Arkaprakasha 8
Arkaprakāśa 8
- Language
- Sanskrit
8.1
daśamaṃ śatakam
rāvaṇa uvāca
sone ke lakṣaṇa
dāhe raktaṃ sitaṃ chede niṣeke kuṃkumaprabham
tārasulvojjhitaṃ snigdhaṃ komalaṃ guru hema yat
8.2
dhātuoṃ kā māraṇa śodhana
patrāṇi saptadhā kṛtvā vahnau tāni pratāpayet
veṣṭanaistaiḥ samāveṣṭaca tailavarge vinikṣipet
8.3
pṛthak pṛthak ca daśadhā takravarge tathaiva ca
dhānyakvāthe mūtravarge madyavarge kaṭūdbhave
8.4
amlavarge puṣpavarge raktavarge phalodbhave
kṣīravarge hyarkavargenirvāpyāste samaṃtataḥ
8.5
kṛtrimā dhātusammiśrā ye ca no kāryasādhakāḥ
jāyante dagdhadoṣāstu dhātavo gāṅgavārivat
8.6
gairikaṃ svarjikakṣāro biḍaloṇaṃ ca bhāsvaram
navasādarakaḥ kanyāguñjāsvarṇādiveṣṭitas
8.7
dadyātpatrāṇi dhānyāsbūnyatha tāni samuddharet
gomūtrake'thavā tāni datvā vāri trikaṃ trikam
8.8
pātreṣu sarvadhātūnāṃ datvā tattulyakajjalīm
datvānalāntare tāni vālukāyantrake pacet
8.9
pṛthak pṛthak sūryadaṇḍairvāhnibhirdīptikādībhiḥ
śuddhīkṛtya punastāśca yathecchaṃ puṭataḥ pacet
8.10
yogena matsyapītāyāḥ svarṇaṃ tatkāladāhahat
bhar̤gayogācca tadvṛṣyaṃ dugdhayogādbalapradam
8.11
punarnavāyuge netryaṃ ghṛtayogādrasāyanam
smṛtyādikṛdvacāyogātkāntikṛtkuṃkumena ca
8.12
payasā rājayakṣmāṇaṃ nirviṣyā ca viṣaṃ haret
śuṇṭhī lavaṅgamaricaistridoṣonmādahṛtparaḥ
8.13
asamyaḍmāritaṃ svarṇaṃ balavīryaṃ ca nāśayet
karoti rogān mṛtyuṃ ca tasmātkuryātprayatnataḥ
8.14
cāṃdī ke guṇa
guru snigdhaṃ mṛdu śvetaṃ dāhacchede ghanakṣamam
varṇāḍhyaṃ candravatsvacchaṃ tāraṃ navaguṇaṃ śubham
8.15
sitayā hanti dāhādyaṃ vātapittaṃ phalatrikāt
trisugandhaiḥ pramehādi rajataṃ hantyasaṃśayam
8.16
viṭbaṃdhanaṃ ca vīryaṃ ca vṛṣyaṃ sakṣayajitparam
kṛśatvaṃ rogasaṅghātaṃ kurute tadaśodhitam
8.17
japākusumasaṃkāśaṃ snigdhaṃ mṛdughanakṣamam
lohanāgojjhitaṃ tāmraṃ māraṇāya praśasyate
8.18
dugdhasannāhakhaṇḍairyastāmraṃ raktidvayonmitam
pibettasya virekena prāptānte niryayurgadāḥ
8.19
kuṣṭhakāsaśvāsapittaharaśleṣmo darāmayān
jvarāmlapittarapāṇḍvarśaḥśūlaśothakṛmīnapi
8.20
evaṃ doṣāḥ smṛtāstāmre tvasamyaṅmārite sati
dāhaḥ svedo rucirmūrcchotkledo reko vamirbhramaḥ
8.21
vaṃga (rāṃge) ke guṇa
śīghradrāvi saśabdaṃ vā sphuṭanaṃ candrasannibham
candrakāmalahīnaṃ yadgālitaṃ vaṅgamuttamam
8.22
sarvamehān sitādugdhaiḥ satālaṃ yacca māritam
hantyaṣṭādaśa kuṣṭhāni rajanīkvāthasaṃyutam
8.23
aśuddhavaṅgaṃ kurute śūlaṃ gulmatvacāṃghrijam
vātaśothapramehaṃ ca pāṇḍurogaṃ bhagandaram
8.24
jasta ke guṇa
jasadaṃ darpaṇābhāsaṃ ghanacchāyaṃ sitaprabham
niṣeke yadrajatavadghāhe chede ca tālavat
8.25
purāṇagoghṛtairnetryaṃ tāmbūlena pramehajit
agnimanthenāgnikārī trisugandhaistridoṣajit
8.26
aśuddhajasadaṃ kuryādraktapittaṃ ca śītalām
mandānalatvamādhikyaṃ dhātunāśaṃ jvarādi ca
8.27
śīśe ke guṇa
vikīrṇaṃ dṛśyate śvetaṃ gālitaṃ gaganopamam
dṛśyate nāgavattatra sannāgaṃ śamivatkuṣe
8.28
nāgastu nāgaśatattulyabalaṃ dadāti
vyādhiṃ ca nāśayati jīvanamātanoti
vahniṃ pradīpayati kāmabalaṃ karoti
mṛtyuṃ ca nāśayati santatasevitaḥ saḥ
8.29
maṃdāgnimāmaśūlaṃ ca piṃgamehādirugvajam
aśuddhanāgaḥ kurute prāṇānapi nihaṃti ca
8.30
lohasāra māraṇa śodhana
dugdhe'gnau śikharākārāṇyaṃgārāslena lepite
lohe syuḥ patrasūkṣmāṇi tatsāramabhidhīyate
8.31
śuddhalohabhavaṃ cūrṇaṃ pātālagaruḍīrasaiḥ
tripuṭe ca kumāryā'pi triṣaṭ vai māccikārasaiḥ
8.32
sadvādaśāṃśaṃ daradaṃ yaṃtre kṣiptvā punaḥ puṭet
tripuṭaṃ triphalābhiśca dāḍimasya tvacaikakam
8.33
urūbuknāgnipatreṇa nirguṇḍītoyamuttaraiḥ
evaṃ saptapuṭairlohaṃ mṛtaṃ vāritaraṃ bhavet
8.34
śuṇṭhī vāte sitā pitte kaphe kṛṣṇā trijātakam
sandhiroge varā pāṇḍau proktaṃ lohānupānakam
8.35
tvakṣu kaṇṭhe ca hṛdrogaśūlahallāsamaraśmarīn
nānārogānprakurute cūrṇalohamaśodhitam
8.36
upadhātu māraṇa śodhana
pādāṃśasaindhavaṃ datvā copadhātūn vimardayet
daśadhā cāmlavargeṇa kaṭāhe lohasambhave
8.37
gharṣayellohadaṇḍena pratyekaṃ ca muhūrtakam
yathāsinduravarṇatvaṃ dhātūnāṃ samprajāyate
8.38
dūsarī vidhi
athavā doṣaśāntyarthaṃ trikuṭārkavarārkaje
vibhāvayeddvādaśadhā tatastān puṭataḥ pacet
8.39
kapotautvorviṣṭhayā vā liptvā tāni viniḥkṣipet
ajāmūtre'tha taptāṃstānkvāthe kaulatthije tathā
8.40
madhunā'bhyajya tailena mardayitvā pṛthak pṛthak
ṭaṅkaṇaṃ daśamāṃśena dattvā kukkuṭaje puṭe
8.41
dattvā vahniṃ dṛḍhataraṃ upadhātūnsudhīḥ pacet
abhāve mukhyadhātūnāṃ prayojyā upadhātavaḥ
na kurvanti guṇāṃste'pi prāyaḥkutsitaśodhitāḥ
8.42
kurvaṃti doṣānbhoktāraṃ sidūraṃ yadi bhakṣayet
aśuddhaṃ vā'tha śuddhaṃ vā vinā saṃtragurūktitaḥ
8.43
vinā tasya bhavecchīghraṃ svarabhaṃgo smṛtistathā
rākṣasīmastake lagnaṃ dṛṣṭvā śapto hanumatā
8.44
ādivārāhakalpe tu kṛtā tasya ca niṣkṛtiḥ
tenaiva vānareṃdreṇa śrṛṇu maṃtraṃ yathoditam
8.45
tārāsiṃdūrapāceti sisthāne samprayojayet
siṃdūraṃ halakādeva cālayeti padaṃ vadet
8.46
rī tu proktā khalabhalī jītayā kalavalīti ca
maṃtraḥ śābaramaṃtrāṇāṃ śikhāmaṇirayaṃ smṛtaḥ
8.47
siṃdūravidhāna
guruto vā maheśāḍhacāt gṛhītvā maṃtramuttamm
puraścaryāsahasraṃ tu taddaśāṃśaṃ tu homayet
8.48
siṃdūraṃ tailavaṭakaiḥ pūjayetkaravīrakaiḥ
dūrvābhirmārjanaṃ kāryaṃ sakṣīrabrahmabhojanam
8.49
tataḥ siddho bhavenmaṃtraḥ śabarāsurabhāṣitaḥ
anenāmaṃtrya siṃdūraṃ ṣaṇmāsaṃ yastu bhakṣayet
8.50
vimuktaḥ krodhalobhābhyāṃ tathā tṛṣṇājayānvitaḥ
yatto yo niyamaiḥ śamyādibhiścāpi jiteṃdriyaḥ
8.51
brahmacaryaratastasya biṃdurūrdhvaṃ prajāyate
mahārātrau tu yo nagno japangṛhṇāti mantrakas
8.52
kriyate yena sudhiyā japatā saṃtramuttass
vānarāṇāṃ ca saptānāṃ prasaraṃ tilakāhvayas
8.53
mohayetsakalaṃ viśvaṃ raṇe jayati niścitas
lalāṭe tilako yāvattāvadīśaḥ sa eva hi
8.54
unmattavijayārkaṃ vā kāñjike sūtadhāvane
hālāhalena tulyena daradotthaṃ vimardayet
8.55
naṣṭapiṣṭaṃ tu tadgatvā bhāvayetpadminīdalaiḥ
godhūmarāśau saṃsthāpya māsamekaṃ tataḥ punaḥ
8.56
niṣkāsya kṣālayitvā tu ahiphenena mardayet
kuryācca pūrvavatpaścānnavasāreṇa mardayet
8.57
kamalasya rasenādi kṛṣṇonmattarasena ca
hiṅgunā gandhapāṣāṇasatvenātha vimardya ca
8.58
ṣaṇmāse tarataḥ sthāpyaḥ sūraṇasthodare rasaḥ
evaṃ varṣeṇa siddhaḥ syādrasarāṭ ca svayaṃ matam
8.59
dṛśyate cūrṇasaṃkāśo jīvanākhyo rasottamaḥ
evaṃ guñjā dviguñjā vā dṛṣṭvā doṣabalābalam
8.60
dṛṣṭvauṣadhaguṇaṃ deyastena so'rkarasottamaḥ
deyo guṇo na cecceto taṃ brahmā'pi na jīvayet
8.61
daradaśiṃgarapha śodhana
caṇakābhāni khaṇḍāni daradasya tu kārayet
tāmraje vāyase pātre sthāpyastāni dhameddṛḍhas
8.62
jātāyāmuṣṇatāyāṃ tu taddravyeṇa ca secayet
dravyatulyaṃ dravadravyaseṣā syādvahnibhāvanā
8.63
meṣīkṣīreṇa daśadhā daśadhā kṣīrajārkakaiḥ
dīptivargeṇa daśadhā virekyarke ca pañcadhā
8.64
pañcadhā dugdhavargeṇa antarāslasya bhāvanā
ayaṃ śatārkadarado nānārogavināśakaḥ
kṣudhodbodhakarī nityaṃ yogavāhī nigadyate
8.65
gandhakaśodhana
gaṃdhakaṃ bhūmilavaṇaṃ samamekatra cūrṇayet
aprakāśamasūryāstatoyaṃ khalve vinikṣipet
8.66
niṣkāsya tajjalaṃ prātaḥ samasamślena mardayet
punardatvā jalaṃ kṣiptvā śatavāraṃ samācaret
8.67
jāyate gandhako divyaśceto gandhavivarjitaḥ
śatadho bhāvayettaṃ tu kadalīdaṇḍajairjalaiḥ
8.68
dīpto na jāyate vahnistatsaṃyogātkadācana
sugandhārkeṇa bhāvyo'sau navavāraṃ prayatnataḥ
8.69
ko vā tasya guṇānvaktuṃ bhuvi śakto hi mānavaḥ
haṃti kuṣṭhādikānrogān pāmādīnāṃ tu kā kathā
8.70
abhrakamāraṇa
yadabhrakaṃ gajapuṭe gaṇaiḥ puṭīkṛtam
sahasrābhraṃ tadākhyātaṃ vayasaṃsthāpanaṃ param
8.71
paraṃ guṇāvahaṃ hyetadvayovṛddhikaraṃ matam
8.72
hai||70-71
haritāleṃ dvidhā prokte godantaḥ sarvato'dhikaḥ
tadabhāve tu patrākhyastasya patrāṇi kārayet
8.73
yāmaṃ yāmaṃ tu tatsvedyaṃ dravyeṣu navasu kramāt
tilataile varākvāthe cūrṇatoye kulatthaje
8.74
kāñjike kadalītoye dugdhe kūṣmāṇḍajadrave
ajādugdhena tattālaṃ saṃśuddhaṃ doṣavarjitam
8.75
aśītikarṣaṃ ciścāyā grāhyaṃ bhasma suśodhitam
triṃśatkarṣaṃ haṇḍikāyāṃ dṛḍhāyāṃ tanniveśayet
8.76
āstīrya tālapatrāṇi karṣadvayamitāni ca
triṃśatkarṣaṃ punarbhasma sthāpayettālakopari
8.77
saṃpūjya bhairavādīṃśca haṃḍīṃ cullyāṃ niveśayet
yāmaṃ yāmaṃ kramādagniṃ saṃkuryātpaścayāmakam
8.78
paśyettadaikacittastu kutra dhūmo'sya gacchati
gacchaṃtaṃ dhūmamālokya bhasmanā cāvarodhayet
8.79
evaṃ tu pañcabhiryāmaistattālaṃ tu mṛtaṃ bhavet
bhasmoparisthaṃ yuktyā ca gṛhṇīyādravisannidhau
8.80
tasmiṃstattāle vicūrṇāni patrāṇyanyāni nikṣipet
puṭaṃ dadyātpūrvavacca evaṃ vā'rkadināvadhi
8.81
tattālaṃ jāyate divyaṃ sarvaroganikṛntanam
raktikāyāḥ sapta mātrā tālakasya susammitiḥ
8.82
śuddha hue haratāla kā anupāna
upodakyatha vakṣye'haṃ tālakasyānupānakam
haratāleṃ tu saṃsiddhe hariṇā kiṃ prayojanam
8.83
sarvaraktavikāreṣu deyamāstraharidrayā
suhālāhalajīrābhyāmapasmāravināśanam
8.84
samudraphalayogena jalodaravināśanam
devadālīrasairyukto bhagandaraharaḥ smṛtaḥ
8.85
mainaśila kā māraṇa śodhana
pacetryahamajāmūtre dolāyaṃtre sanaḥśilām
bhāvayetsaptadhā pittairajāyāḥ sa viśuddhacati
8.86
ghṛtānupānato vraṇaṃ varānupānato malam
vasānupānataḥ kaphaṃ harenmanaḥ śilā hyalam
8.87
khapariyāśodhana
dolāyaṃtreṇa saptāhaṃ sūtravarge rasaṃ pacet
tacchuddhaṃ netrarogāṇāṃ nāśakaṃ varayā saha
8.88
uparasaśodhana
trikṣāre lavaṇe deyasamlavarge tridhā pacet
evaṃ tūparasāḥ śuddhā jāyante doṣavarjitāḥ
8.89
rasābhāve pradātavyāstasyaivoparasā rase
sevato bahukālaṃ sa sarvataḥ kurute guṇam
8.90
ratnaśodhana
hiṅgusaindhavasaṃyukte kṣipetkvāthe kulitthaje
ratnānāṃ saptasaptānāṃ bhavedbhūsma trisaptadhā
8.91
śreṣṭhaṃ vajraṃ tato hīnaguṇamanyonyamīritam
sevitaṃ sarvarogaghnaṃ balapuṣṭivivarddhanam
8.92
viṣaśodhana
gomūtre tridinaṃ sthāpyaṃ viṣaṃ tena viśuddhyati
raktasarṣapatailākte tathā dhāryaṃ ca vāsasi
8.93
pañcagavyeṣu śuddhāni deyānyupaviṣāṇi ca
viṣābhāve prayogeṣu yojyāstatkāryakāriṇaḥ
8.94
upaviṣaśodhana
paścagavyeṣu śuddhāni deyānyupaviṣāṇi ca
viṣābhāve prayogeṣu yojyopaviṣakāryakṛt
8.95
jaipāla (jamālagoṭā) śodhana
na viṣaṃ viṣamityāhurjaipālo viṣasucyate
śodhito'yaṃ virekeṣu camatkṛtikaraḥ paraḥ
8.96
paścagavyeṣu saṃśodhya dūrīkuryācca jihvikām
tato'mlavarge daśadhā kṣāravarge tridhā punaḥ
8.97
kumārikādrave bhasma jale caivaṃ viśodhayet
evaṃ śuddhastu jaipālo vāṃtidāhavivarjitaḥ
8.98
mandodari tavākhyātaṃ yanmayā śivataḥ śrutam
etajjñātvā tu garbhiṇyā tvayā yatnaṃ vidhīyatām
8.99
evamuktvā tu bhaiṣajyarahasyaṃ sa daśānanaḥ
sāyaṃsandhyāvidhiṃ kartumutthito maṃdiraṃ yayau
8.100
suyogyaṃ nijagehasya sukhakāryaṃ kuru priye
ahaṃ sandhyāvidhānārthaṃ tvatha yāmi nadītaṭam
8.10-2
iti śrīrāvaṇakṛtārkaprakāśe daśamaṃ śatakaṃ samāptam
Linked texts (10)
- Arkaprakāśa (Laṅkeśvara Rāvaṇa) — Laṅkeśvara Rāvaṇa, Sanskrit
- Arkacikitsā (Laṅkeśvara Rāvaṇa) — Laṅkeśvara Rāvaṇa, Sanskrit
- Arkaprakāśa (Rāvaṇapaṇḍita) — Rāvaṇapaṇḍita 1600, Sanskrit
- Rasendrapurāṇa — Rāmaprasāda, Sanskrit
- Āyurvedaprakāśa — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- Anupānadarpaṇa — Jñānasarāmaśarman, Sanskrit
- Pāradasaṃhitā (Bābū Nirañjanadāsa) — Bābū Nirañjanadāsa, Sanskrit
- Bṛhadyogataraṅgiṇī — Trimalla 1575, Sanskrit
- Yogataraṅgiṇī (Trimalla) — Trimalla, Sanskrit
- Vaidyakaśabdasindhu (Umeśacandragupta) — Umeśacandragupta, Sanskrit