Bhaishajyaratnavali 8

Bhaiṣajyaratnāvalī (ed. Rājeśvaradatta Śāstrī) 8

Language: Sanskrit

8.110 — 1 part

8.1

jvarātisāralakṣaṇampittajvare pittabhavo'tisārastathā'tisāre yadi vā jvaraḥ syāt
doṣasya dūṣyasya samānabhāvājjvarātisāraḥ kathito bhiṣagbhiḥ

8.2

jvarātisārayormilitacikitsāniṣedhaḥjvarātisārayoścaktaṃ bheṣajaṃ yat pṛthak pṛthak
na tanmilitayoḥ kāryamanyo'nyaṃ varddhayedyataḥ

8.3

prāyo jvaraharaṃ bhedi stambhanaṃ tvatisāranut
ato'nyonyaviruddhatvād varddhanaṃ tatparasparam

8.4

jvarātisāriṇāmādau kuryāllaṅghanapācane
prāyastāvāmasamvandhaṃ vinā na bhavato yataḥ

8.5

jvarātisāre peyādikramaḥ syāllaṅghite hitaḥ'
jvarātisārī peyāṃ vā pibetsāmlāṃ śṛtāṃ naraḥ
pṛśniparṇībalā bilvanāgarotpaladhānyakaiḥ

8.7

pibetpicchāvibandhaghnaṃ śūladoṣāmapācanam
saraktaṃ hantyatīsāraṃ sajvaraṃ vā'tha vijvaram

8.8

pāṭhā'mṛtā parpaṃṭamustaviśvākirātatiktendrayavān vipācya
piban hariṣyatyacireṇa sarvāñjvarātisārānapi durnivārān

8.6-2

nāgarātiviṣāmustāmṛtābhūnimbavatsakaiḥ
sarvajvaraharaḥ kvāthaḥ sarvotīsāranāśanaḥ

8.10

uśīraṃ bālakaṃ mustaṃ dhanyākaṃ viśvabheṣajam
samaṅgā dhātakī lodhraṃ bilvaṃ dīpanapācanam

8.11

hantyarocakapicchāsravibandhaṃ sātivedanam
saśoṇitamatīsāraṃ sajvaraṃ vā'tha vijvaram

8.12

daśamūlīkaṣāyeṇa viśvamakṣasamaṃ pibet
jvare caivātisāre ca saśothe grahaṇīgade

8.13

guḍūcyativiṣādhānyaśuṇṭhībilvābdabālakaiḥ
pāṭhābhūnimbakuṭajacandanośīrapadmakaiḥ

8.14

kaṣāyaḥ śītalaḥ peyo jvarātīsāraśāntaye
hṛllāsārocakacchardapipāsādāhaśāntikṛt

8.15

pañcamūlībalā bilvaguḍūcīmustanāgaraiḥ
pāṭhābhūnimbahrīberakuṭajatvakphalaiḥ śṛtam

8.16

hanti sarvānatīsārāñja jvaraṃ doṣaṃ vamiṃ tathā
saśūlopadravaṃ kāsaṃ śvāsaṃ hanyātsudāruṇam

8.17

pañcamūlī tu sāmānyā yojyā paitte kanīyasī
mahatī pañcamūlī tu vātaśleṣmātura hita

8.18

pañcamūlīśṛṅgaberaśṛṅgāṭaṃ kaṅkaṭaṃ ghanam
jambūdāḍimapatrañca balā bālaṃ guḍūcikā

8.16-2

pāṭhā bilvaṃ samaṅgā ca kuṭajatvak phalaṃ tathā
dhānyakaṃ dhātakī kvāthaṃ viṣājīrakasaṃyutam

8.20

pibejjavarātisāre ca sarakte vā'pyaraktake
api yogaśataistyakte cāsādhye sarvarūpake

8.21

dhānyākaṃ viśvasaṃyuktamāmaghnaṃ vahnidīpanam
vātaśleṣmajvaraharaṃ śūlātīsāranāśanam

8.22

kaliṅgātiviṣāśuṇṭhīkirātāmbuyavāsakam
jvarātīsārasantāpaṃ nāśayedavikalpataḥ

8.23

ghanajalapāṭhā'tiviṣā-pathyotpaladhānyarohiṇīviśvaiḥ
sendrayavaiḥ kṛtamambhaḥ sātīsāraṃ jvaraṃ jayati

8.24

dhānyanāgarabilvābdabālakaiḥ sādhitaṃ jalam
āmaśūlaharaṃ grāhyaṃ dīpanaṃ pācanaṃ param

8.25

bilvabālakabhūnimbaguḍūcīmustavatsakaiḥ
kaṣāyaḥ pācanaḥ śothasarvātīsāranāśanaḥ

8.26

kuṭajo nāgaraṃ mustamamṛtā'tiviṣā tathā
ebhiḥ kṛtaṃ pibet kvāthaṃ jvarātīsāranāśanam

8.27

kirātābdā mṛtā viśvacandanodīcyavatsakaiḥ
śoṣātīsāraśamanaṃ viśeṣājjvaranāśanam

8.28

viḍaṅgātiviṣā musta pāṭhādārukaliṅgakam
maricena samāyuktaṃ śothātīsāranāśanam

8.26-2

śuṇṭhībālakamustakabilvaṃ pāṭhā viṣā ca dhānyāni
pānaṃ tvarucicchardijvarātisāraṃ vināśayati

vatsakādikvāthaḥvatsakañca suradārurohiṇī dhānyabilvamagadhātrikaṇṭakam
nimbabījaga japipyalīyutī kvāthako jvararujā'tisārahat
bhūnimbādikvāthaḥbhūnimbabilvasalilāmṛtā mustakavatsakaiḥ
kaṣāyaḥ pācanaḥ śothajvarātīsāranāśanaḥ

8.32

bilvapañcakkakvāthaḥśālaparṇī pṛśniparṇī balā bilvaṃ sadāḍimam
bilvapañcakamityetat kvāthaṃ kṛtvā pradāpayet
atīsāre jvare charthyā śasyate bilvapañcakam

8.33

jvarātisāre siddhayogadvayam^1vatsakasya phalaṃ dāru rohiṇī gajapippalī
śvadaṃṣṭrā pippalī dhānyaṃ bilvaṃ pāṭhā yamānikā

8.34

dvāvapyetau siddhayogau ślokārdhenābhibhāṣitau
jvarātīsāraśamanau viśeṣād dāhanāśanau

8.35

kaṇā''dikvāthaḥkaṇākarikaṇālājakkātho madhusitāyutaḥ
pīto jvarātisārasya tṛṣṇāmāśu vināśayed

8.36

utpalādyaṃ cūrṇamutpalaṃ dāḍimatvak ca padmakeśarameva ca
pibettu taṇḍulatoyena jvarātīsāraśāntaye

8.37

vyoṣādicūrṇamvyoṣaṃ vatsakabījañca nimbabhūnimbamārkavam
citrakaṃ rohiṇīṃ pāṭhāṃ dārvīmativiṣāṃ samām

8.38

ślakṣṇacūrṇīkṛtaṃ sarvaṃ tattulyā vatsakatvacaḥ
sarvamekatra saṃyojya pibettaṇḍulavāriṇā

8.36-2

sakṣaudraṃ vā lihedetat pācanaṃ grāhibheṣajam
tṛṣṇā'rucipraśamanaṃ jvarātīsāranāśanam

8.40

pramehaṃ grahaṇīdoṣaṃ gulmaṃ plīhānameva ca
kāmalāṃ pāṇḍurogañca kṣayañcāśu vināśayet

8.41

kaliṅgādiguṭikākaliṅganimbabilvāmrākapitthaṃ sarasāñjanam
lākṣāṃ haridre hīberaṃ kaṭphalaṃ śukanāsikām

8.42

lodhraṃ mocarasaṃ śaṅkha dhātakīṃ vaṭaśuṅgakam
piṣṭvā taṇḍulatoyena vaṭakānakṣasammitān

8.43

chāyāśuṣkān pibetkṣiptaṃ jvarātīsāraśāntaye
raktaprasādhanā hyete śūlātīsāranāśanāḥ

8.44

kuṭajāvalehaḥ (bṛhat)kuṭajatvak palaśataṃ jaladroṇe vipācayet
tena pādāvaśeṣeṇa śarkarāpalaviṃśatim

8.45

dattvā paktvā lehapāke cūrṇīnīmāni nikṣipet
pāṭhā samaṅgā bilvañca dhātakī mustakaṃ tathā

8.46

dāḍimātiviṣā lodhraṃ śālmalīveṣṭasarjakam
rasāñjanaṃ dhānyakañca uśīraṃ bālakaṃ tathā

8.47

pratyekameṣāṃ karṣārśa nikṣipetpākavidviṣakū
śīte ca madhunastatra kuḍavārddha viniikṣipet

8.48

sarvarūpamatīsāraṃ grahaṇīṃ sarvarūpiṇīm
raktasrutiṃ jvaraṃ śothaṃ vamimarśorudaṃ tṛṣām

8.46-2

amlapittaṃ tathā śūlamagnimāndyaṃ niyacchati
atīsāre grahaṇyāṃ ca prāyo dṛṣṭaphalastvayam

8.57

pakvāpakvamatīsāraṃ nānāvarṇaṃ savedanam

8.58

śothātisārasahitaṃ jvaramāśu vyapohati

8.50

kuṭajāvalehaḥ (tantrāntarokto bṛhat ) -
kuṭajatvak palaśataṃ jaladroṇe vipācayet
tena pādāvaśeṣeṇa śarkarāprasthakaṃ pacet

8.51

tato lehe ghanībhūte cūrṇānīmāni dāpayet
lavaṅgaṃ jīrakaṃ mustaṃ dhātakī bilvabālakam

8.52

elā pāṭhā tvacaṃ śṛṅgī jātīphalamadhūrikā
śakrākrātiviṣākṣāraṃ kākolī ca rasāñjanam

8.53

śālmalaṃ veṣṭakaṃ yaṣṭī samaṅgā raktacandanam
vaṭaśuṅgaṃ khādirañca tathā jambvāmrapallavam

8.54

eṣāmakṣamasaṃ cūrṇaṃ prakṣipetpākavidviṣaka
siddhe'vatārite śīte madhunaḥ kuḍavaṃ nyaset

8.55

khādyetkarṣamātrastu cānupānavidhiṃ śṛṇu
anupānaṃ pradātavyaṃ dadhimastu tvajāpayaḥ

8.56

campakakadalīmūlasvarasaṃ karṣamānataḥ
bhakṣayet prātarutthāya saṅgrahagrahaṇīṃ jayet

8.56-2

rogaṃ raktātisārañca cirakālasamudbhavam
gandheśābhraṃ pṛthagvedabhāgamanyañca bhāgikam
svarjiṭaṅkaṇayavakṣārāḥ pañcaiva lavaṇāni ca

8.60

varāvyoṣendrabījāni dvikṣīrāgniyamānikāḥ
sahiṅgu bījasārañca śatapuṣpā sucūrṇitā

8.61

siddhaḥ prāṇeśvaraḥ sūtaḥ prāṇināṃ prāṇadāyakaḥ
māṣaikaṃ bhakṣayedasya nāgavallīdalairyutam

8.62

uṣṇodakānupānañca dadyāttatra palatrayam
jvarātisāre'tisṛtau kevale vā jvare'pi ca

8.63

ghore tridoṣaje roge grahaṇyāmasṛgāmaye
vātaroge ca śūle ca śūle ca pariṇāmaje

8.64

kanakasundaro rasaḥhiṅgulaṃ maricaṃ gandhaṃ pippalī ṭaṅkaṇaṃ viṣam
kanakasya ca bījāni samāṃśaṃ vijayādravaiḥ

8.65

mardayedyāmamātrantu caṇamāṃtrā vaṭī kṛtā
bhakṣaṇād grahaṇīṃ hanti rasaḥ kanakasundaraḥ

8.66

agnimāndyaṃ jvaraṃ tīvramatisārañca nāśayet
pathyaṃ dadhyodanaṃ dadyād yadvā takraudanaṃ caret

8.67

kanakasundaro rasaḥ (bṛhat )śuddhasūtaṃ samaṃ gandhaṃ maricaṃ ṭaṅkaṇaṃ tathā
svarṇabījaṃ samaṃ mardya mārgodbhāvirdinārddhakam

8.68

sūtatulyaṃ mṛtañcābhraṃ rasaḥ kanakasundaraḥ
asya guñjādvayaṃ hanti pittātīsāramugrakam

8.66-2

gaganasundaro rasaḥṭaṅkaṇaṃ daradaṃ gandhamabhrakañca samaṃ samam
dugdhikāyā raseneva bhāvayecca dinatrayam

8.70

dviguñjaṃ madhunā deyaṃ śvetasarjasya vallakam
vividhaṃ nāśayedraktaṃ jvarātīsāramulbaṇam

8.71

pathyaṃ takraṃ payaśchāgamāmaśūlaṃ vināśayet
agnibṛddhikaro hyeṣa raso gaganasundaraḥ

8.74

kanakaprabhā vaṭīsuvarṇabījaṃ maricaṃ marālapādaṃ kaṇā ṭaṅkaṇakaṃ viṣañca
gandhaṃ jayā'dbhirdivasaṃvimarcaguñjāpramāṇāṃvaṭikāṃvidadhyāt
ghorātisāraṃ grahaṇījvara|gnimānyaṃ nihanyātkanakaprabheyam
dadhyodanaṃ pathyamanuṣṇavārimāṃsaṃ bhajettittirilāvakānām
mṛtasañjīvanī vaṭīmāgadhī vatsanābhañca tayostulyañca hiṅgulam
mṛtasañjīvanī khyātā jambīrarasamarditā

Linked texts (11)

Siddhayoga (Vṛndamādhava) — Vṛnda, Sanskrit
Cakradatta (Cikitsāsaṅgraha) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit
Rasaratnasamuccaya — Vāgbhaṭa (alchemist), Sanskrit
Hārītasaṃhitā — Hārīta, Sanskrit
Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā — Vāgbhaṭa, Sanskrit
Kāśyapasaṃhitā (Vṛddhajīvakīyatantra) — Mārīca Kaśyapa & Vātsya, Sanskrit
Rasendrasārasaṃgraha (Gopāla Kṛṣṇā) — Gopāla Kṛṣṇā, Sanskrit
Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) — Vaṅgasena, Sanskrit
Yogataraṅgiṇī (Trimalla) — Trimalla, Sanskrit
Jvaratimirabhāskara (Cāmuṇḍa Kāyastha) — Cāmuṇḍa Kāyastha 1598, Sanskrit
Vaidyakasāroddhāra — Brajanāthaśarman, Sanskrit

Bhaishajyaratnavali 8

Contents

Linked texts (11)