya kiñjalkamāmalaṃ madhuyaṣṭikā
klinnaṃ gomūtrake caiva tadarko'rūṃṣi nāśayet

5.5

kevalaṃ payasā lihyāttīkṣṇāḥ śālmalikaṃṭakāḥ
tadarkasya tryahaṃ lepānmukhadūṣīrvinaśyati

5.6

vaṭāṃkuraṃ masūrāśca mañjiṣṭhā kṣaudraseva ca
jalaklinnaṃ tadarkastu mukhavyaṃgavināśanam

5.7

kāśsaryarkeṇa koṣṇena siṃcedaṃgulaveṣṭakam
komalaiḥ saptabhistasya patrairbaddhaṃ haredgadam

5.8

sarvasaindhavasiddhārthasitākuṣṭhārkadhāvanāt
kapikacchūḥ śamaṃ gacchelliṅgottho nātra saṃśayaḥ

5.9

śaṃkhasauvīrayaṣṭacarke pratyahaṃ kṣālayedgudam
gudakaṇḍūrbālakasya yogo hanti na saṃśayaḥ

5.10

padminīmṛdupatrāṇāmarkaṃ yaḥ sitayā saha
gudaniḥsāraṇaṃ tasya naśyenmāsānna saṃśayaḥ

5.11

bhṛṃgarājarasārko yaḥ kṣīratulyo'rkatāpitaḥ
sūryāvartaṃ nihantyāśu nasyenaiva prayogarāṭ

5.12

anya ādhāśīśī para arka
viḍaṅgatilakṛṣṇāni . samaṃ piṣṭvā pralepayet
etadarkasya nasyena cārddhabhedaṃ vyapohati.

5.13

pathyākṣadhātrīrajanīguḍabhūnimbanimbakaiḥ
guḍūcyarko haretpīḍāṃ sarvamapi śirodbhavām

5.14

kanapaṭī ke darda para arka
dārvī haridrā mañjiṣṭhā sanimbośīrapadmakam
mardanaṃ caitadarkasya śaṃkhapīḍāpraśāntikṛt

5.15

pāvoṃ ke khāruve dūra karane vālā arka
āranālārkaiṇa pādau liptvā lepo'lase hitaḥ
paṭolakunarīnimbarocanāmalakaistilaiḥ

5.16

kevalaṃ bhṛṅgarājārka uṣṇo dārvī supeṣitā
pāde baddhvānayoḥ kalkaṃ dinaikena kṣayo bhavet

5.17

carmakīlaṃ jantumaṇirmaśakastitkālakaḥ
utkṛtya śaṃkhadrāveṇa dagdho notpadyate punaḥ

5.18

ahiphenārkamadhye hi triphalācūrṇapoṭalī
pratisāyaṃ hitā netre sarvābhiṣyandaśāntaye

5.19

vātātaparajohīnaveśmanyuttānaśāyinaḥ
ādhārau māṣacūrṇena klinnena parimaṇḍalau

5.20

samaṃ dṛḍhau samaṃ baddhau kartavyau netrakośayoḥ
pūrayennayane tena tata unmīlayecchanaiḥ

5.21

bhiṣagvaraiḥ sukathitaḥ purāṇaistarpaṇo vidhiḥ
yadvṛkṣaṃ pariśuṣkaṃ ca netraṃ kuṭilamāvilam

5.22

śīrṇapakṣmaśirotpātakṛcchronmīlanasaṃyutam
timirārjanaśuklādyairabhispandādhimanthakaiḥ

5.23

śuṣkākṣipākaśothābhyāṃ yuktaṃ vātaviparyayaiḥ
tannetraṃ tarpaṇe yojyaṃ netrakarmaviśāradaiḥ

5.24

dhārayedvartmarogeṣu vāṅmātrāṇāṃ śataṃ budhaḥ
svasthe kaphe saṃdhiroge vācāṃ pañcaśatāni ca

5.25

kaphe ṣaṭkaśataṃ kṛṣṇaroge saptaśataṃ matam
dṛṣṭiroge śatānyaṣṭāvadhimaṃthe sahasrakam
sahasre vātarogeṣu dhāryasevaṃ hi tarpaṇam

5.26

punarnavā ca tuvarī kumārī triphalā niśā

5.27

yaṣṭigairikasiṃdhūtthadārvyañjanayugaiḥ kṛtaḥ
arkastatpūraṇenāśu netrarogāḥ śamaṃ yayuḥ

5.28

rasāñjanaṃ haridre dve mālatīnavapallavāḥ
gosalārkastu rātryandhaṃ pūrito hantyasaṃśayam

5.29

śaṃkhānābhirbibhītasya majjā pathyā manaḥśilā
pippalī maricaṃ kuṣṭhamajādugdhena peṣitam

5.30

tadarkaḥ pūraṇāddhanyātkācaṃ paṭalamarbudam
timiraṃ māṃsavṛddhiṃ ca vārṣikaṃ puṣpameva ca

5.31

śṛṅgaveraṃ kṣaudrasindhustailārkeṇa ca pūraṇam
karṇaśūle karṇanāde bādhirye kṣveḍa eva ca

5.32

tīvraśūlatude karṇe saśabde kledavāhini
deyaśchāgalasūtrārkaḥ koṣṇasaiṃdhavasaṃyutaḥ

5.33

āmrajambūpravālāni madhukasya vaṭasya ca
etadarkapūraṇena pūtikarṇe madaṃ haret

5.34

gosūtraṃ haritālaṃ ca tathā māhiṣaguggulas
sapതാhaṃ vā daśāhaṃ vā śataśaḥ paribhāvitas
karaṃjabījaṃ tadvartidṛṣṭe puṣpaṃ vināśayet

5.35

rasāñjanaṃ sarjaraso jātīpuṣpaṃ manaḥśilā
samudraphenalavaṇaṃ gairikaṃ maricaṃ tathā

5.36

madhuklinnastadarkastu pūraṇātklannavartmani
pakṣmāṇi rohayetkaṇḍūṃ hanyādarkasya pūraṇāt

5.37

babbūlārkaḥ kṣaudrayukto netrasrāvaṃ haretkṣaṇāt

5.38

punarnavāyāḥ śvetāyāḥ arko hanyādṛgāsyān
dugdhena kaṇḍūṃ kṣīdreṇa netrasrāvaṃ ca sarpiṣā
puṣpaṃ tailena timiraṃ kāñjikena niśāndhatām

5.39

kaṭphalaṃ pauṣkaraṃ śṛṅgyarvyoṣaṃ yāsaśca kāravī
etadarkaḥ śṛṅgaverarasayukto gadān haret

5.40

pīnasaṃ svarabhedaṃ ca tamakaṃ sahalīsakam
sannipātaṃ kaphaṃ vātaṃ śvāsaṃ kāsaṃ vināśayet

5.41

vyāghrī daṃtī vacā sindhuḥ surasā vyoṣasaindhavaiḥ
siddho'rkastu nasi kṣiptaḥpūtināsāgadāpahaḥ

5.42

śuṇṭhīkuṣṭhakaṇābilvadrākṣārkaḥ kṣavathuṃ haret
mardayet kaṭphalārkastu śleṣmanāśāya mastake

5.43

gṛhadhūmakaṇādārunaktāhvāsaiṃdhavaiḥ samsaiḥ
apāmārgeṇa jāto'rko nāsārśoghno dinatrayāt

5.44

kṣaudrāśvalālasaṃyuktamaricārkasya cāñjanāt
atinidrā śamaṃ yāti tamaḥ sūryodaye yathā

5.45

śilāyāṃ rasakaṃ piṣṭvā samyagāktāvya vāriṇā
gṛhṇīyāttajjalaṃ sarvaṃ tyajeccūrṇamadhogatam

5.46

śuṣkaṃ ca tajjalaṃ sarvaṃ parpaṭīsannibhaṃ bhavet
vicūrṇa bhāvayetsamyak triphalārkaiḥ punaḥ punaḥ

5.47

karpūrasya rajastatra daśamāṃśena nikṣipet
añjayetnayane tena netrākhilagadacchidā

5.48

nīlyarko vātatuṃbyarkaḥ kākajaṅghābhavo'thavā
gaṇḍūṣakaraṇairhanyāddantānāṃ kṛmijālakam

5.49

triphalā svarṇamākṣīkaṃ tārāmākṣikasaindhavam
khadiro dagdhapūgaṃ ca lohacūrṇaṃ samāṃśakam

5.50

vajradantībhave cārke bhāvayeddivasatrayam
lepyāḥ sāyaṃ tena dantāḥ saptāhāddṛḍhavattarāḥ

5.51

vyoṣakṣārāābhayāvahnicūrṇamurvārkabhāvitam
upajihvāpraśāntyarthaṃ pīḍayedupajihvakām

5.52

kaṭutrayaṃ śivā dhātrī yavānī jīrakadvayam
cavyamauṣadhavattulyā bhāgayugmaṃ ca saindhavam

5.53

saptavārānamlavarge dviguṇaiścitrakārkakaiḥ
bhāvayitvā vaṭī kāryā jihvādantarujāpaham

5.54

vacā cātiviṣā pāṭhā rāsnā kaṭukarohiṇī
picumandārkakavalā tālurogavināśanam

5.55

gomūtrā'tiviṣādārupāṭhāviṣakaliṅgakā
kaṭukārkasya pānena kaṇṭharogavināśanam

5.56

jātīpatrāmṛtādrākṣāvāsadārvīphalatrikam
arkaḥ śītaḥ kṣaudrayukto gaṇḍūṣānmukhapākanut

5.57

kṛṣṇajīrakakuṣṭhendrajavajārkasya sevanāt
tridinena vraṇakledadaurgandhyamupaśāmyati

5.58

nīlotpaladale klinnaṃ tridinaṃ madhukaṃ tataḥ
arko gaṇḍūṣato hanti lālāsrāvaṃ na saṃśayaḥ

5.59

sthāvareṇa viṣeṇārtaṃ madanārkeṇa vā jayet
śatapatryādikārkaistu recakaṃ tu samācaret

5.60

dadyācca madhusarpibhyāṃ maricārkaṃ tu sāmlakam
hemārkasādhitairarkairmardayecca virecayet

5.61

ādau saṃślehanaṃ kṛtvā tato lepaṃ samācaret
gomūtrapiṣṭaiḥ pañcāgaiḥ śirīṣasya punaḥ punaḥ

5.62

sūcīviṣavameścārthamarkaṃ dadyādvayorapi

5.63

pippalyo dhānyakaṃ māṃsī lodhramelā suvarcilā
sthūlailā maricaṃ bālaṃ nirviṣī svarṇagairikam

5.64

mālatyarkeṇa guṭikāṃ karṣamātraṃ tu bhakṣayet
garuḍacarkasya pānaṃ tu sarpāṇāṃ viṣanāṣanam

5.65

sūryāvartārkagandhastu vṛścikasya viṣaṃ haret
apāmārgajaṭārko vā dhattūrārkaḥ sadugdhakaḥ

5.66

aṅkolārko'tha vaṃśārkaḥ śvaviṣaghnaḥ pṛthak pṛthak
rajanīyugmapātaṅgaṃ mañjiṣṭhānāgakeśaram

5.67

gairikārkeṇa śītena lepo lūtāvināśanaḥ
biḍālamāṃsyarkalepo mūṣakānāṃ viṣāpahaḥ

5.68

tittājājīnāgarayorarkeṇa sahapeṣitam
śatapadyā haretsadyo dviṣamuṣṭibhavaṃ viṣam
pippalyādiviṣaṃ hanyācchuṇṭhacarkastatramarditaḥ

5.69

pradara roga ko dūra karanevālā arka
sitādugdhena saṃyuktaṃ māṣārkasya paladvayam
ghṛtadugdhāśinī nārī pradarātparimucyate

5.70

aśokavalkalārkaśca ghṛtaṃ dugdha ca śītalam
yathāvatprapibetprātā raktapradaranāśanam

5.71

dārvī rasāñjanaṃ vāsā kirātaścārkapuṣpakam
raktacandanabilvārkaḥ sakṣaudro'sṛgdaraṃ haret

5.72

somaroga nāśaka arka
kadalīnāṃ phalaṃ pakvaṃ dhātrīphalarasaṃ madhu
śarkarābhiḥ kṛtaṃ madyaṃ somarogavināśanam

5.73

bahuta mūtrasrāva rogapara arka
cakramardakamūlaṃ tu sampiṣṭaṃ taṇḍulāmbunā
prabhātasamaye pītastadarko bahumūtrajit

5.74

striyoṃ ke ṛtu prāptipara arka
jyotiṣmatīghanārājīvacāśanabhavo'rkakaḥ
śītalaḥ payasā pīto nārīṇāṃ puṣpakārakaḥ

5.74-2

mālakāṃganī, nāgaramothā, rāī, vaca aura nīṃva ina sabakā banā arka
śītala pānī ke sātha piyā jāve to striyoṃ ke puṣpa (raja) utpanna hotā
hai

5.75

abhvagandhārbhavārkeṇa siddhaṃ dugdhaṃ ghṛtānvitam
ṛtusnātāṃganā prātaḥ pītvā garbhaṃ dadhāti hi

5.76

āranālaparipeṣitā tryahaṃ mājayā kusumatī ca
puṣpiṇī || yā purāṇaguḍamiṣṭasevinī sā dadhāti
nahi garbhamajñanā

5.77

navavārtārkinīkuṣṭhasaindhavāmaradārubhiḥ
sādhito'rkaḥ picuṃ yonau viplutāyāṃ tu dhārayet

5.78

vātalāṃ karkaśāṃ taptāṃ mattasparśāṃ tathaiva ca
kumbhairuṣṇairupacaredantarveśmani saṃvṛte

5.79

bilvaṃ śirīṣastulasīyugmapāṭhā ca rājikā

5.80

śvetadūrvā marubako bhārṅgī kahlārabhūstṛṇam
śvetavarvarikākṛṣṇavarvarīkāsamardakaḥ

5.81

mahānimbaḥ kaṭphalaṃ ca nirguṇḍacaścārikaśallakī
udumbarībhāravāho viḍaṅgaṃ kākamācikā

5.82

balā elāmasāṃsāstu dadyānmūtrāṣṭakaṃ tryaham
gojāvimahiṣoṣṭrāṇāṃ kharāśvakariṇāṃ tathā

5.83

niṣkāsayettataścārkaṃ śānbhavaṃ kavacaṃ japan
pariveṣaprayoktavyaṃ skandāpasmāraśāntaye

5.84

ukta arka ke lene kā pramāṇa
jātamātrasya bālasya vallamarkaṃ pradāpayet
tajjananyāḥ palaṃ deyamajāderdviguṇādikam

5.85

bālakoṃ ke atīsāra ādi rogoṃ para arka
ghanakṛṣṇāruṇāśrṛṃgījāto'rkaḥ kṣaudrasaṃyutaḥ
śiśorvarātisāraghnaḥ kāsaśvāsavamīn haret

5.86

viḍaṃgānyajamodā ca pippalī taṃḍulāni ca
eṣāmarkaḥ sukhoṣṇastu bālasyātisārajit

5.87

bālakoṃ ke saba rogoṃpara arka
rajanī saralo dāru bṛhatī gajapippalī
pṛṣṭhaparṇī śatāhvā ca jāto'rko madhusarpiṣā

5.88

dīpanī grāhiṇī hanti mahārtiṃ ca sakāmalān
jvarātīsārapāṇḍughnī bālānāṃ sarvaroganut

5.89

bālakoṃ kā mūtra ruka jāne para arka
kaṇoṣaṇasitākṣau drasūkṣmailāsaindhavaiḥ kṛtaḥ
sūtragrahe prayoktavyaḥ śiśūnāmarkamuttamam

5.90

vājīkaraṇaprayoga
svarṇamākṣikalohe ca pāradaśca śilājatu
pathyā viḍaṅgadhattūrairvijayā jātipatrikā

5.91

abhvagandhā gokṣurāṇāmarkairbhāvyaṃ pṛthak pṛthak
saptavaraṃ tu vallaikaṃ madhvājyābhyāṃ lihettataḥ

5.92

gavāṃ virūḍhavatsānāṃ siddhaṃ payasi pāyasam
godhūmacūrṇaṃ ca sitā śītaṃ madhughṛtānvitam

5.93

bhuktvā hṛṣyati jīrṇo'pi daśadārān vrajatyapi
brahmacaryaṃ prakartavyamekaviṃśadināvadhi

5.94

aparṇābījasaṃyuktamugrabījaṃ prakalpayet
tulyamunmattabījaṃ ca tadarkeṇaiva bhāvitam

5.95

satailaṃ bhāvitaṃ paścādasya vallayugaṃ naraḥ
saṃmitaṃ bhakṣayan kāmādramaṇīṃ ramayate dhruvam

5.96

kare||94-95
svacchavallaṃ babūlasya śisvīrasavibhāvitam
sāyaṃ vedāṃgulaṃ dugdhe kṣālyaṃ dugdhe pibettataḥ

5.97

vīryastambho bhavellepādyonirgāḍhā prajāpate
babūlyarkaṃ salavaṇaṃ pītvā tadvegarodhanāt

5.98

ketakyarkeṇa bahuśo gandhapāṣāṇadhūpito daśadhā
tadyuktaliṅgabhogādyonau liṅge sugandhiḥ syāt

Linked texts (8)