Hridayapriya 11
Hṛdayapriyā 11
- Language
- Sanskrit
Contents
- 11.179 — 1 part
11.130
spṛkkā dhyāmakapapyasradoṣaṃ vātakaphau hataḥ
uśīraṃ śītaḷaṃ tiktaṃ viśeṣāt pācanaṃ laghu
11.131
jvarātisāravamathuraktapittakṣatāpaham
bāḷakaṃ cāpyevamuktaṃ viśeṣāt kaphahāri ca
11.132
madhukaṃ raktapittaghnaṃ vraṇaśobhanaropaṇam
guru svādu himaṃ vṛṣyaṃ cakṣuṣyaṃ svaravarṇakṛt
11.133
atyantaśītalā māṃsī kaphaghnī viṣadāhajit
tagaraṃ dṛṣṭidoṣaghnaṃ śītaṃ bhūtaviṣāpaham
11.134
corakaśśiśiro rucyastridoṣaghno'sradoṣajit
aśvagandhā himā svādurvṛṣyā tiktarasānvitā
11.135
tridoṣaśamanī balyā kṣayakāsajvarāpahā
rāsnoṣṇā sakaṣāyā ca jvaravātakaphāpahā
11.136
vacā buddhipradā kaṇṭhyā paraṃ dīpanapācanī
āntraśūlapraśamanī kaphakuṣṭhātisārajit
11.137
viṣādvayaṃ pittakaphajvarātīsāranāśanam
kaṭukā kaphapittaghnī recanī jvaranāśanī
11.138
pītarohāṇikā śītā tīkṣṇā netravikārajit
nāgaraṃ dīpanaṃ vṛṣyaṃ grāhi hṛdyaṃ vibandhanut
11.139
rucyaṃ jayedvātakaphau tadvanna grāhi cārdrakam
kuṣṭhaṃ tridoṣajvarahṛd garaghnaṃ keśavardhanam
11.140
trivṛt kaṣāyamadhurā kaṭupākā viśodhanī
kaphapittapraśamanī vātalā gulmaśophanut
11.141
agragrāhyatitīkṣṇā syānmedaḥkāsakaphān jayet
kuṇḍalī vātapittaghnī kuṣṭhamehavraṇaghnut
11.142
lohinī vātajit kuṣṭhaśophanyacchaprasādanī
hāridraupippalī vātakaphaghnī dantarogajit
11.143
laśuno bhṛśatīkṣṇoṣṇaḥ kaṭupākarasassaraḥ
hṛdyaḥ keśyo gururvṛṣyaḥ snigdho dīpanapācanaḥ
11.144
kilāsakuṣṭhagulmārśomehakṛmikaphānilān
sahidhmāpīnasaśvāsakāsān hantyasrapittakṛt
11.145
palāṇḍustadguṇānnyūno naca pittāsrakopakṛt
kaphavātārśasāṃ pathyassvede'bhyavahṛtau tathā
11.146
kaṭutikte niśe kuṣṭhamehapittakaphāpahe
pralepājjayataḥ kaṇḍūṃ śophaṃ duṣṭavraṇaṃ viṣam
11.147
kaḷiṅgo madakṛddhātakaphotthānekarogajit
dhūmapatraṃ bhedi vātakaphakṛmyāsyarogajit
11.148
sugandhiṃ śyāmpapatrantu dīpanaṃ vātanāśanam
devadāru kaṭu snigdhaṃ vātaśleṣmaharaṃ laghu
11.149
garakāsaśiraḥkarṇadantarogān vināśayet
saraḷaṃ laghu tīkṣṇoṣṇaṃ kaphavātavināśanam
11.150
kaṭu tīkṣṇoṣṇamagaru snigdhaṃ vātakaphāpaham
kṛṣṇāgaru tridoṣaghnaṃ kuṣṭhaśvāsakṣayāpaham
11.151
candanaṃ śītalaṃ tiktaṃ raktapittaprasādanam
viṣāntardāhavīsarpaśramaghnañcakṣuṣo hitam
11.152
raktacandanamapyevaṃ viśeṣādraktaśuddhikṛt
mañjiṣṭhā tiktamadhurā śītā raktaprasādinī
11.153
pattaṃgo raktadoṣaghno mukharogavraṇapraṇut
pūtigandharvātakaphajvaragrahaśirortinut
11.154
kairātī kaphajit śvāsakṣatakāsajvarān jayet
sthauṇeyaṃ raktapittaghnaṃ sugandhiṃ kaphavātajit
11.155
lavaṅgaṃ śoṣahikkāghnaṃ rocanaṃ kaphavātajit
arimedo vātamedaḥkaphajāsyāmayāpahaḥ
11.156
arkavatsyatsadā kaṇḍūpāmākuṣṭhādināśinī
madhūkapuṣpaṃ pittaghnaṃ tṛṣṇājvaraharaṃ param
11.157
barkapuṣpaṃ sugandhāḍhyaṃ vātapittakaphān jayet
kāripuṣpaṃ śītarūkṣaṃ kaphamehaśirortinut
11.158
kaphaghnamasradoṣaghnaṃ kuṅkumaṃ vraṇaropaṇam
sūryāvartaharaṃ śreṣṭhaṃ gandhānāṃ vātanāśanam
11.159
phalinīnāgapuṃnāgajambūrdalasumāni hi
etāni pañca puṣpāṇi tridoṣaśamanāni tu
11.160
drākṣā phalottamā vṛṣyā cakṣuṣyā sṛṣṭamūtraviṭ
gurvī śītā hanti vātaraktapittamadātyayān
11.161
tadvadeva ca kharjūraṃ kṣatakṣayahitaṃ param
harītakī sarvarogān jayedvātakaphottarān
11.162
tadvadāmalakaṃ śītamamlaṃ pittakaphāpaham
ākṣaṃ keśyaṃ tadguṇaṃ ca triphalā taistridoṣajit
11.163
jātīphalaṃ kesaraṃ ca madakāryatisārajit
māṃśīphalamatīsāramukhaguhyavraṇāpaham
11.164
elaṃ hikṣmāmavātaghnaṃ dīpanaṃ mūtrakṛcchrajit
viḍaṅgaṃ kaṭu medodhnaṃ kṛmiśleṣmaprasekajit
11.165
arśo'tisāraśūlaghnaḥ kaṭurindrayavo'gnikṛt
tejovatī vātakaphagalājihvāmayāpahā
11.166
vākucī kṛmikuṣṭhaghnī tiktā kaphavināśinī
dhānyākaṃ svādupākaṃ ca śūlājīrṇavibandhanut
11.167
kaṭu jvaraharaṃ rucyaṃ tṛṣṇāghnaṃ kaphapittajit
kṣataibījantvatīsāragrahaṇīmaladoṣajit
11.168
kākolīyugaḷaṃ vātanāśanaṃ svādu bṛṃhaṇam
pittaprakopi tīkṣṇoṣṇaṃ rūkṣaṃ dīpanapācanam
11.169
rase pāke ca kaṭukaṃ kaphaghnaṃ maricaṃ laghu
svādupākyārdramaricaṃ nātitīkṣṇaṃ guru smṛtam
11.170
śūkoṣaṇaṃ tṛṣaṇavat kṛmiśatruviḍaṅgavat
sarṣapaṃ kaṭu tīkṣṇoṣṇaṃ kaphamārutakuṣṭhajit
11.171
tīkṣṇoṣṇaṃ kaṭupākaṃ ca rucyaṃ medhāgnivardhanam
jīrakāṇāṃ catuṣkaṃ ca gandhāḍhyaṃ kaphavātajit
11.172
kāḷānusāri vātaghnī piṭakārśo'tisārajit
śleṣmalā svādu śītārdrā gurvī snigdhā ca pippalī
11.173
sā śuṣkā viparītātaḥ snigdhā vṛṣyā rase kaṭuḥ
śūlaghno dīpyako rūkṣastiktakaṭuko laghuḥ
11.174
uṣṇaḥ kaphānilaharo dīpanaḥ kṛmināśanaḥ
ajājikā sugandhā ca guṇaiḥ pūrvavaducyate
11.175
keśajaṃ snehanaṃ vātapittakaṇḍūharaṃ himam
śatāhvā kaṭutiktā ca snigdhoṣṇā kaphavātajit
11.176
katakasya phalaṃ śītaṃ raktapittaprasādanam
srāvahṛddāhatṛṣṇāghnaṃ hitaṃ kṛcchrapramehayoḥ
11.177
bhallātakasya tvaṅmāṃsaṃ bṛṃhaṇaṃ svādu śītalam
tadasthyagnisamaṃ medhyaṃ kaphavātaharaṃ param
11.178
kolamajjā tu madhurastṛcchādiśvāsakāsajit
vortāmajjāpi tadvatsyāt snehano doṣanāśanaḥ
11.179
śītalā kaṭukā rūkṣā kaphaghnī gajapippalī
takkolaṃ śvāsakṛcchrārśoviṣadoṣatrayāpaham
11.179.p1
iti pañcamavargaḥ
Linked texts (4)
- Vāgbhaṭasaṃhitā — Vāgbhaṭa, Sanskrit
- Āyurvedamahodadhi (Annapānavidhi section) — Suṣeṇa 1622, Sanskrit
- Annapānavidhi — Suṣeṇa, Sanskrit
- Madanādinighaṇṭu — Candranandana, Sanskrit