Pramāṇa · Search · About · API

Hridayapriya 17: athāṣṭamo'dhyāyaḥ

Hṛdayapriyā 17

Language
Sanskrit

athāṣṭamo'dhyāyaḥ

17.1

śirontarādhidvau bāhū sakthinī ca samāsataḥ
ṣaḍaṅgamaṅgaṃ pratyaṅgaṃ tasyākṣikṣṛdayādikam

17.2

tvagjāyāssapta cādhārā raktasyādyaḥ kramāt pare
kaphāmapittapakvānāṃ vāyormūtrasya ca smṛtāḥ

17.3

garbhāśayo'ṣṭamastrīṇāṃ cāmapakvāśayāntare
koṣṭhāṅgāni sthitānyeṣu hṛdayaṃ kloma pupphusaḥ

17.4

yakṛtplīhoṇḍukaṃ vṛkkau nābhiḍimbāntravastayaḥ
srotāṃsi nāsikākarṇanetrapāyvāsyamehanam

17.5

stanau raktapathaśceti nārīṇāmadhikaṃ trayam
jīvitāyatanānyantaḥ srotāṃsyāhustrayodaśa

17.6

prāṇadhātumalāmbhonnavāhīnyatyāyatāni ca
yathā na duṣyantyahitāttāni rakṣet prayatnataḥ

17.7

atipravṛttissaṅgo vā sirāṇāṃ granthayo'pi vā
vimārgatto vā gamanaṃ srotasāṃ duṣṭilakṣaṇam

17.8

vyathe tu srotasāṃ mohaḥ kampādhmānavamijvarāḥ
pralāpahṛcchūlaviṇmūtrarodho maraṇameva vā

17.9

srotoviddhamato vaidyaḥ pratyākhyāya prasādhayet
uddhṛtya śalyaṃ yatnena sadyaḥkṣatavidhānataḥ

17.10

daśa mūlasirā hṛtsthāstāssarvāssarvato vapuḥ
rasātmakaṃ vahantyojastannibaddhaṃ hi ceṣṭitam

17.11

sthūlamūlāssusūkṣmāgrāḥ patrarekhāpratānavat
śākhārūpeṇa vapuṣi tāssyussaptaśatāni ca

17.12

dhamanyo nābhisambaddhā viṃśatiścaturuttarā
tābhiḥ parivṛtā nābhiścakranābhirivārakaiḥ

17.13

tābhiścordhvamadhastiryagdeho'yamanugṛhyate
daśa jīvitadhāmāni śiro rasanabandhanam

17.14

kaṇṭho'sraṃ hṛdayaṃ nābhirvastiḥ śukloborder-sī gudaḥ
sirā jāladharā nāma tisraścābhyantarāśritāḥ

17.15

dve dve vaṃkṣaṇayordve dve kaṭīkataruṇe tathā
ekaikāṃ pārśvagāṃ pārśvadvaye pṛṣṭhe tu vaṃśataḥ

17.16

dve dve tathordhvagāminyāvudare ca tathā punaḥ
romarājīmubhayato dve dve vatse caturdaśa

17.17

stanarohitatanmūlahṛdaye ca pṛthak dvayam
apastambhākhyayorekāṃ tathāpālāpayorapi

17.18

nīle kṛkāṭike manye vidhure cāṣṭamātṛkāḥ
ṣoḍaśaiva gaḷe hanvossire dve sandhivandhane

17.19

jihvādho rasabodhinyau dve dve vacanaśaktide
nāsāyāṃ gandhavedinyau dve caikāṃ tālusaṃśritām

17.20

nimeṣonmeṣakāriṇyau dve dve cāpāṅgasaṃśraye
dve ceti ṣaṇnayanayorlalāṭe sthapanīśritām

17.21

āvartamarmage dve ca catasraśca kacāntagāḥ
saptaivaṃ karṇayośca dve śabdage dve ca śaṅkhage

17.22

ekaikāṃ pṛthagutkṣepasīmantādhipatisthitām
mūrdhnyevamaṣṭau ca sirā na śastreṇa parāmṛśet

17.23

sirājālāvṛteṣvaṅgeṣvavedhyajñānasiddhaye
gaṇitāstatra vijñeyāḥ śṛṅgagrāhikayā guroḥ

17.24

avedhyā grathitā vakrāḥ saṅkīrṇāssandhiṃsaṃśritāḥ
tatra śyāvāruṇāssūkṣmāḥ pūrṇariktāḥ kṣaṇāt sirā

17.25

praspandinyaśca vātāsraṃ vahante pittaśoṇitam
sparśīṣṇāḥ śīghravāhinyo nīlapītāḥ kaphaṃ punaḥ

17.26

gauryaḥ snigdhāḥ sthirāśśītāḥ saṃsṛṣṭaṃ liṅgasaṅkare
ṣaṭ kūrcāḥ saptasīvyaścatasro māṃsarajjavaḥ

17.27

jālāni kaṇḍarāścāṅge pṛthak ṣoḍaśa nirdiśet
caturdaśāsthisaṅghātāḥ sīmantā dviguṇā nava

17.28

asthnāṃ śatāni ṣaṣṭyā ca trīṇi dantanakhaissaha
snāvānavaśatī pañca puṃsāṃ peśīśatāni ca

17.29

adhikā viṃśatiḥ strīṇāṃ yonistanapathāśrayāḥ
iti saṃkṣepataḥ proktāśśarīrāvayavāḥ pṛthak

17.30

vyāpārairathavākārairādhārādheyabhāvataḥ
saṃkhyābhirvā na śakyante saṃkhyātuṃ bahubhedataḥ

17.31

sthitā pakvāśayadvāri dhamanī vahnivardhinī
bhaktamārgaṃ nirudhyānnagrahaṇād grahaṇī matā

17.32

adho nayati pakvānnaṃ balavatyāmamanyathā
yattaijasaguṇādhikyāddravaṃ muktapācakam

17.33

pakvāmāśayamadhyasthaṃ pittaṃ tadvahnisaṃjñitam
śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca raso gandhaḥ kramād guṇāḥ

17.34

khānilāgnyambubhyāmekaguṇavṛddhyanvayāḥ pare
tatra khāt khāni dehe'smiñchrotraṃ śabdo viviktatā

17.35

vātāt sparśatagucchāsā vahnerdṛgrūpapaktayaḥ
āpyā jihvārasakledā ghrāṇagandhāsthi pārthivam

17.36

mṛdvatra mātṛjaṃ raktamajjamāṃsagudādikam
paitṛkaṃ tu sthiraṃ śukmadhamanthyasthikacādikam

17.37

ātmajaṃ cittamakṣāṇi nānāyoniṣu janma ca
sātmyajantvāyurārogyamanālasyaṃ prabhā balam

17.38

rasajaṃ vapuṣo janma vṛttirvṛddhiralolatā
sātvikaṃ śaucamāstikyaṃ śukladharmaratirmatiḥ

17.39

rājasaṃ bahubhāṣittvaṃ mānakuṅkunmatsarāḥ
tāmasaṃ bhayamajñānaṃ nidrā''lasyaṃ viṣāditā

17.40

saptottaraṃ marmaśataṃ teṣāmekādaśādiśet
pṛthak sakthnostathā bāhvostrīṇi koṣṭhe navorasi

17.41

pṛṣṭhe caturdaśordhvantu jatrostriṃśacca sapta ca
madhye pādatalasyāhurabhito madhyamāṅgulim

17.42

talahṛnnāma rujayā tatra viddhasya pañcatā
aṅguṣṭhāṅgulimadhyasthaṃ kṣipamākṣepamāraṇam

17.43

tasyordhvaṃ dvyaṃgule kūrcaṃ pādabhramaṇakampakṛt
gulphasandheradhaḥ kūrcaśiraśśopharujākaram

17.44

jaṅghācaraṇayossandhau gulpho rukstambhamāndyakṛt
jaṅghāntare tvindravastirmārayatyasṛjaḥ kṣayāt

17.45

jaṅghorvossaṅgame jānuḥ khañjatā tatra jīvataḥ
jānunastryaṅgulādūrdhvamāṇyūrustambhaśoṣakṛt

17.46

urvyūrumadhye tadvedhātsakthiśoṣo'srasaṃkṣayāt
ūrumūle lohitākṣaṃ hanti pakṣamasṛkkṣayāt

17.47

muṣkavaṃkṣaṇayormadhye viṭapaṃ ṣaṇḍatākaram
iti sakthnostathā bāhvormaṇibandho'tra gulphavat

17.48

kūrparaṃ jānuvatkaupyastayorviṭapavatpunaḥ
kakṣākṣamadhye kakṣyādhṛk kuṇitvaṃ tatra jāyate

17.49

sthūlāntrabaddhassadyoghno viḍvātavahano gudaḥ
mūtrāśayo dhanurvakro vastiralpāsramāṃsagaḥ

17.50

ekādhovadanaḥ kaṭyormadhye sadyo nihantyasūna
ṛte'śmarīvraṇādviddho vraṇo rohecca yatnataḥ

17.51

dehāmapakvasthānānāṃ madhye sarvasirāśrayaḥ
nābhisso'pi hi sadyoghno dvāramāmāśayasya tu

17.52

sattvādidhāma hṛdayaṃ stanoraḥkoṣṭhamadhyagam
stanarohitamūlākhye vyaṅgule stanayorvadet

17.53

ūrdhvādho'sṛkkaphāpūrṇakoṣṭho naśyettayoḥ kramāt
apastambhāvuraḥpārśve nāḍyāvānilavāhinī

17.54

raktena pūrṇakoṣṭho'tra śvāsāt kāsācca naśyati
pṛṣṭhavaṃśorasormadhye tayoreva ca pārśvayoḥ

17.55

adho'sakūṭayorvidyādapālāpākhyamarmaṇī
tayoḥ koṣṭhe'sṛjāpūrṇe naśyedyātena pūyatām

17.56

vaṃśasya pārśvayorūrdhvaṃ kaṭīkataruṇe sphijoḥ
tatra raktakṣayāt pāṇḍurhīnarūpo vinaśyati

17.57

pṛṣṭhavaṃśaṃ hyubhayato yau sandhau kaṭipārśvayoḥ
jaghanasya bahirbhāge marmaṇī tau kukundarau

17.58

ceṣṭāhāniradhaḥkāye sparśājñānaṃ ca tadvadhāt
pārśvau nitambau madhyasthau kaṭīkataruṇopari

17.59

āśayācchādanau tau tu nitambau taruṇāsthigau
adhaśśarīre śopho'tra daurbalyaṃ maraṇaṃ tataḥ

17.60

pārśvāntaranibaddhau ca madhye jaghanapārśvayoḥ
tiryagūrdhvaṃ ca nirdiṣṭau pārśvasandhī tayorvyadhāt

17.61

raktapūritakoṣṭhasya śarīrāntarasambhavaḥ
stanamūlājjarve bhāge pṛṣṭhavaṃśāśrite sire

17.62

bṛhatyau tatra viddhasya maraṇaṃ raktasaṃkṣayāt
bāhumūlābhisaṃbaddhe pṛṣṭhavaṃśasya pārśvayoḥ

17.63

aṃsayoḥ phalake bāhusvāpaśoṣau tayorvyadhāt
grīvāmubhayataḥ snāvnī grīvābāhūśiro'ntare

17.64

skandhāṃsapīṭhabandhārthāvaṃsau bāhukriyāharau
kaṇṭhanāḷīmubhayatassirā hanusamāśritāḥ

17.65

catasrastāsu nīle dve manye dve marmaṇī smṛte
svarapraṇāśavaikṛtyarasajñānāni tadvyadhāt

17.66

kaṇṭhanāḍīmubhayato jihvānāsāśritāḥ sirāḥ
pṛthak catasrastāssadyo ghnantyasṛnmātṛkāhvayāḥ

17.67

kṛkāṭike śirogrīvāsandhī tatra calaṃ śiraḥ
adhastāt karṇayornimne vidhure śrutihāriṇī

17.68

phaṇāvubhayato ghrāṇamārgaṃ śrotrapathānugau
antargaḷasthitau vedhād gandhavijñā̱nahāriṇau

17.69

netrayorbāhyato'pāṅgau bhruvoḥ pucchāntayoradhaḥ
tathopari bhruvornimnāvāvartāvāndhyameṣu tu

17.70

hanukarṇalalāṭānte śaṅkhau sadyovināśinau
keśānte śaṅkhayorūrdhvamutkṣepau sthapanī punaḥ

17.71

bhruvormadhye trayo'pyatra śalye jīvedamuddhṛte
svayaṃ vā patite pākāt sadyo naśyati tūddhṛte

17.72

jihvādvināsikāśrotravacatuṣṭayasaṅgame
tālunyāsyāni catvāri srotasāṃ teṣu marmasu

17.73

viddheṣvaśṛṅgāṭakākhyeṣu sadyastyajati jīvitam
kapālasandhayaḥ pañca sīmantāstiryagūrdhvagāḥ

17.74

bhramonmādamanonāśātteṣu viddheṣu naśyati
āntaro mastakasyordhvaṃ sirāsandhisamāgamāḥ

17.75

romāvarto'dhipo nāma marma sadyo nihantyasūna
prasiddhānyevamuktāni sāmānyena tu lakṣayet

17.76

viṣamaṃ spandanaṃ yatra pīḍite ruk ca marma tat
teṣāṃ viṭapakakṣyādhṛgurvyaḥ kūrcaśirāṃsi ca

17.77

dvādaśāṅgulamānāni vyaṅgule maṇivandhane
gulphau ca stanamūle ca tryaṅgulaṃ jānu kūrparam

17.78

apānavastihṛnnābhinālāssīmantagulphakāḥ
kūrcaśṛṅgāṭamanyāśca triṃśadekena varjitāḥ

17.79

ātmapāṇitalonmānāccheṣāṇyaṅgulāni yat
tṛṣṇākampabhramonmādā vaikalyaṃ mṛtireva vā

17.80

marmacchede bhavatyasmāt kṣārāgnī tatra varjayet
amarmavedhe vā raktaṃ yadi syādatinissrutam

17.81

sadyo hanyādanyathā tu jīvet kṣataśatairapi
jīvitaṃ prāṇināṃ rakte tiṣṭhatyeva hi tiṣṭhati

17.82

tatra snehapradhānaistu śītairvātāvirodhibhiḥ
pānālepanasekādyairyuktyā dhīmānupācaret

17.83

pakvāśayakaṭīsakthiśrotrāsthisparśaneṃdriyam
sthānaṃ vātasya tatrāpi pakvādhānaṃ viśeṣataḥ

17.84

utsāhocchvāsaniśvāsaceṣṭāvegapravarttanaiḥ
samyaggatyā ca dhātūnāmakṣāṇāṃ pāṭavena ca

17.85

anugṛhṇātyavikṛto vṛddhasyāsya tu lakṣaṇam
kārśyakārṇyaṣṇakāmatvakampānāhaśakṛdgrahāḥ

17.86

balanidrendriyabhraṃśapralāpabhramadīnatāḥ
kṣīṇasya śleṣmavṛddhayuktarogāssādo visaṃjñatā

17.87

alpaceṣṭāvacanatā syācca pittasya tu smṛtam
nābhirāmāśayassvedo lasikā rudhiraṃ rasaḥ

17.88

dṛk sparśanaṃ viśeṣeṇa nābhiḥ paktyūṣmadarśanaiḥ
kṣuttṛḍruciprabhāmedhādhīśauryatanumārdavaiḥ

17.89

anugṛhṇātyavikṛtaṃ vṛddhasyāsya tu lakṣaṇam
pītaviṇmūtranetratvakkṣuttṛḍdāhālpanidratāḥ

17.90

kṣīṇasya tu prabhāhānirmandavahnitvaśītatā
uraḥkaṇṭhaśiraḥklomaparvāṇyāmāśayo rasaḥ

17.91

medo ghrāṇaṃ ca jihvā ca kaphasya sutarāmuraḥ
sa ca sthiratvasnigdhatvasandhivandhakṣamādibhiḥ

17.92

samo rakṣāte vṛddhasya cihnañcālasyagauravam
śaityaśaityaślathāṅgatvaśvāsakāsātinidratāḥ

17.93

praseko vahnisādaśca cihnaṃ kṣīṇasya tu bhramaḥ
śleṣmāśayānāṃ śūnyatvaṃ hṛddravaḥ ślathasandhitā

17.94

rasāsṛṅmāṃsamedo'sthimajjaśukrāṇi dhātavaḥ
sapta dūṣyā malā mūtraśakṛtsvedādayo'pi ca

17.95

prīṇanaṃ jīvanaṃ lepaḥ sneho dhāraṇapūraṇam
garbhotpādaśca dhātūnāṃ śreṣṭhaṃ karma kramātsmṛtam

17.96

kledanaṃ syādavaṣṭambho malānāṃ keśadhāraṇam
raso vṛddhastu kaphavadvṛktaṃ raktāśrayān gadān

17.97

plīhavīsarpagulmādīn māṃsaṃ grandhyarbudādikān
gaṇḍodarorusthaulyaṃ ca medaścālpe'pi ceṣṭite

17.98

śvāsaṃ śramaṃ ca kurute sphikstanodaralambatām
asthyadhyasthyadhidantāṃśca majjā netrāṅgagauravam

17.99

parvasu sthūlamūlāni kuryāt kṛcchrāṇyarūṃpi ca
śukrantvatistrīkāmatavaṃ srāvaṃ śukrāśmarīmapi

17.100

kukṣāvādhmānamāṭopaṃ gauravaṃ vedanāṃ śakṛt
mūtrantu vasternistodaṃ kṛte'pyakṛtasaṃjñatām

17.101

svedo'tisvedadaurgandhyakaṇḍūrevaṃ ca lakṣayet
dūṣikādīnapi malān bāhulyagurutādibhiḥ

17.102

kṣīṇe rase śramaśśoṣo raukṣyaṃ śabdāsahiṣṇutā
rakte'mlaśiśiraprītissirāśaithilyarūkṣate

17.103

māṃse'kṣaglānigaṇḍasphikśukatāsandhivedanāḥ
medasi svapanaṃ kaṭyāḥ plīhno vṛddhiḥ kṛśāṅgatā

17.104

asthyanyasthitodaśśatanaṃ dantakeśanakhādiṣu
asthnāṃ majjani sauṣiryaṃ bhramastimiradarśanam

17.105

śukre cirāt prasicyeta śuklaṃ śoṇitameva vā
todo'tyarthaṃ vṛṣaṇayormedūṃ dhūmāyatīva ca

17.106

purīṣe vāyurantrāṇi saśabdo veṣṭayanniva
kukṣiṃ bhramati yātyūrdhvaṃ hṛtpārśve pīḍayan bhṛśam

17.107

mūtre'lpaṃ mūtrayet kṛcchrādvivarṇaṃ sāsrameva vā
svede romacyutistabdharomataḥ sphuṭanaṃ tvacaḥ

17.108

malānāmabhisakṣmāṇāṃ durlakṣyaṃ lakṣayet kṣayam
svamalāyanasaṃśoṣatodaśūnyatvalāghavaiḥ

17.109

kurvate'bhiruciṃ doṣā viparītasamānayoḥ
vṛddhāḥ kṣīṇāśca bhūyiṣṭhaṃ lakṣayantyabudhā na tat

17.110

rogān vṛddhikṣayodbhūtān kramāllaṅghanabṛṃhaṇaiḥ
jayedanyatra pavanāttajjāṃstairuktamātkṛtaiḥ

17.111

viśeṣādraktavṛddhyutthān raktasrutivirecanaiḥ
māṃsavṛddhibhavān rogān śastrakṣārāgnikarmabhiḥ

17.112

sthaulyakāryaupacāreṇa medojānasthisaṃśrayāt
jātān kṣīraghṛtaistiktasaṃyuktairbastibhistathā

17.113

majjaśukrāmayānāntu bhojanaṃ svādutiktakam
śuddhiṃ vyavāyaṃ vyāyāmaṃ yaccānyacchukraśodhanam

17.114

vidvṛddhijāṃnatīsārakriyayā viṭkṣayodbhavān
meṣājamadhyakunmāṣayavamāṣadvayādibhiḥ

17.115

mūtravṛddhikṣayotthāṃstu mehakṛcchracikitsayā
vyāyāmābhyañjanasvedamadyaissvedakṣayotthitān

17.116

atisthaulyanirāsārthaṃ cintāśodhanajāgaram
seveta madyaṃ vyāyāmaṃ mastu takraṃ madhūdakam

17.117

madhunā triphalāṃ lihyāt guḍūcīmabhayāṃ ghanam
vyoṣādikaṃ viḍaṅgāhvaṃ yathāvasthaṃ prayojayet

17.118

bṛhaṇārthaṃ māṃsamadyān kṣīrājyaṃ bṛṃhaṇairyutam
acintayā harṣaṇena dhruvaṃ santarpaṇena ca

17.119

svapnaprasaṅgācca kṛśo varāha iva puṣyati
yavagodhūmasubhagohitaṃ yogyauṣadhairyutam

17.120

ojastejastu dhātūnāṃ śuklāntānāṃ paraṃ smṛtam
hṛdayasthamapi vyāpi dehasthitinibandhanam

17.121

yannāśe niyataṃ nāśo yasmiṃstiṣṭhati tiṣṭhati
ojovṛddhau tu dehasya tuṣṭiḥ puṣṭarbalodayaḥ

17.122

ojaḥ kṣīyeta kopakṣuddhyanaśokaśramādibhiḥ
bibheti durbalo'bhīkṣṇaṃ dhyāyate vyathitendriyaḥ

17.123

duśchāyo durmanā rūkṣo bhavet kṣāmaśca tatkṣaye
jīvanīyarasakṣīrasādyāstatra bheṣajam

17.124

prāṇādibhedāt pañcātmā vāyuḥ prāṇo'tra mūrdhagaḥ
uraḥkaṇṭhacaro buddhihṛdayendriyacittadhṛk

17.125

ṣṭhīvanakṣavathūdgāraniśvāsānnapraveśakṛt
urassthānamudānasya nāsānābhigaḷāṃścaret

17.126

vākpravṛttiprayatnorjābalavarṇasmṛtikriyaḥ
vyāno hṛdisthitaḥ kṛtsnadehacārī mahājavaḥ

17.127

gatyavakṣepagotkṣepanimeṣonmeṣaṇādikāḥ
prāyassarvāḥ kriyāstasmin pratibaddhāśśarīriṇām

17.128

samāno'gnisamīpasthaḥ koṣṭhe carati sarvataḥ
annaṃ gṛhṇāti pacati vivecayati muñcati

17.129

apāno'pānagaḥ śroṇivastimeḍhrorugocaraḥ
śukrārtavaśakṛnmūtragarbhaniṣkrāmaṇakriyaḥ

17.130

etairavikṛtairdehassukhado duḥkhado'nyathā
hitāhāravihārādyairvikārādrakṣyataṃ sadā

17.131

annādau viguṇe'pāne samāne madhya iṣyate
vyāne'nte prātarāśasya sāyaṃ prāśasyatūttare

17.132

grāsagrāsāntayordhvādauṣedhaṃ prāṇodāmayoḥ
muhurmuhurviṣacchādihikkātṛṭśvāsakāsiṣu

17.133

ūrdhvajatruvikāreṣu svapnakāle praśasyate
prāyo vātātmakā martyā rūkṣadīrghakṛśāpriyāḥ

17.134

bahvāhāroṣṇapaṭvamlasvādukāṃkṣāḥ kalipriyāḥ
calasauhārdadhīdṛṣṭiceṣṭāvācaśca nāstikāḥ

17.135

alpajīvitavijñānasukhanidrāḥ pralāpinaḥ
pittodriktāstāmrakeśavakrapādālparomakāḥ

17.136

uṣṇāṅgāḥ kṣobharaktākṣā medhāvanto'bhimāninaḥ
svādutiktakaṣāyādāśśītāśāśritavatsalāḥ

17.137

kleśāsahāstīkṣṇatṛṣṇābubhukṣā madhyamāyuṣaḥ
śleṣmalā nīlaniviḍakeśāssusnigdhalocanāḥ

17.138

pralambabāhavaḥ pīnavakṣasaḥ snigdharūpiṇaḥ
dhīrāssatyaparāḥ kleśasahā buddhibalānvitāḥ

17.139

kaṭutiktakaṣāyālpabhojanā api saṅkalāḥ
dṛḍhapremavirodhāśca vadānyā mānyamānadāḥ

17.140

satyasvalpapriyālāpāḥ śrīnivāsāsthirāyuṣaḥ
tāmasai rājasaisattvapradhānaiśca guṇaiḥ kramāt

17.141

saṃyuktā miśraṇe teṣāṃ jānīyānmiśritādguṇān
evaṃ prokto dehakarmāṅgabhāgo
vistārassyāt granthakoṭyāpyapūrṇaḥ
dehe'nvasmin prāsagātre vikāre
kuryādyuktyā śodhanādyaiścikitsām

Linked texts (12)